ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร ใครหัก หักเท่าไร และผู้รับเงินต้องทำอย่างไร

ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคือภาษีเงินได้ที่ผู้จ่ายเงินหักไว้ตั้งแต่ตอนจ่าย แล้วนำส่งกรมสรรพากรแทนคุณ เงินที่เข้าบัญชีของคุณจึงน้อยกว่ายอดในสัญญา ส่วนที่หายไปไม่ได้หายจริง มันกลายเป็นภาษีที่คุณจ่ายล่วงหน้า และมีหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายเป็นหลักฐาน ตอนยื่นภาษีสิ้นปี คุณนำยอดนี้ไปหักออกจากภาษีที่คำนวณได้ทั้งปี

รัฐใช้วิธีนี้เพื่อให้ภาษีเข้ามาสม่ำเสมอทุกเดือน แทนที่จะรอเก็บก้อนเดียวตอนต้นปี และเพื่อให้มีข้อมูลรายได้จากฝั่งผู้จ่ายไว้เทียบกับที่ผู้รับยื่น ทั้งสองฝ่ายมีหน้าที่ต่างกัน ผู้จ่ายต้องหัก นำส่ง และออกเอกสาร ผู้รับต้องเก็บเอกสารและยื่นภาษีให้ครบ

เงินไหลอย่างไรในหนึ่งรายการ

ตัวอย่างสมมติ บริษัทแห่งหนึ่งจ้างนักออกแบบอิสระทำโลโก้ ค่าบริการ 20,000 บาท นักออกแบบไม่ได้จดทะเบียน VAT

ขั้น	เกิดอะไรขึ้น	จำนวน (บาท)
1	ค่าบริการตามใบแจ้งหนี้	20,000
2	บริษัทหักภาษี 3%	600
3	บริษัทโอนให้นักออกแบบ	19,400
4	บริษัทยื่นแบบ ภ.ง.ด.3 และนำส่ง 600 บาทในเดือนถัดไป	600
5	นักออกแบบได้หนังสือรับรองระบุเงินได้ 20,000 ภาษี 600	เครดิต 600

สิ้นปี นักออกแบบนำ 20,000 บาทไปรวมกับรายได้อื่นทั้งปี คำนวณภาษี แล้วหักเครดิต 600 บาทออก ถ้าภาษีทั้งปีคือ 400 บาท ก็ขอคืน 200 บาท ถ้าภาษีทั้งปีคือ 2,000 บาท ก็จ่ายเพิ่ม 1,400 บาท สิทธิ์นำภาษีที่ถูกหักมาเป็นเครดิตนี้มาจากมาตรา 60 แห่งประมวลรัษฎากร

อัตราที่ใช้บ่อยตามแบบ ภ.ง.ด.3

แบบ ภ.ง.ด.3 ใช้นำส่งภาษีที่หักจากเงินได้ของบุคคลธรรมดา เอกสารของกรมสรรพากรเรื่องผู้มีหน้าที่หักภาษีตามแบบนี้ระบุว่า เมื่อผู้จ่ายเป็นบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล และจ่ายให้บุคคลธรรมดาตามสัญญาที่มีมูลค่าตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป ให้หักในอัตราต่อไปนี้

ประเภทการจ่าย	อัตราหัก	ข้อยกเว้นที่ระบุไว้
ค่าเช่าทรัพย์สิน	5%	ไม่รวมกรณีได้อาคารเป็นกรรมสิทธิ์
ค่าวิชาชีพอิสระตามมาตรา 40 (6)	3%
ค่าจ้างทำของตามมาตรา 40 (7) และ 40 (8)	3%
ค่าโฆษณา	2%
ค่าบริการ	3%	ไม่รวมค่าบริการโรงแรมและภัตตาคาร
รางวัลส่งเสริมการขาย	3%
ค่าขนส่ง	1%	ไม่รวมการขนส่งสาธารณะ

เอกสารเดียวกันระบุกรณีอื่นที่ควรรู้ไว้ด้วย

• ผู้จ่ายทุกประเภทที่จ่ายรางวัลจากการประกวดหรือแข่งขัน ตามสัญญาตั้งแต่ 1,000 บาท หัก 5%
• ผู้จ่ายทุกประเภทที่จ่ายค่าแสดงให้นักแสดงที่อยู่ในประเทศไทย หัก 5%
• ส่วนราชการที่จ่ายเงินได้ประเภทนี้ หัก 1% เมื่อยอดจ่ายแต่ละครั้งรวมตั้งแต่ 10,000 บาท
• ผู้รับที่ไม่ได้อยู่ในประเทศไทยและได้เงินได้ตามมาตรา 40 (5) หรือ 40 (6) หัก 15%

ถ้าผู้รับเป็นบริษัท ผู้จ่ายนำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.53 ซึ่งมีเงื่อนไขของตัวเอง ส่วนเงินเดือนของลูกจ้าง นายจ้างคำนวณภาษีจากเงินได้ทั้งปีโดยประมาณแล้วเฉลี่ยหักรายเดือน นำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.1 รายละเอียดการกรอกแบบ ภ.ง.ด.3 ทีละช่องอยู่ที่ ภ.ง.ด.3 คืออะไร

เงินเดือนหักอย่างไร

เงินเดือนไม่ได้หักด้วยอัตราคงที่แบบค่าบริการ นายจ้างประมาณเงินได้ทั้งปีของคุณ หักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อนที่รู้ คำนวณภาษีทั้งปีตามอัตราก้าวหน้า แล้วหารเฉลี่ยหักเป็นรายเดือน

ตัวอย่างสมมติ พนักงานเงินเดือน 30,000 บาท ไม่มีรายได้อื่น จ่ายเงินสมทบประกันสังคมทั้งปี 9,000 บาท

ขั้น	รายการ	จำนวน (บาท)
1	เงินเดือนทั้งปี 30,000 x 12	360,000
2	หักค่าใช้จ่าย 50% แต่ไม่เกิน 100,000 ตามมาตรา 42 ทวิ	100,000
3	หักค่าลดหย่อนส่วนตัวตามมาตรา 47	60,000
4	หักเงินสมทบประกันสังคม	9,000
5	เงินได้สุทธิ	191,000
6	ภาษีส่วน 150,001 ถึง 191,000 บาท อัตรา 5%	2,050
7	หักเฉลี่ยต่อเดือน 2,050 หาร 12	ประมาณ 171

เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้นตามตารางอัตราภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาของกรมสรรพากร ส่วนที่เกินถึง 300,000 บาทเสีย 5% ถ้าคุณมีค่าลดหย่อนอื่นที่นายจ้างไม่รู้ เช่น เบี้ยประกันชีวิต ภาษีจริงตอนสิ้นปีจะต่ำกว่า 2,050 บาท และส่วนที่ถูกหักเกินขอคืนได้ ถ้าคุณมีรายได้เสริมที่ไม่ได้ผ่านนายจ้าง ภาษีจริงจะสูงกว่าที่ถูกหัก และต้องจ่ายเพิ่มตอนยื่นแบบ

ด้วยเหตุนี้ ยอดหักรายเดือนของพนักงานจึงเปลี่ยนได้ระหว่างปี เช่น หลังขึ้นเงินเดือนหรือได้โบนัส นายจ้างจะประมาณเงินได้ทั้งปีใหม่และปรับยอดหักเดือนที่เหลือ ถ้ายอดหักเดือนใดดูสูงผิดปกติ ให้ถามฝ่ายบุคคลว่าใช้ตัวเลขอะไรคำนวณ

หน้าที่ของผู้จ่ายเงิน

ถ้าคุณเป็นเจ้าของบริษัทหรือห้างหุ้นส่วน งานนี้เป็นของคุณทุกครั้งที่จ่ายค่าบริการ ค่าเช่า หรือค่าโฆษณาให้คนอื่น

1. ดูก่อนจ่ายว่าเงินก้อนนั้นเป็นเงินได้ประเภทไหนตามมาตรา 40 และสัญญามีมูลค่าถึง 1,000 บาทหรือไม่
2. หักภาษีตามอัตรา แล้วโอนยอดสุทธิ
3. ออกหนังสือรับรองการหักภาษีสองฉบับข้อความตรงกันให้ผู้รับ สำหรับเงินได้ที่หักตามมาตรา 3 เตรส ต้องออกทันทีทุกครั้งที่หัก ตามมาตรา 50 ทวิ
4. ยื่นแบบนำส่งพร้อมชำระภาษีภายใน 7 วันนับแต่วันสิ้นเดือนที่จ่ายเงิน ถ้ายื่นทางอินเทอร์เน็ตได้เวลาเพิ่มอีก 8 วัน
5. เก็บสัญญา ใบแจ้งหนี้ หลักฐานการโอน และสำเนาหนังสือรับรองไว้คู่กันทุกรายการ

หน้าที่ของผู้รับเงิน

ฝั่งคุณในฐานะคนรับเงิน มีงานไม่มาก แต่ต้องทำต่อเนื่องทั้งปี

• แจ้งชื่อ ที่อยู่ และเลขประจำตัวผู้เสียภาษี 13 หลักให้ผู้จ่ายตั้งแต่ส่งใบแจ้งหนี้ เพื่อให้เอกสารออกถูกตั้งแต่แรก
• เทียบยอดที่เข้าบัญชีกับยอดที่คำนวณได้ ถ้าค่าบริการ 20,000 บาท ยอดควรเข้า 19,400 บาท ถ้าเข้าน้อยกว่านั้นให้ถามทันที
• ขอหนังสือรับรองทุกครั้งที่ถูกหัก วิธีอ่านแต่ละช่องอยู่ที่ ทวิ 50 คืออะไร
• รวมเงินได้ทุกก้อนในปีภาษี รวมทั้งก้อนที่ไม่ได้ถูกหัก แล้วยื่นแบบ ภ.ง.ด.90 หรือ ภ.ง.ด.91 ตามประเภทเงินได้
• กรอกยอดภาษีที่ถูกหักเป็นเครดิต แล้วจ่ายเพิ่มหรือขอคืนตามผลต่าง

ถ้าคุณรับงานอิสระจากหลายบริษัท หนังสือรับรองจะมีหลายใบ การเก็บไว้ในโฟลเดอร์เดียวตามปีภาษีช่วยให้ตอนยื่นแบบไม่ตกหล่น เรื่องการหักค่าใช้จ่ายและวางแผนภาษีของคนทำงานอิสระอ่านต่อที่ ภาษีฟรีแลนซ์

VAT กับภาษีหัก ณ ที่จ่ายในใบเดียวกัน

สองภาษีนี้คนละชนิด VAT เป็นภาษีการบริโภคที่ผู้ขายจดทะเบียนเก็บจากผู้ซื้อ ภาษีหัก ณ ที่จ่ายเป็นภาษีเงินได้ที่ผู้จ่ายหักจากผู้รับ เมื่อผู้รับงานจดทะเบียน VAT ด้วย ใบแจ้งหนี้จะมีทั้งสองตัว จุดที่ผิดบ่อยคือคิด 3% จากยอดที่รวม VAT แล้ว

ตัวอย่างสมมติ บริษัทรับทำบัญชีที่จดทะเบียน VAT เรียกเก็บค่าบริการรายเดือน 10,000 บาท

รายการ	วิธีคิด	จำนวน (บาท)
ค่าบริการก่อน VAT		10,000
VAT 7%	10,000 x 7%	700
ยอดตามใบกำกับภาษี	10,000 + 700	10,700
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 3%	คิดจากยอดก่อน VAT 10,000 x 3%	300
ยอดโอนจริง	10,700 - 300	10,400

ถ้าผู้จ่ายเผลอคิด 3% จาก 10,700 บาท จะหักไว้ 321 บาท ยอดในหนังสือรับรองไม่ตรงกับที่ควร และต้องแก้เอกสารภายหลัง ส่วนรายละเอียดของ VAT และวิธีถอด VAT ออกจากราคาอ่านที่ ภาษีมูลค่าเพิ่มคืออะไร

สถานการณ์ที่เจอบ่อย

ให้บริษัทเช่าคอนโดเป็นที่พักพนักงาน

ผู้เช่าเป็นนิติบุคคล จึงต้องหักค่าเช่า 5% ก่อนโอน ตัวอย่างสมมติ ค่าเช่าเดือนละ 15,000 บาท บริษัทโอนให้ 14,250 บาท ทั้งปีคุณถูกหักรวม 9,000 บาท ค่าเช่าทั้งปี 180,000 บาทต้องนำไปรวมยื่นเป็นเงินได้ตามมาตรา 40 (5) ถ้าผู้เช่าเป็นบุคคลธรรมดาที่เช่าอยู่เอง เขาไม่มีหน้าที่หัก คุณก็ยังต้องยื่นค่าเช่าก้อนนั้นเหมือนเดิม

นักแปลรับงานบริษัทครั้งละไม่ถึง 1,000 บาท

สัญญาที่มีมูลค่าต่ำกว่า 1,000 บาทไม่เข้าเงื่อนไขการหักตามเอกสาร ภ.ง.ด.3 ผู้ว่าจ้างจึงโอนเต็มจำนวนได้ แต่ถ้าเป็นสัญญาเดียวที่แบ่งจ่ายหลายงวดรวมกันเกิน 1,000 บาท ให้ดูมูลค่าตามสัญญา ไม่ใช่ยอดของแต่ละงวด

ร้านที่จ้างรถขนส่งเอกชนส่งของ

ร้านที่เป็นนิติบุคคลจ้างรถรับจ้างส่งสินค้า หักค่าขนส่ง 1% ถ้าเป็นการใช้ขนส่งสาธารณะ เอกสาร ภ.ง.ด.3 ยกเว้นไว้ ไม่ต้องหัก ตัวอย่างสมมติ ค่าจ้างรถเที่ยวละ 4,500 บาท ร้านหัก 45 บาท โอนให้คนขับ 4,455 บาท และออกหนังสือรับรองให้ทุกเที่ยว ถ้าจ้างคนขับคนเดิมเป็นประจำ ให้ทำสัญญาว่าจ้างไว้เป็นลายลักษณ์อักษร จะช่วยให้ดูมูลค่าตามสัญญาได้ชัดว่าถึงเกณฑ์ 1,000 บาทหรือไม่

ถูกหักแล้วยังต้องยื่นภาษีไหม

ต้องยื่น ถ้าเงินได้ทั้งปีถึงเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด การถูกหักไว้ไม่ได้ทำให้หน้าที่ยื่นแบบหมดไป และคนที่รายได้ทั้งปีต่ำจนภาษีจริงเป็นศูนย์ คือกลุ่มที่ได้เงินคืนเต็มจำนวนที่ถูกหักไว้ เช่น นักศึกษาที่รับงานพิเศษกับบริษัทเป็นครั้งคราว ถ้าไม่ยื่น เงินก้อนนั้นจะค้างอยู่ที่กรมสรรพากร ขั้นตอนการขอคืนและการติดตามสถานะอยู่ที่ ขอคืนภาษีทำอย่างไร

กรณีที่รายได้มาจากหลายทางหรือมีผู้จ่ายอยู่ต่างประเทศ ให้โทรสอบถามศูนย์สารนิเทศสรรพากร 1161 หรือปรึกษานักบัญชีก่อนยื่นแบบ เพราะเงื่อนไขการหักและแบบที่ใช้นำส่งเปลี่ยนไปตามผู้จ่ายและผู้รับแต่ละแบบ