คุ้มครองเงินฝาก 1 ล้านบาท นับอย่างไร เงินไหนไม่คุ้มครอง

เวลามีข่าวธนาคารต่างประเทศล้ม คำถามที่ลูกค้าถามพนักงานหน้าเคาน์เตอร์บ่อยที่สุดคือ "เงินผมในธนาคารนี้ปลอดภัยไหม" คำตอบสั้นที่สุดคือ เงินฝากในธนาคารพาณิชย์ไทยมีกฎหมายรองรับอยู่ถึง 1 ล้านบาท แต่คำตอบสั้นนี้มีรายละเอียดที่คนเข้าใจผิดกันมาก โดยเฉพาะเรื่องการนับวงเงิน และเรื่องว่าผลิตภัณฑ์ไหนนับเป็นเงินฝาก

ข้อมูลข้างล่างอ้างอิงจากสถาบันคุ้มครองเงินฝาก หรือ สคฝ. หน่วยงานที่ตั้งขึ้นตามกฎหมายเพื่อดูแลเรื่องนี้โดยตรง

1 ล้านบาท ต่อคน ต่อธนาคาร

สคฝ. ใช้หลักนับง่ายๆ คือ ผู้ฝากหนึ่งราย ต่อสถาบันการเงินหนึ่งแห่ง ได้รับคุ้มครองไม่เกิน 1 ล้านบาท

คำว่า "ต่อสถาบันการเงินหนึ่งแห่ง" หมายความว่าทุกบัญชีที่คุณมีในธนาคารเดียวกันถูกนำมารวมกัน ไม่ว่าจะเปิดไว้คนละสาขา คนละประเภท หรือคนละช่วงเวลา ยอดที่นำมานับคือเงินต้นบวกดอกเบี้ย

ตัวอย่างสมมติ คุณมีบัญชีในธนาคาร ก สามบัญชี

บัญชี	ยอดเงิน
ออมทรัพย์ สาขาใกล้บ้าน	400,000 บาท
ฝากประจำ 12 เดือน สาขาใกล้ที่ทำงาน	500,000 บาท
ออมทรัพย์ดิจิทัล เปิดผ่านแอป	300,000 บาท
รวมในธนาคาร ก	1,200,000 บาท
ได้รับคุ้มครอง	1,000,000 บาท
ส่วนเกินวงเงิน	200,000 บาท

ถ้าธนาคาร ก ถูกปิด คุณได้รับเงินคืนจาก สคฝ. 1,000,000 บาท ส่วน 200,000 บาทที่เกินไม่ได้หายไปเลย แต่ต้องรอรับคืนจากการชำระบัญชีของธนาคาร ซึ่งจะได้เท่าไรและเมื่อไรขึ้นกับทรัพย์สินที่ธนาคารเหลืออยู่

ถ้าเงินก้อนเดียวกันกระจายอยู่ในธนาคาร ก และธนาคาร ข แห่งละ 600,000 บาท ทั้งสองก้อนอยู่ในวงเงินคุ้มครองครบ เพราะนับแยกตามสถาบันการเงิน

เงินแบบไหนนับเป็นเงินฝากที่คุ้มครอง

ข้อนี้คือจุดที่คนพลาดบ่อยที่สุด เพราะหลายผลิตภัณฑ์ขายที่เคาน์เตอร์ธนาคาร แต่ไม่ใช่เงินฝาก สคฝ. แยกไว้ชัดเจน

ได้รับคุ้มครอง	ไม่ได้รับคุ้มครอง
เงินฝากกระแสรายวัน	เงินฝากสกุลเงินต่างประเทศ
เงินฝากออมทรัพย์	หุ้นกู้ และพันธบัตร
เงินฝากประจำ	หน่วยลงทุนในกองทุนรวม
บัตรเงินฝาก	ตั๋วแลกเงิน และตั๋วสัญญาใช้เงิน
ใบรับฝากเงิน	เงินฝากสหกรณ์
	เงินในบัญชี e-Money
	กรมธรรม์ประกันชีวิต
	สลากออมทรัพย์
	สินทรัพย์ดิจิทัล และคริปโทเคอร์เรนซี
	เช็ค

สองแถวที่ควรระวังเป็นพิเศษ แถวแรกคือประกันชีวิตแบบสะสมทรัพย์ที่ขายผ่านธนาคาร ถึงจะซื้อที่สาขาและพนักงานธนาคารเป็นผู้เสนอขาย แต่สัญญาของคุณอยู่กับบริษัทประกัน ไม่ใช่กับธนาคาร จึงไม่อยู่ในวงเงินนี้

แถวที่สองคือสลาก สลากออมทรัพย์ไม่อยู่ในรายการคุ้มครอง ถ้าคุณถือสลากอยู่ อ่านรายละเอียดเงื่อนไขของสลากได้ใน สลากออมทรัพย์ ธ.ก.ส.

ธนาคารไหนอยู่ในระบบ ธนาคารไหนไม่อยู่

สถาบันการเงินที่เป็นสมาชิกตามรายชื่อของ สคฝ. มีทั้งธนาคารพาณิชย์ไทย สาขาธนาคารต่างประเทศ ธนาคารไร้สาขา บริษัทเงินทุน และบริษัทเครดิตฟองซิเอร์ เงินฝากบาทที่คุณฝากไว้กับสถาบันเหล่านี้อยู่ในวงเงินคุ้มครองโดยอัตโนมัติ

กลุ่มที่ไม่อยู่ในระบบคือธนาคารเฉพาะกิจของรัฐ ได้แก่ ธนาคารออมสิน ธ.ก.ส. และธนาคารอาคารสงเคราะห์ ธนาคารกลุ่มนี้ตั้งขึ้นตามกฎหมายเฉพาะของแต่ละแห่ง และไม่อยู่ภายใต้กฎหมายคุ้มครองเงินฝาก

คนจำนวนมากเข้าใจว่าธนาคารของรัฐ "ไม่ได้รับคุ้มครอง" จึงเสี่ยงกว่า ความจริงคือกลไกที่ดูแลต่างกัน ธนาคารเฉพาะกิจของรัฐอยู่ภายใต้กฎหมายจัดตั้งของตัวเองและการกำกับของรัฐ ถ้าคุณอยากรู้ว่าเงินฝากในธนาคารเหล่านี้มีหลักประกันอะไร ให้ถามธนาคารนั้นโดยตรง หรือสอบถามศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงินของธนาคารแห่งประเทศไทย

ส่วนสหกรณ์ออมทรัพย์ไม่ใช่สถาบันการเงินในระบบนี้เลย เงินฝากสหกรณ์จึงไม่มีวงเงินจาก สคฝ.

บัญชีร่วม บัญชีเพื่อ และหนี้ที่หักกลบ

บัญชีที่เปิดชื่อเดียวนับง่าย แต่บัญชีที่มีหลายชื่อมีวิธีนับเฉพาะ

บัญชีร่วม

บัญชีที่เปิดร่วมกันหลายคน สคฝ. แบ่งยอดเงินตามสัดส่วนที่ผู้ฝากตกลงไว้กับธนาคาร ถ้าไม่ได้ระบุสัดส่วน ให้ถือว่าแบ่งเท่ากัน ส่วนของแต่ละคนจะถูกนำไปรวมกับบัญชีเดี่ยวของคนนั้นในธนาคารเดียวกัน แล้วจึงคิดวงเงิน 1 ล้านบาท

ตัวอย่างสมมติ คุณกับคู่สมรสมีบัญชีร่วม 1,000,000 บาท ไม่ได้ระบุสัดส่วน และคุณมีบัญชีเดี่ยวอีก 700,000 บาทในธนาคารเดียวกัน ส่วนของคุณในบัญชีร่วมคือ 500,000 บาท รวมกับบัญชีเดี่ยวเป็น 1,200,000 บาท คุณได้รับคุ้มครอง 1,000,000 บาท ส่วนคู่สมรสได้รับคุ้มครองเต็ม 500,000 บาท

หนี้ที่ถึงกำหนดชำระ

ถ้าคุณมีหนี้กับธนาคารเดียวกันที่ถึงกำหนดชำระแล้ว เช่น ค่างวดสินเชื่อค้างจ่าย สคฝ. จะหักกลบหนี้ส่วนนั้นออกจากเงินฝากก่อนจ่ายคืน ยอดที่คุณได้รับจึงอาจน้อยกว่ายอดในสมุดบัญชี

ถ้าธนาคารถูกปิดจริง เงินคืนอย่างไร

สคฝ. วางขั้นตอนไว้ให้ผู้ฝากไม่ต้องทำอะไรมาก ลำดับเป็นแบบนี้

1. หน่วยงานกำกับประกาศเพิกถอนใบอนุญาตของสถาบันการเงิน
2. สคฝ. รวบรวมข้อมูลผู้ฝากจากระบบของธนาคาร และคำนวณยอดที่แต่ละคนจะได้รับ
3. สคฝ. จ่ายเงินคืนภายใน 30 วันนับจากวันประกาศเพิกถอนใบอนุญาต โดยผู้ฝากไม่ต้องยื่นคำขอ
4. ส่วนที่เกินวงเงิน ผู้ฝากรอรับคืนตามสัดส่วนจากการชำระบัญชีของสถาบันการเงินนั้น

สิ่งที่คุณควรทำล่วงหน้ามีเรื่องเดียว คือทำให้ข้อมูลของคุณกับธนาคารถูกต้อง ทั้งเลขบัตรประชาชน ที่อยู่ และเบอร์โทรศัพท์ เพราะ สคฝ. ใช้ข้อมูลชุดนี้ติดต่อกลับและจ่ายเงิน ถ้าข้อมูลเก่า ขั้นตอนอาจช้าลง

ข้อมูลเพิ่มเติมหรือข้อสงสัยเรื่องวงเงินคุ้มครอง ติดต่อสายด่วน สคฝ. 1158

วางเงินอย่างไรให้อยู่ในวงเงินทั้งหมด

ถ้าเงินออมทั้งหมดของคุณไม่เกิน 1 ล้านบาท เรื่องนี้แทบไม่ต้องคิด ทุกบาทในเงินฝากบาทของธนาคารสมาชิกอยู่ในวงเงินอยู่แล้ว คนที่ควรวางแผนคือคนที่มีเงินฝากในธนาคารเดียวเกิน 1 ล้านบาท

แนวคิดพื้นฐานคือกระจายเงินไปหลายสถาบันการเงิน ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงินฝาก 2,500,000 บาท ทั้งหมดอยู่ในธนาคาร ก

แบบ	ธนาคาร ก	ธนาคาร ข	ธนาคาร ค	ได้รับคุ้มครองรวม
ฝากที่เดียว	2,500,000	0	0	1,000,000 บาท
กระจายสามแห่ง	900,000	900,000	700,000	2,500,000 บาท

สังเกตว่าในแบบกระจาย แต่ละแห่งตั้งไว้ไม่เต็ม 1 ล้าน เพื่อเผื่อดอกเบี้ยที่จะงอกขึ้นมาในอนาคต เพราะดอกเบี้ยถูกนับรวมในวงเงินด้วย ถ้าตั้งไว้เต็ม 1,000,000 บาทพอดี ดอกเบี้ยงวดถัดไปจะเกินวงเงินทันที

การกระจายเงินมีต้นทุนเรื่องความยุ่งยาก ต้องดูแลหลายบัญชี และบางธนาคารเก็บค่ารักษาบัญชีถ้าบัญชีไม่เคลื่อนไหวนาน ถ้าคุณกำลังเลือกที่ฝาก ดูเปรียบเทียบประเภทบัญชีได้ใน บัญชีออมทรัพย์ และ บัญชีเงินฝากประจำ ส่วนการเลือกบัญชีดอกเบี้ยสูง อ่านต่อได้ที่ บัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูง

นับยอดของตัวเองใน 10 นาที

คนส่วนใหญ่ไม่รู้ว่าตัวเองมีเงินในแต่ละธนาคารรวมเท่าไร เพราะบัญชีกระจายอยู่หลายที่ บางบัญชีเปิดไว้ตั้งแต่สมัยเรียน บางบัญชีเปิดตามที่ทำงานสั่ง ลองนับตามขั้นตอนนี้

1. เปิดแอปของแต่ละธนาคาร ดูหน้ารวมบัญชีทั้งหมด จดยอดทุกบัญชีที่เป็นเงินบาท
2. เช็กบัญชีที่ไม่ได้อยู่ในแอป เช่น บัญชีฝากประจำแบบสมุด หรือบัญชีร่วมที่คู่สมรสเป็นผู้ถือสมุด
3. แยกรายการที่ไม่ใช่เงินฝากออก เช่น กองทุนรวมที่ซื้อผ่านแอปธนาคาร หุ้นกู้ ประกัน และบัญชีเงินตราต่างประเทศ
4. รวมยอดเงินฝากต่อธนาคาร แล้วบวกดอกเบี้ยที่คาดว่าจะได้ในปีนี้
5. ธนาคารไหนยอดรวมเกิน 1 ล้านบาท ให้จดไว้ว่าเกินเท่าไร

ถ้าบัญชีเก่าที่ลืมไปแล้วไม่มีแอป ขอรายการเดินบัญชีจากธนาคารได้ ค่าธรรมเนียมและวิธีขอดูได้ใน ขอ Statement ธนาคาร

ตัวอย่างสมมติ คุณนับแล้วได้ว่าธนาคาร ก มีเงินฝาก 1,150,000 บาท ธนาคาร ข มี 200,000 บาท และมีกองทุนรวมที่ซื้อผ่านแอปธนาคาร ก อีก 300,000 บาท กองทุนรวมไม่นับเป็นเงินฝาก ยอดที่ต้องจัดการจริงจึงมีแค่ส่วนเกิน 150,000 บาทในธนาคาร ก ซึ่งย้ายไปธนาคาร ข ได้โดยธนาคาร ข ยังห่างจากวงเงินอยู่มาก

การนับแบบนี้ทำปีละครั้งก็พอ ช่วงที่ดีคือหลังได้โบนัส หรือหลังเงินฝากประจำก้อนใหญ่ครบกำหนด เพราะเป็นช่วงที่ยอดในธนาคารใดธนาคารหนึ่งมักกระโดดขึ้นโดยไม่ทันสังเกต

สามความเข้าใจผิดที่เจอบ่อย

ความเข้าใจผิดแรก "เปิดหลายบัญชีหลายสาขาก็ได้ 1 ล้านทุกบัญชี" ข้อนี้ผิด สาขาไม่ใช่สถาบันการเงินแยก ทุกบัญชีในธนาคารเดียวถูกรวมเป็นก้อนเดียว

ความเข้าใจผิดที่สอง "ซื้อที่ธนาคารก็คือเงินฝาก" ข้อนี้ผิดเช่นกัน หุ้นกู้ กองทุนรวม และประกันชีวิตที่ขายผ่านธนาคารเป็นผลิตภัณฑ์คนละประเภท มีความเสี่ยงคนละแบบ และไม่อยู่ในวงเงินของ สคฝ.

ความเข้าใจผิดที่สาม "ฝากเงินดอลลาร์ในธนาคารไทยก็คุ้มครองเหมือนกัน" สคฝ. ระบุว่าเงินฝากสกุลเงินต่างประเทศไม่อยู่ในความคุ้มครอง ถ้าคุณถือบัญชีเงินตราต่างประเทศ ให้รู้ว่ายอดนี้ไม่ได้รับคุ้มครองจาก สคฝ.

สรุปผลจากตัวอย่าง

กลับไปที่ตัวอย่างแรก ผู้ฝากที่มีเงิน 1,200,000 บาทในธนาคาร ก ใน 3 บัญชี ได้รับคุ้มครอง 1,000,000 บาทภายใน 30 วันถ้าธนาคารถูกปิด และรอรับ 200,000 บาทที่เหลือจากการชำระบัญชี ถ้าย้ายเงิน 250,000 บาทไปธนาคาร ข ยอดในธนาคาร ก จะเหลือ 950,000 บาท และทุกบาทในทั้งสองธนาคารจะอยู่ในวงเงินคุ้มครอง โดยยังเหลือที่ว่างให้ดอกเบี้ยงอกได้อีก 50,000 บาทในธนาคาร ก