เสถียรภาพระบบการเงินคืออะไร และ ธปท. ดูแลอย่างไร

เสถียรภาพระบบการเงินคือสภาพที่ระบบการเงินมีสุขภาพดี ทำหน้าที่ให้บริการทางการเงินได้ราบรื่น ไม่ว่าจะเป็นการทำธุรกรรม การลงทุน หรือการระดมทุนของภาคส่วนต่าง ๆ และมีภูมิคุ้มกันพอที่จะทนต่อแรงกดดันไม่คาดฝัน (shocks) ตามนิยามของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)

คำนี้ฟังเป็นเรื่องของนักเศรษฐศาสตร์ แต่ผลมาถึงคนทั่วไปโดยตรง ถ้าระบบเปราะ เงินฝาก เงินกู้ และการโอนเงินของคุณก็เสี่ยงไปด้วย ข้อมูลอ่านจากหน้าของ ธปท. เมื่อพฤศจิกายน 2569 ข้อมูลหน้า "ความสำคัญของเสถียรภาพระบบการเงิน" ระบุปรับปรุงเมื่อ 8 สิงหาคม 2566 หน้าบทบาทของธนาคารกลางปรับปรุงเมื่อ 9 พฤศจิกายน 2569 ส่วนหน้า ELA ไม่ได้ลงวันที่เผยแพร่

ทำไมต้องดูแลเสถียรภาพ

หน้าของ ธปท. ให้เหตุผล 2 ข้อ

1. ระบบการเงินสุขภาพดีลดโอกาสเกิดวิกฤตเศรษฐกิจรุนแรง เพราะในโลกการเงิน ความเปราะบางแม้จุดเดียวก็ลุกลามเป็นปัญหาเชิงระบบ (systemic risk) ได้ ตัวอย่างที่ ธปท. ยกคือฟองสบู่ขนาดใหญ่ในภาคอสังหาริมทรัพย์ที่ทำให้ราคาที่อยู่อาศัยพุ่งเร็ว เมื่อฟองสบู่แตก ผลไม่ได้อยู่แค่ภาคอสังหาริมทรัพย์ แต่ลามไปภาคการเงินและธุรกิจเกี่ยวเนื่อง จนกระทบประชาชนวงกว้าง
2. ระบบการเงินสุขภาพดีช่วยให้เศรษฐกิจโตอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืน โดยเฉพาะในโลกที่เปลี่ยนเร็วและคาดเดายาก ที่ ธปท. อ้างถึงโรคระบาด COVID-19 ราคาน้ำมันผันผวน และการลงทุนในสินทรัพย์รูปแบบใหม่

ตัวอย่างฟองสบู่อสังหาริมทรัพย์ในข้อ 1 คล้ายกับเรื่องจริงในปี 2540 ซึ่งอ่านรายละเอียดได้ที่ วิกฤตต้มยำกุ้ง 2540

เสถียรภาพ 3 คำที่มักสับสน

ธปท. แยกคำไว้ 3 คำ คือ เสถียรภาพระบบการเงิน เสถียรภาพการเงิน และเสถียรภาพสถาบันการเงิน โดยระบุว่าทั้งสามเป็นพันธกิจของ ธปท. และเชื่อมโยงกันสูง รายละเอียดของความต่างอยู่ในแผนภาพของหน้านั้น ซึ่งผู้เขียนอ่านเป็นข้อความไม่ได้ จึงไม่ขออธิบายแยกเอง สิ่งที่พอแปลได้จากชื่อคือ คำว่า "สถาบันการเงิน" เจาะจงที่ธนาคารหรือบริษัทรายตัว ส่วน "ระบบการเงิน" มองภาพรวมของทั้งระบบ

ธปท. ทำอะไรบ้าง

จากหน้าบทบาทของธนาคารกลาง วิกฤตการเงินโลกปี 2551 เป็นบทเรียนให้ธนาคารกลางทั่วโลกติดตามความเสี่ยงของระบบการเงินมากขึ้น และหน้านั้นให้เหตุผล 3 ข้อว่าทำไมต้องเปลี่ยนวิธีดูแลครั้งใหญ่

• ธนาคารกลางมีอำนาจหรือเครื่องมือดูแลเสถียรภาพระบบการเงินไม่เพียงพอ
• ขาดการประสานงานระหว่างผู้กำกับดูแล ทำให้เกิดช่องโหว่ที่เปิดโอกาสเก็งกำไรและเสี่ยงฟองสบู่
• ผลิตภัณฑ์การเงินใหม่เกิดมาก จนกรอบกำกับเดิมอาจไม่ครอบคลุม

ส่วนของไทย หน้าเดียวกันระบุว่า การดูแลเสถียรภาพระบบการเงินเป็นส่วนหนึ่งของพันธกิจหลักของ ธปท. โดยจัดประชุมร่วมระหว่างคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) และคณะกรรมการนโยบายสถาบันการเงิน (กนส.) เพื่อติดตามความเสี่ยงต่อเสถียรภาพร่วมกัน ธปท. ทำงานใกล้ชิดกับผู้กำกับดูแลอื่น ได้แก่ สำนักงาน ก.ล.ต. สำนักงาน คปภ. และกรมส่งเสริมสหกรณ์ ทั้งแลกเปลี่ยนข้อมูลและประชุมร่วมกันต่อเนื่อง และมีรายงานการประเมินเสถียรภาพระบบการเงินไทยเป็นรายไตรมาส (หน้าอ้างถึงฉบับไตรมาสที่ 1/2566)

ผู้ที่อยากรู้ที่มาของ กนง. อ่านต่อได้ที่ อัตราดอกเบี้ยนโยบายคืออะไร

เมื่อธนาคารขาดสภาพคล่อง ELA คืออะไร

ในการดูแลเสถียรภาพ ธปท. มีเครื่องมือหนึ่งชื่อ ELA (Emergency Liquidity Assistance) ตามหน้าของ ธปท. คือการให้เงินกู้ยืมฉุกเฉินเพื่อรักษาสภาพคล่อง เพื่อรักษาเสถียรภาพของระบบเศรษฐกิจการเงินโดยรวม ธปท. ให้กู้โดยรับหลักประกันชั้นดีในลักษณะขายพร้อมสัญญาซื้อคืน หน้านั้นอ้างหลักเกณฑ์ 2 ฉบับคือ 8/2566 และ 9/2566

สิ่งที่หน้านั้นไม่ได้บอกก็สำคัญ ไม่ได้ระบุเงื่อนไขว่าสถาบันการเงินแบบไหนเข้าข่าย ไม่ได้ระบุวงเงิน และไม่ได้พูดถึงผู้ฝากเงิน ผู้เขียนจึงไม่ตีความว่า ELA คือการช่วยธนาคารที่ล้มแล้ว หรือเป็นการรับประกันเงินฝาก ถ้าอยากรู้เรื่องการคุ้มครองเงินฝาก ดู ระบบคุ้มครองเงินฝาก

ผลต่อคนทั่วไป

เรื่องเสถียรภาพไม่ใช่เรื่องไกลตัว เพราะคุณใช้ระบบเดียวกันเวลาจ่ายเงินผ่านแอป ฝากเงิน หรือกู้ซื้อบ้าน ความรู้พื้นฐานที่ควรมีมี 3 ข้อ

1. รู้ว่าสถาบันการเงินที่คุณใช้อยู่ภายใต้ผู้กำกับดูแลรายใด หน้าของ ธปท. กล่าวถึงผู้กำกับหลักทรัพย์ ประกัน และสหกรณ์ว่าเป็นหน่วยงานคนละแห่งที่ ธปท. ประสานด้วย ดูประเภทสถาบันได้ที่ สถาบันการเงินมีกี่ประเภท
2. รู้ช่องทางร้องเรียนเมื่อมีปัญหากับธนาคาร ดู สิทธิลูกค้าและการร้องเรียนธนาคาร
3. ตามข่าวจากแหล่งที่เชื่อถือได้ เช่น รายงานเสถียรภาพของ ธปท. มากกว่าข่าวลือในโซเชียล

หากต้องการยืนยันว่าสถาบันของคุณอยู่ภายใต้หน่วยงานใด ถามที่ ธปท. หรือสถาบันนั้นโดยตรง

สิ่งที่ยังต้องอ่านเพิ่ม

เนื้อหาข้างต้นสรุปจากหน้าอธิบายของ ธปท. ซึ่งเป็นภาพรวม ตัวเลขความเสี่ยงล่าสุด เช่น หนี้ครัวเรือนหรือสินเชื่อ อยู่ในรายงานเสถียรภาพที่ ธปท. เผยแพร่ตามรอบ ผู้ที่ต้องการอ้างอิงต้องเปิดรายงานฉบับล่าสุดเอง