พ.ร.บ. ระบบการชำระเงิน 2560 คืออะไร ใครต้องขออนุญาต

พ.ร.บ. ระบบการชำระเงิน พ.ศ. 2560 คือกฎหมายที่ให้ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) กำกับระบบและบริการชำระเงิน เช่น บัตรเครดิต บัตรเดบิต เงินอิเล็กทรอนิกส์ การรับชำระเงินแทนร้านค้า และการโอนเงินอิเล็กทรอนิกส์ มีผลใช้บังคับวันที่ 16 เมษายน 2561 ผู้ที่อยากทำธุรกิจเหล่านี้ต้องขออนุญาตจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลัง (รมว.คลัง) หรือขึ้นทะเบียนกับ ธปท. ก่อนเริ่มประกอบธุรกิจ

ถ้าคุณใช้แอปจ่ายเงิน กระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ หรือรูดบัตร กฎหมายนี้คือกรอบที่อยู่เบื้องหลังบริการเหล่านั้น ข้อมูลในที่นี้อ่านจากหน้า "การกำกับตาม พ.ร.บ. ระบบการชำระเงิน พ.ศ. 2560" ของ ธปท. เมื่อพฤศจิกายน 2569 หน้านั้นมีข้อความลิขสิทธิ์ปี 2566 ไม่ได้ลงวันที่ปรับปรุงเนื้อหา ผู้เขียนสรุปเฉพาะโครงสร้างที่หน้าระบุ ไม่ได้อ่านตัวบทกฎหมายและประกาศฉบับเต็ม

กฎหมายนี้มีไว้ทำไม

หน้าของ ธปท. ให้เหตุผลว่า เพื่อกำกับดูแลระบบและบริการการชำระเงินให้สอดคล้องกับมาตรฐานสากล ให้มีบริการที่ปลอดภัย ได้มาตรฐาน และสร้างความเชื่อมั่นให้แก่ผู้บริโภค จึงออกพระราชบัญญัติฉบับนี้ ข้อมูลของ ธปท. ที่อธิบายระบบการชำระเงินโดยรวมอยู่ใน ระบบชำระเงินของไทยมีอะไรบ้าง

โครงสร้าง 6 หมวดของ พ.ร.บ.

หน้าของ ธปท. สรุปโครงสร้างไว้ดังนี้

หมวด	เนื้อหาตามหน้าของ ธปท.
1 ระบบการชำระเงินที่มีความสำคัญ	ระบบที่เป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักของประเทศและรองรับการโอนเงินมูลค่าสูง ได้แก่ระบบที่ ธปท. ดำเนินการ คือบาทเนต และ รมว.คลัง ประกาศเพิ่มได้
2 ระบบการชำระเงินภายใต้การกำกับ	ระบบศูนย์กลางหรือเครือข่ายเพื่อโอนเงิน หักบัญชี หรือชำระดุล เช่น ระบบโอนเงินรายย่อย ระบบเครือข่ายบัตร ระบบชำระดุล หรือระบบอื่นที่อาจกระทบประโยชน์สาธารณะหรือความมั่นคงของระบบ
3 บริการการชำระเงินภายใต้การกำกับ	บริการ 5 กลุ่ม (ดูหัวข้อถัดไป)
4 การกำกับดูแล ตรวจสอบ แก้ไขฐานะหรือการดำเนินงาน	ให้ ธปท. กำกับ ตรวจสอบ และแก้ไขฐานะหรือการดำเนินงาน
5 การอุทธรณ์	ผู้ประกอบธุรกิจอุทธรณ์ได้หากไม่เห็นด้วยกับคำสั่ง
6 บทกำหนดโทษ	โทษทางปกครองกรณีไม่ปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ และโทษทางอาญากรณีไม่ขออนุญาตหรือขึ้นทะเบียนก่อนเริ่มธุรกิจ หรือไม่ให้ข้อมูลตามที่ ธปท. สั่ง

หน้าที่อ่านไม่ได้ระบุจำนวนโทษหรืออัตราค่าปรับ ผู้เขียนจึงไม่ระบุตัวเลข

บริการชำระเงินที่ต้องอยู่ใต้การกำกับ 5 กลุ่ม

หมวด 3 ระบุบริการที่ผู้ประกอบธุรกิจต้องขออนุญาตจาก รมว.คลัง หรือขอขึ้นทะเบียนกับ ธปท. แล้วแต่กรณี ก่อนเริ่มธุรกิจ

1. การให้บริการบัตรเครดิต บัตรเดบิต หรือบัตรเอทีเอ็ม
2. การให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์
3. การให้บริการรับชำระเงินด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์แทนผู้ขายสินค้า ผู้ให้บริการ หรือเจ้าหนี้
4. การให้บริการโอนเงินด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์
5. การให้บริการการชำระเงินอื่นใดที่อาจส่งผลกระทบต่อระบบการชำระเงิน หรือประโยชน์สาธารณะ

หน้านั้นไม่ได้บอกว่าแต่ละกลุ่มต้องขอ "ใบอนุญาต" หรือ "ขึ้นทะเบียน" ใครเป็นผู้อนุมัติ หรือใช้เกณฑ์ขนาดธุรกิจอย่างไร จึงสรุปได้เพียงว่าต้องขอก่อนเริ่ม เงื่อนไขรายประเภทอยู่ในประกาศและคู่มือของ ธปท. ซึ่งผู้เขียนไม่ได้อ่านครบ

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นภาพ สมมติบริษัทหนึ่งอยากทำแอปกระเป๋าเงินที่ให้ลูกค้าเติมเงินไว้จ่ายร้านค้า การให้บริการแบบนี้ตรงกับหัวข้อ "เงินอิเล็กทรอนิกส์" ผู้ประกอบการจึงต้องไปดูประกาศของ ธปท. ว่าเข้าเกณฑ์ขออนุญาตหรือขึ้นทะเบียน ก่อนเปิดให้บริการ ตัวอย่างนี้ใช้อธิบายเท่านั้น ไม่ใช่ข้อสรุปทางกฎหมาย

บาทเนตอยู่หมวดไหน

บาทเนตเป็นระบบที่ ธปท. ดำเนินการเอง และหน้าของ ธปท. จัดเป็น "ระบบการชำระเงินที่มีความสำคัญ" ตามหมวด 1 เพราะเป็นโครงสร้างพื้นฐานหลักและรองรับการโอนเงินมูลค่าสูง อ่านวิธีทำงานของบาทเนตและระบบเช็คภาพได้ในบทความที่ลิงก์ไว้ด้านบน ส่วนพร้อมเพย์ที่คนใช้เป็นประจำดูได้ที่ พร้อมเพย์คืออะไร ผู้เขียนไม่พบในหน้าที่อ่านว่าพร้อมเพย์อยู่ในหมวดใด จึงไม่ระบุ

ประชาชนทั่วไปได้อะไรจากกฎหมายนี้

เนื้อหาในส่วนนี้เป็นข้อสรุปของผู้เขียนจากหลักของกฎหมาย ไม่ใช่ข้อความของ ธปท. โดยตรง

• ถ้าบริษัทที่ให้บริการเงินอิเล็กทรอนิกส์หรือรับชำระเงินต้องขออนุญาตหรือขึ้นทะเบียน คุณมีที่เช็กได้ว่าผู้ให้บริการอยู่ภายใต้การกำกับของ ธปท. หรือไม่
• เมื่อเกิดปัญหา เช่น โอนผิดหรือเงินหายจากกระเป๋าเงินอิเล็กทรอนิกส์ มีหน่วยงานที่ดูแลผู้ให้บริการอยู่ ดูขั้นตอนเริ่มต้นที่ สิทธิลูกค้าและการร้องเรียนธนาคาร
• ผู้ให้บริการที่ไม่ขออนุญาตหรือไม่ขึ้นทะเบียนก่อนทำธุรกิจ อาจมีความผิดทางอาญาตามหมวด 6

วิธีเช็กรายชื่อผู้ประกอบธุรกิจ

หน้าของ ธปท. มีบริการ 3 อย่างที่ประชาชนใช้ได้ ตามที่เห็นในหน้า

• รายชื่อผู้ประกอบธุรกิจ ตรวจข้อมูลใบอนุญาตหรือใบขึ้นทะเบียนของผู้ประกอบธุรกิจระบบการชำระเงินภายใต้การกำกับและบริการการชำระเงินภายใต้การกำกับตาม พ.ร.บ. นี้
• รายชื่อผู้ประกอบธุรกิจที่รับชำระเงินด้วย Alipay และ WeChat Pay ที่ได้รับอนุญาตจาก ธปท.
• รายชื่อผู้ประกอบธุรกิจที่ถูกเพิกถอนและถูกลงโทษทางปกครอง ตรวจข้อมูลผู้ที่ถูกเพิกถอนการอนุญาตหรือการขึ้นทะเบียน หรือถูกลงโทษทางปกครอง

ก่อนโอนเงินเข้ากระเป๋าเงินของผู้ให้บริการรายใหม่ ลองเปิดรายชื่อเหล่านี้เทียบ เป็นขั้นตอนที่เสียเวลาไม่กี่นาที แต่รายชื่อเหล่านี้เปลี่ยนตามเวลา ควรเปิดหน้าล่าสุดของ ธปท. ด้วยตัวเอง ผู้เขียนไม่ได้เปิดดูเนื้อหาในรายชื่อและไม่ยืนยันว่าผู้ให้บริการรายใดอยู่ในรายชื่อ

หากต้องการข้อมูลเกี่ยวกับบัตรเครดิตซึ่งเป็นบริการกลุ่มที่ 1 อ่านพื้นฐานได้ที่ บัตรเครดิตคืออะไร

สำหรับผู้ที่คิดจะทำธุรกิจชำระเงิน

หน้าของ ธปท. ระบุว่ามีคู่มือสำหรับประชาชนตาม พ.ร.บ. สำหรับการขออนุญาต ขอความเห็นชอบ และแจ้งเรื่องต่าง ๆ ตามที่กฎหมายกำหนด มีหัวข้อการขอรับใบอนุญาตประกอบธุรกิจ e-Payment สรุปหลักเกณฑ์บริการชำระเงินภายใต้การกำกับ การประชุมชี้แจง ระบบงาน e-Application และคำถามพบบ่อย ผู้ที่ต้องการทำธุรกิจควรศึกษาจากเอกสารเหล่านี้โดยตรง และปรึกษานักกฎหมายที่เชี่ยวชาญ เพราะผู้เขียนไม่ใช่ผู้ให้คำแนะนำทางกฎหมาย

ภาพรวมของหน่วยงานที่กำกับดูแลเรื่องนี้ อ่านต่อที่ ธนาคารแห่งประเทศไทยคืออะไร ข้อมูลทั้งหมดเป็นการสรุปหน้าอธิบายของ ธปท. เพื่อให้ความรู้ทั่วไป ถ้าต้องการยืนยันข้อกำหนดเฉพาะ ติดต่อ ธปท. โดยตรง