ดอกเบี้ยเงินฝาก ต้องเสียภาษีไหม แยกตามประเภทบัญชี

ทุกปีช่วงยื่นภาษี จะมีคำถามแบบเดียวกันวนกลับมา ดอกเบี้ยเงินฝากต้องเอาไปรวมคำนวณภาษีไหม ทำไมสลิปดอกเบี้ยบัญชีหนึ่งมีภาษีถูกหัก แต่อีกบัญชีไม่มี และถ้าได้ดอกเบี้ยจากหลายธนาคาร ใครเป็นคนนับรวม

คำตอบสั้นที่สุดคือ ขึ้นกับว่าดอกเบี้ยมาจากบัญชีประเภทไหน และได้รวมกันทั้งปีเท่าไร กติกาหลักอยู่ในประกาศอธิบดีกรมสรรพากรเกี่ยวกับภาษีเงินได้ ฉบับที่ 55 ซึ่งกรมสรรพากรเผยแพร่ไว้บนเว็บไซต์ ส่วนข้างล่างแปลเป็นภาษาที่ใช้ได้จริง พร้อมตัวเลขตัวอย่าง

ภาพรวมก่อน: ประเภทบัญชีกำหนดเกือบทุกอย่าง

ประเภทเงินฝาก	ภาษีดอกเบี้ย	ใครมีหน้าที่ทำอะไร
ออมทรัพย์ ดอกเบี้ยรวมทุกธนาคารไม่เกิน 20,000 บาทต่อปี	ยกเว้น	ไม่ต้องทำอะไร ถ้าเกิน 10,000 บาทต้องแจ้งเลขประจำตัวต่อธนาคาร
ออมทรัพย์ ดอกเบี้ยจากธนาคารเดียวเกิน 20,000 บาท	หัก ณ ที่จ่าย 15%	ธนาคารหักเอง
ออมทรัพย์ แต่ละธนาคารไม่เกิน แต่รวมกันเกิน 20,000 บาท	หัก ณ ที่จ่าย 15%	ผู้ฝากต้องแจ้งธนาคารให้หัก
ฝากประจำทั่วไป	หัก ณ ที่จ่าย 15%	ธนาคารหักเอง
ฝากประจำรายเดือนแบบปลอดภาษี	ยกเว้น ถ้าทำตามเงื่อนไขครบ	ผู้ฝากต้องฝากตามเงื่อนไขและมีได้คนละ 1 บัญชี
กระแสรายวัน	โดยทั่วไปไม่มีดอกเบี้ย	ไม่เกี่ยว

แถวที่สามคือแถวที่คนพลาดมากที่สุด เพราะไม่มีธนาคารไหนรู้ว่าคุณได้ดอกเบี้ยจากที่อื่นเท่าไร หน้าที่นับจึงตกอยู่กับคุณ

เงื่อนไขที่ทำให้ดอกเบี้ยออมทรัพย์ไม่ต้องเสียภาษี

ประกาศฉบับที่ 55 วางเงื่อนไขไว้หลายข้อ ดอกเบี้ยต้องผ่านทุกข้อจึงจะได้รับยกเว้น

1. เป็นดอกเบี้ยเงินฝากธนาคารในประเทศไทย ประเภทออมทรัพย์ที่ต้องจ่ายคืนเมื่อทวงถาม
2. บัญชีนั้นไม่ใช้เช็คในการถอน ทั้งทางตรง และทางอ้อมผ่านการหักหรือโอนเงินไปบัญชีกระแสรายวันหรือบัญชีอื่น
3. ดอกเบี้ยรวมกันทั้งสิ้นไม่เกิน 20,000 บาทตลอดปีภาษี
4. ชื่อบัญชีเป็นชื่อของผู้มีหน้าที่เสียภาษีที่ได้รับประโยชน์จากดอกเบี้ยนั้น

ถ้าผ่านทั้งสี่ข้อ ประกาศระบุว่าคุณไม่ต้องนำดอกเบี้ยส่วนนี้ไปรวมคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเลย

ข้อที่สองฟังดูเทคนิค แต่มีผลจริงกับคนที่ทำธุรกิจ ถ้าคุณผูกบัญชีออมทรัพย์ให้โอนเงินอัตโนมัติไปบัญชีกระแสรายวันเพื่อจ่ายเช็ค ดอกเบี้ยออมทรัพย์บัญชีนั้นอาจไม่เข้าเงื่อนไขยกเว้น ถ้าคุณมีโครงสร้างบัญชีแบบนี้ ควรถามธนาคารให้ชัด

ส่วนวิธีคิดดอกเบี้ยออมทรัพย์และรอบจ่ายปีละสองครั้ง อ่านเพิ่มได้ที่ บัญชีออมทรัพย์

ต้องมีเงินออมทรัพย์เท่าไร ดอกเบี้ยถึงจะแตะ 20,000 บาท

คนจำนวนมากกังวลเรื่องนี้เกินกว่าที่ควร ลองคำนวณย้อนกลับว่าต้องมีเงินคงค้างในบัญชีออมทรัพย์ทั้งปีเท่าไร ดอกเบี้ยจึงจะถึงเพดาน ตัวเลขในตารางเป็นตัวอย่างสมมติแบบคร่าวๆ ยังไม่นับการทบต้นรอบกลางปี

อัตราดอกเบี้ยออมทรัพย์ต่อปี	ยอดเงินที่ทำให้ดอกเบี้ยราว 20,000 บาทต่อปี
0.25%	ราว 8,000,000 บาท
0.50%	ราว 4,000,000 บาท
1.00%	ราว 2,000,000 บาท
1.50%	ราว 1,333,000 บาท
2.00%	ราว 1,000,000 บาท

สองแถวล่างคือกลุ่มที่ต้องระวัง บัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูงหรือบัญชีดิจิทัลที่ให้อัตราเกิน 1% ทำให้ดอกเบี้ยแตะเพดานได้เร็วกว่าที่คิด ถ้าคุณย้ายเงินก้อนใหญ่เข้าไปพักในบัญชีแบบนี้หลายแห่งพร้อมกัน ให้รวมตัวเลขทั้งหมดไว้ในที่เดียว

อีกเรื่องที่ช่วยวางแผนคือจังหวะเวลา ธปท. อธิบายว่าดอกเบี้ยออมทรัพย์โดยทั่วไปจ่ายปีละ 2 ครั้ง ในเดือนมิถุนายนและธันวาคม ส่วนประกาศฉบับที่ 55 กำหนดให้ธนาคารส่งข้อมูลผู้ฝากที่แจ้งไว้ให้กรมสรรพากรเป็นรอบ คือข้อมูลเดือนมกราคมถึงมิถุนายนส่งภายในเดือนกรกฎาคม และข้อมูลทั้งปีส่งภายในเดือนมกราคมของปีถัดไป ถ้าดอกเบี้ยครึ่งปีแรกของคุณเกิน 10,000 บาทแล้ว นั่นคือสัญญาณให้เริ่มนับยอดรวมทุกธนาคารตั้งแต่กลางปี ไม่ต้องรอจนถึงธันวาคม

ช่วงดอกเบี้ย 10,000 ถึง 20,000 บาท มีหน้าที่หนึ่งข้อ

ข้อ 7 ของประกาศเดียวกันกำหนดว่า ผู้ที่ได้ดอกเบี้ยออมทรัพย์เกิน 10,000 บาทแต่ไม่เกิน 20,000 บาทในปีภาษี ต้องแจ้งเลขประจำตัวผู้เสียภาษีอากรต่อธนาคารที่จ่ายดอกเบี้ย ก่อนหรือในขณะรับดอกเบี้ย แล้วธนาคารจะแจ้งเลขนี้ต่อกรมสรรพากร

ประกาศอนุญาตให้ใช้เลขประจำตัวประชาชนแทนเลขผู้เสียภาษีได้ และถ้าแจ้งไว้กับธนาคารแล้ว ครั้งต่อไปไม่ต้องแจ้งซ้ำ ในทางปฏิบัติ ธนาคารส่วนใหญ่มีเลขบัตรประชาชนของคุณอยู่แล้วตั้งแต่วันเปิดบัญชี ถ้าไม่แน่ใจว่าเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของคุณคือเลขไหน อ่านเรื่อง เลขประจำตัวผู้เสียภาษี

ดอกเบี้ยยังได้รับยกเว้นเหมือนเดิม หน้าที่นี้มีไว้ให้กรมสรรพากรติดตามได้ว่าใครได้ดอกเบี้ยเท่าไร

ตัวอย่างสมมติ: ดอกเบี้ยจากสามธนาคาร

สมมติคุณมีบัญชีออมทรัพย์สามแห่ง และทั้งปีได้ดอกเบี้ยดังนี้

ธนาคาร	ดอกเบี้ยออมทรัพย์ทั้งปี
ธนาคาร ก	9,000 บาท
ธนาคาร ข	8,000 บาท
ธนาคาร ค	6,000 บาท
รวม	23,000 บาท

ไม่มีธนาคารไหนจ่ายเกิน 20,000 บาท ทั้งสามแห่งจึงไม่หักภาษีเอง แต่ยอดรวมของคุณเกินเพดานแล้ว ตามข้อ 5 ของประกาศฉบับที่ 55 คุณมีหน้าที่แจ้งธนาคารผู้จ่ายดอกเบี้ยให้หักภาษี ณ ที่จ่าย 15%

ถ้าดอกเบี้ยทั้ง 23,000 บาทถูกหักภาษี 15% ภาษีจะเท่ากับ 3,450 บาท ได้ดอกเบี้ยสุทธิ 19,550 บาท

ลองเทียบกับอีกกรณี ถ้าคุณย้ายเงินบางส่วนไปไว้ในบัญชีที่ไม่ใช่ออมทรัพย์ จนดอกเบี้ยออมทรัพย์รวมเหลือ 19,000 บาท ดอกเบี้ยก้อนนี้ทั้งหมดได้รับยกเว้น แต่บัญชีที่ย้ายไปก็มีกติกาภาษีของมันเอง เช่น ถ้าเป็นฝากประจำก็โดนหัก 15% อยู่ดี การย้ายเงินเพื่อเลี่ยงเพดานจึงต้องคำนวณทั้งสองฝั่ง

ดอกเบี้ยฝากประจำ: หัก 15% ตั้งแต่บาทแรก

ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุไว้ชัดว่าดอกเบี้ยเงินฝากประจำเสียภาษี ณ ที่จ่าย 15% ของดอกเบี้ยที่ได้รับ ไม่มีวงเงินยกเว้นแบบออมทรัพย์ ธนาคารหักไว้ก่อนโอนดอกเบี้ยเข้าบัญชี

ตัวอย่างที่ ธปท. ยกไว้คือ ฝากประจำ 3 เดือน อัตรา 3% ต่อปี เงินต้น 10,000 บาท ต่ออายุไปเรื่อยๆ ครบหนึ่งปีได้ดอกเบี้ยหลังหักภาษี 257.45 บาท ตัวเลขนี้คำนวณหลังหัก 15% แล้วทุกรอบ

ข้อยกเว้นที่ควรรู้คือบัญชีฝากประจำรายเดือนแบบปลอดภาษี ที่ต้องฝากเท่ากันทุกเดือนตามระยะสัญญา และเปิดได้คนละ 1 บัญชีเท่านั้น รายละเอียดอยู่ใน บัญชีเงินฝากประจำ

ภาษีที่ถูกหักไปแล้ว ขอคืนได้ไหม

ภาษี 15% ที่ถูกหักไว้เป็นการหักล่วงหน้า สำหรับคนที่มีเงินได้รวมทั้งปีน้อย อัตราภาษีจริงตามขั้นบันไดอาจต่ำกว่า 15% มาก การนำดอกเบี้ยไปรวมคำนวณตอนยื่นแบบประจำปีจึงอาจทำให้ได้ภาษีส่วนที่หักเกินคืน ในทางกลับกัน คนที่อยู่ในขั้นภาษีสูงกว่า 15% การนำไปรวมอาจทำให้ต้องจ่ายเพิ่ม

ทางเลือกนี้มีรายละเอียดตามประเภทเงินได้ ก่อนตัดสินใจรวมหรือไม่รวมดอกเบี้ยในแบบ ควรเช็กกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญทางการเงินที่เห็นภาพรายได้ทั้งปีของคุณ ส่วนขั้นตอนการขอคืนเมื่อยื่นแบบแล้ว ดูได้ที่ วิธีขอคืนภาษี

เงินฝากของลูก บัญชีที่ฝากร่วมกัน

ประกาศฉบับที่ 55 ข้อ 6 กำหนดว่าดอกเบี้ยถือเป็นเงินได้ของใครในกรณีที่ไม่ใช่บัญชีของคนคนเดียว บางกรณีที่พบบ่อยในครอบครัว

• พ่อหรือแม่ฝากเงินเพื่อบุตรผู้เยาว์ ถือเป็นเงินได้ของบุตร รวมถึงบุตรบุญธรรมที่เป็นผู้เยาว์
• พ่อหรือแม่กับบุตรผู้เยาว์เป็นผู้ฝากร่วมกัน ถือเป็นเงินได้ของพ่อหรือแม่ผู้ใช้อำนาจปกครอง
• ห้างหุ้นส่วนสามัญหรือคณะบุคคลที่ไม่ใช่นิติบุคคลเป็นผู้ฝาก ถือเป็นเงินได้ของห้างหรือคณะบุคคลนั้น

ความต่างระหว่างสองข้อแรกดูเล็ก แต่มีผลกับเพดาน 20,000 บาท บัญชีที่พ่อแม่ฝากเพื่อลูกนับเป็นเพดานของลูก บัญชีที่ฝากร่วมกับลูกนับรวมเข้าเพดานของพ่อหรือแม่

วิธีทำ: ขอหลักฐาน แล้วใช้ตอนยื่นแบบ

ถ้าดอกเบี้ยของคุณถูกหักภาษี ณ ที่จ่ายแล้ว และคุณต้องการใช้ภาษีส่วนนั้นเป็นเครดิตตอนยื่นแบบ คุณต้องมีหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายจากธนาคาร ธนาคารไทยพาณิชย์ระบุว่าขอหนังสือรับรองสำหรับดอกเบี้ยเงินฝากได้ฟรีที่สาขาหรือคอลเซ็นเตอร์ และส่งให้ทางอีเมลภายใน 1 วันทำการ ธนาคารอื่นมีช่องทางของตัวเอง หลายแห่งให้ดาวน์โหลดในแอป

ลำดับที่ใช้ได้กับคนส่วนใหญ่

1. ต้นปี รวบรวมยอดดอกเบี้ยของปีที่ผ่านมาจากทุกบัญชี แยกออมทรัพย์กับฝากประจำ
2. ถ้าออมทรัพย์รวมเกิน 20,000 บาท ตรวจว่าได้แจ้งธนาคารให้หักภาษีแล้วหรือยัง
3. ขอหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายจากทุกธนาคารที่หักภาษีไป
4. คำนวณคร่าวๆ ว่าอัตราภาษีของคุณอยู่ขั้นไหน เพื่อดูว่าการรวมดอกเบี้ยในแบบจะได้คืนหรือต้องจ่ายเพิ่ม
5. ยื่นแบบพร้อมแนบข้อมูลภาษีที่ถูกหัก

ถ้าไม่คุ้นกับเรื่องหัก ณ ที่จ่าย อ่านพื้นฐานได้ที่ ภาษีหัก ณ ที่จ่าย

สรุปผลจากตัวอย่างสามธนาคาร

กลับไปที่ตัวอย่างดอกเบี้ย 23,000 บาท สิ่งที่คุณต้องทำมีสามข้อ คือแจ้งธนาคารให้หักภาษี 15% เก็บหนังสือรับรองการหักภาษีจากทั้งสามแห่ง และตัดสินใจตอนยื่นแบบว่าจะนำดอกเบี้ยไปรวมคำนวณหรือไม่

ถ้าเงินได้ทั้งปีของคุณอยู่ในขั้นภาษีต่ำ ภาษี 3,450 บาทที่ถูกหักไปอาจขอคืนได้บางส่วน ถ้าอยู่ในขั้นสูง การไม่รวมก็จบที่ 15% เท่านั้น

สำหรับปีถัดไป คุณยังวางแผนล่วงหน้าได้อีกขั้น เช่น จดยอดดอกเบี้ยของแต่ละบัญชีทุกครั้งที่ธนาคารจ่ายในเดือนมิถุนายน ถ้าครึ่งปีแรกรวมกันเกิน 10,000 บาท ก็รู้ได้ทันทีว่าทั้งปีมีโอกาสเกินเพดาน และมีเวลาครึ่งปีที่เหลือในการตัดสินใจว่าจะจัดเงินแต่ละก้อนอย่างไร แทนที่จะมารู้ตัวตอนยื่นแบบ ตัวเลขสุดท้ายของคุณขึ้นอยู่กับรายได้อื่นและค่าลดหย่อนทั้งหมด ซึ่งกรมสรรพากรตอบได้ตรงที่สุด