ภ.ง.ด.3 คือแบบอะไร ใครต้องยื่น หักภาษีเท่าไร และยื่นเมื่อไร
ประเด็นสำคัญ
- ภ.ง.ด.3 เป็นแบบที่ผู้จ่ายเงินยื่น ไม่ใช่ผู้รับเงิน ใช้เมื่อจ่ายเงินที่กฎหมายให้หักภาษีให้แก่บุคคลธรรมดา เช่น ค่าเช่า ค่าบริการ ค่าจ้างทำของ ค่าโฆษณา
- อัตราที่พบบ่อยตามคู่มือสรรพากรคือ 5% ค่าเช่า 3% ค่าบริการและค่าจ้างทำของ 2% ค่าโฆษณา 1% ค่าขนส่ง
- ต้องนำส่งภายใน 7 วันนับจากสิ้นเดือนที่จ่ายเงิน ยื่นทางอินเทอร์เน็ตได้เวลาเพิ่มอีก 8 วัน
- ถ้ายอดตามสัญญารายหนึ่งรวมไม่ถึง 1,000 บาท ไม่ต้องหัก แต่ต้องดูว่ารวมทั้งสัญญาหรือแยกครั้ง
- ผู้จ่ายที่ไม่หักหรือหักไม่ครบต้องรับผิดร่วมกับผู้รับ และเสียเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนหากนำส่งช้า
ภ.ง.ด.3 คือแบบแสดงรายการที่ผู้จ่ายเงินใช้นำส่งภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่าย เมื่อผู้รับเงินเป็นบุคคลธรรมดา เช่น คนที่รับค่าเช่า ค่าออกแบบ ค่าถ่ายภาพ ค่าซ่อม หรือค่าแสดง คนยื่นคือฝั่งที่จ่าย ไม่ใช่ฝั่งที่รับ และยื่นเป็นรายเดือนตามเดือนที่มีการจ่ายเงินที่เข้าข่าย
คนที่เจอแบบนี้บ่อยที่สุดคือเจ้าของกิจการเล็กที่เริ่มจ้างฟรีแลนซ์หรือเช่าที่ทำงาน และฟรีแลนซ์ที่เห็นยอดโอนเข้าบัญชีน้อยกว่าที่ตกลงกัน ส่วนที่เหลือของหน้านี้ไล่ตามลำดับที่ผู้จ่ายต้องตัดสินใจจริง คือจ่ายให้ใคร ใช้แบบไหน หักกี่เปอร์เซ็นต์ ยื่นวันไหน และถ้าพลาดจะเกิดอะไร
จ่ายให้ใคร จึงต้องใช้ ภ.ง.ด.3 ไม่ใช่แบบอื่น
ตัวตัดสินแบบที่ใช้คือสถานะของผู้รับเงิน ตามคู่มือการหักภาษี ณ ที่จ่ายของกรมสรรพากร ภ.ง.ด.3 ใช้เมื่อผู้รับมีหน้าที่เสียภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ส่วนผู้รับที่เป็นนิติบุคคลใช้ ภ.ง.ด.53
| ผู้รับเงินคือใคร | เงินที่จ่าย | แบบนำส่ง |
|---|---|---|
| ลูกจ้างของคุณ | เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส | ภ.ง.ด.1 |
| บุคคลธรรมดา เช่น เจ้าของบ้านเช่า ช่างอิสระ ฟรีแลนซ์ | ค่าเช่า ค่าบริการ ค่าจ้างทำของ ค่าโฆษณา | ภ.ง.ด.3 |
| บริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล | ค่าบริการ ค่าเช่า ค่าโฆษณา ค่าขนส่ง | ภ.ง.ด.53 |
| ธนาคาร บริษัทที่จ่ายดอกเบี้ย เงินปันผล | ดอกเบี้ย เงินปันผล | ภ.ง.ด.2 (บุคคลธรรมดา) |
| บริษัทต่างประเทศที่ไม่ได้ตั้งสำนักงานในไทย | ค่าจ้างทำของ ค่าลิขสิทธิ์ | ภ.ง.ด.54 |
เรื่องที่สับสนบ่อยคือเงินเดือนกับค่าจ้างฟรีแลนซ์ ถ้าคุณควบคุมเวลาทำงานและมีสถานะนายจ้างลูกจ้าง ต้องใช้ ภ.ง.ด.1 แต่ถ้าคุณจ้างเป็นงาน ผู้รับทำเองตามรูปแบบของเขา คิดเป็นชิ้นงานหรือโปรเจกต์ ก็เป็นค่าจ้างทำของหรือค่าบริการ และเข้าแบบ ภ.ง.ด.3 เมื่อผู้รับเป็นบุคคลธรรมดา
ผู้จ่ายก็ต้องมีสถานะที่เข้าข่ายด้วย ตารางอัตราในคู่มือสรรพากรระบุผู้จ่ายที่มีหน้าที่หักค่าเช่า ค่าบริการ และค่าโฆษณาไว้ว่าเป็นบริษัท ห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล และนิติบุคคลอื่น บุคคลทั่วไปที่จ้างช่างมาซ่อมบ้านตัวเองจึงไม่มีหน้าที่หักภาษีแทนช่าง แต่รางวัลจากการประกวดแข่งขันและค่าแสดงของนักแสดงสาธารณะ ระบุผู้จ่ายรวมถึงบุคคลด้วย
อัตราที่ใช้ในแบบ ภ.ง.ด.3 แยกตามประเภทเงิน
ตารางนี้สรุปอัตราสำหรับผู้รับที่เป็นบุคคลธรรมดาในประเทศไทย จากคู่มือสรรพากรที่ใช้อ้างอิง
| ประเภทเงินที่จ่าย | อัตราหัก |
|---|---|
| ค่าเช่าอาคาร บ้าน โรงเรือน สิ่งปลูกสร้าง และทรัพย์สินอื่น | 5% |
| ค่าวิชาชีพอิสระ เช่น กฎหมาย วิศวกรรม สถาปัตยกรรม บัญชี ประณีตศิลปกรรม การประกอบโรคศิลปะ | 3% |
| ค่าจ้างทำของ และค่าบริการอื่นที่เป็นเงินได้ตามมาตรา 40(8) | 3% |
| ค่าโฆษณา | 2% |
| ค่าขนส่ง ไม่รวมค่าโดยสารขนส่งสาธารณะ | 1% |
| รางวัลจากการประกวด แข่งขัน ชิงโชค | 5% |
| รางวัล ส่วนลด หรือประโยชน์จากการส่งเสริมการขาย (ไม่รวมผู้บริโภคที่ซื้อไปใช้เอง) | 3% |
| ค่าแสดงของนักแสดงสาธารณะที่อยู่ในไทย | 5% |
| เงินได้ตามมาตรา 40(5) และ 40(6) ที่จ่ายให้ผู้ไม่ได้อยู่ในไทย | 15% |
ข้อยกเว้นที่ทำให้ผู้จ่ายหักเกินโดยไม่จำเป็น ได้แก่ ค่าโดยสารขนส่งสาธารณะ ค่าบริการโรงแรมและภัตตาคาร และเบี้ยประกันชีวิต ซึ่งคู่มือระบุว่าไม่นับรวมในการหัก 3% ของค่าบริการ ถ้าคุณทำงานบัญชีให้บริษัทและจ่ายค่ากินข้าวกับลูกค้าที่ร้านอาหาร ยอดนั้นไม่ต้องหัก
อีกข้อที่หลายคนมองข้ามคือเกณฑ์ขั้นต่ำ คู่มือระบุว่าภาษีที่ต้องหักไว้นั้น คิดเมื่อเงินได้ที่จ่ายตามสัญญารายหนึ่งรวมทั้งสิ้นตั้งแต่ 1,000 บาทขึ้นไป คำว่า "ตามสัญญารายหนึ่ง" สำคัญ เพราะการแตกใบเสร็จเป็นหลายใบเล็กๆ เพื่อไม่ให้ถึงเกณฑ์ไม่ได้ผลถ้าเป็นงานเดียวกัน ถ้าไม่แน่ใจว่าแต่ละครั้งนับเป็นสัญญาเดียวกันหรือแยกกัน ให้ถามเจ้าหน้าที่สรรพากรพื้นที่ก่อนจ่ายครั้งแรก
ตัวอย่างสมมติ เดือนเดียวจ่ายสี่รายการ
ร้านกาแฟแห่งหนึ่งจดทะเบียนเป็นบริษัท ในเดือนมีนาคมจ่ายเงินให้บุคคลธรรมดาสี่ราย ตัวเลขทั้งหมดสมมติเพื่อให้เห็นขั้นตอน
| รายการ | ยอดก่อนหัก | อัตรา | ภาษีที่หัก | โอนให้ผู้รับ |
|---|---|---|---|---|
| ค่าออกแบบโลโก้และเมนู จากฟรีแลนซ์ | 25,000 | 3% | 750 | 24,250 |
| ค่าเช่าหน้าร้านจากเจ้าของตึก | 30,000 | 5% | 1,500 | 28,500 |
| ค่าโฆษณาบนบอร์ดของเจ้าของบุคคล | 10,000 | 2% | 200 | 9,800 |
| ค่าบริการล้างแอร์รายย่อย ครั้งเดียว | 800 | ไม่ถึง 1,000 บาท | 0 | 800 |
ภาษีที่ต้องนำส่งในเดือนนี้คือ 750 + 1,500 + 200 = 2,450 บาท โดยรายการสุดท้ายไม่ต้องหักเพราะยอดรวมตามสัญญาไม่ถึง 1,000 บาท การหักทำตอนจ่าย ผู้รับได้เงินสุทธิ และต้องได้หนังสือรับรองที่ระบุยอดที่ถูกหัก เอกสารนี้ดูรายละเอียดที่ ทวิ 50 คืออะไร
ฝั่งฟรีแลนซ์ ยอด 750 บาทนี้เป็นภาษีจ่ายล่วงหน้า ถ้าทั้งปีเงินได้สุทธิของเขาต่ำกว่าเกณฑ์เสียภาษี ก็ขอคืนทั้งหมดได้ วิธีดูที่ ขอคืนภาษีทำอย่างไร หลักการใหญ่ของภาษีหัก ณ ที่จ่ายทั้งหมดอธิบายไว้ที่ ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร
ปฏิทินยื่นภาษี นับจากวันจ่ายเงินจริง
กฎคือต้องนำส่งภาษีภายใน 7 วันนับแต่วันสิ้นเดือนของเดือนที่จ่ายเงิน ตามคู่มือสรรพากร เอกสารช่วงเวลายื่นแบบของสรรพากรสรุปไว้ว่า ผู้ประกอบการที่จ่ายเงินได้ซึ่งต้องหักภาษีให้หักและนำส่งด้วยแบบ ภ.ง.ด.1 และ ภ.ง.ด.3 ภายในวันที่ 7 ของเดือนถัดจากเดือนที่จ่าย ถ้ายื่นผ่านอินเทอร์เน็ต (e-Filing) จะได้ขยายเวลาออกไปอีก 8 วัน
| วันที่จ่ายเงิน | ยื่นกระดาษภายใน | ยื่นออนไลน์ภายใน |
|---|---|---|
| 5 มีนาคม | 7 เมษายน | 15 เมษายน |
| 28 มีนาคม | 7 เมษายน | 15 เมษายน |
| 31 มีนาคม | 7 เมษายน | 15 เมษายน |
| 2 เมษายน | 7 พฤษภาคม | 15 พฤษภาคม |
ข้อสังเกตจากตาราง คือวันจ่ายภายในเดือนเดียวกันไม่ทำให้กำหนดต่างกัน เลื่อนจ่ายจากสิ้นเดือนไปต้นเดือนถัดไปจึงได้เวลาเพิ่มเกือบเดือน แต่ผู้รับไม่ควรถูกถ่วงเงินเพียงเพราะวันยื่นของผู้จ่าย ผู้จ่ายยังต้องออกหนังสือรับรองให้ผู้รับตามวันที่จ่ายจริง ถ้าวันที่ 7 หรือ 15 ตรงวันหยุด ให้ตรวจปฏิทินที่สรรพากรประกาศในปีนั้น
ยื่นกระดาษทำได้ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขาในท้องที่ที่ผู้จ่ายมีสถานประกอบการตั้งอยู่ ส่วนยื่นออนไลน์ต้องลงทะเบียนกับกรมสรรพากรและทำข้อตกลงเรื่องการยื่นผ่านอินเทอร์เน็ตก่อน เมื่อได้ User ID และรหัสผ่านแล้วจึงยื่นได้
ขั้นตอนยื่น ภ.ง.ด.3 ผ่านอินเทอร์เน็ต
คู่มือสรรพากรเรียงขั้นตอนไว้ชัดเจน สรุปได้ดังนี้
- เข้า www.rd.go.th เลือกบริการยื่นแบบผ่านอินเทอร์เน็ต แล้วเลือกยื่นแบบออนไลน์
- ใส่ User ID และรหัสผ่านที่ได้จากสรรพากร
- เลือกประเภทแบบเป็น ภ.ง.ด.3 หน้าจอจะแสดงสถานะผู้เสียภาษีที่คุณแจ้งไว้
- กรอกรายการของผู้รับเงินแต่ละราย คือเลขประจำตัวผู้เสียภาษี ชื่อ ที่อยู่ วันที่จ่าย ประเภทเงินได้ อัตราภาษี จำนวนเงินที่จ่ายและภาษีที่หัก
- ถ้าไม่มีภาษีต้องชำระ ระบบตอบรับทันที ถ้ามี ให้เลือกช่องทางจ่าย เช่น ATM, Internet Banking, Counter Service หรือระบบเชื่อมต่อธนาคาร
- พิมพ์แบบเก็บไว้ ซึ่งมีหมายเลขอ้างอิง และพิมพ์ใบเสร็จรับเงินได้อีกครั้งหลังจากนั้น 2 วันทำการ
ข้อมูลที่ต้องมีครบก่อนเริ่มกรอก คือเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้รับ ถ้าผู้รับเป็นบุคคลธรรมดาที่มีบัตรประชาชน ก็ใช้เลข 13 หลักบนบัตรนั้น ผู้จ่ายควรขอสำเนาบัตรไว้ตั้งแต่ทำสัญญา ไม่ควรรอวันจะยื่นแล้วไล่ตามผู้รับ ใบแนบ ภ.ง.ด.3 ก็ต้องกรอกลำดับที่ต่อเนื่องและระบุประเภทเงินได้กับอัตราให้ตรงกับที่หักจริง
หักผิดแบบ ยื่นช้า หรือไม่หัก จะเกิดอะไรขึ้น
บทกำหนดโทษในคู่มือแบ่งเป็นสามเรื่อง
- ถ้าผู้จ่ายไม่หักหรือหักไม่ครบ ผู้จ่ายต้องรับผิดร่วมกับผู้มีเงินได้ชำระภาษีส่วนที่ขาด (มาตรา 54) แต่ถ้าหักไปแล้ว ผู้รับพ้นความรับผิดเท่ากับยอดที่หักไว้ และผู้จ่ายต้องรับผิดชำระเอง
- ถ้านำส่งเกินกำหนด ต้องเสียเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนหรือเศษของเดือน ของภาษีที่ต้องนำส่ง ยังไม่รวมเบี้ยปรับ
- ผู้ที่เจตนาไม่ยื่นรายการเพื่อหลีกเลี่ยงภาษี ต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 5,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 6 เดือน หรือทั้งปรับทั้งจำ (มาตรา 37 ทวิ)
ตัวอย่างสมมติ ผู้จ่ายลืมหักค่าเช่า 30,000 บาท ของเดือนมีนาคม ภาษีที่ควรหักคือ 1,500 บาท แล้วมานำส่งเอาเดือนมิถุนายน นับเงินเพิ่มสามเดือนหรือเศษของเดือน 1.5% × 3 = 4.5% ของ 1,500 ได้ประมาณ 67.5 บาท ตัวเลขนี้ไม่ใหญ่ แต่ถ้าผู้จ่ายไม่ได้หักตอนจ่ายเงินและผู้รับไปแล้ว ผู้จ่ายก็ต้องควักเองและไล่เบี้ยกับผู้รับเอง เพราะเงินสุทธิที่โอนไปเต็มจำนวนแล้ว
ข้อผิดพลาดที่ทำให้ต้องยื่นแก้
จากงานที่ผู้ประกอบการรายย่อยมักพลาด
- ใช้ ภ.ง.ด.3 กับผู้รับที่จริงๆ เป็นนิติบุคคล เช่น ฟรีแลนซ์ที่จดบริษัทไว้แล้ว ต้องเปลี่ยนเป็น ภ.ง.ด.53 ให้ดูชื่อในใบกำกับภาษีหรือหนังสือรับรองบริษัทของผู้รับก่อนบันทึก
- หักค่าบริการ 3% ในบิลโรงแรม ร้านอาหาร หรือค่าโดยสารสาธารณะ ซึ่งคู่มือยกเว้นไว้
- หักค่าโฆษณาที่จ่ายให้แพลตฟอร์มต่างประเทศเหมือนจ่ายบุคคลในไทย กรณีนี้ผู้รับอยู่ต่างประเทศ ต้องดูแบบ ภ.ง.ด.54 และเงื่อนไขของสนธิสัญญา ให้ปรึกษานักบัญชี
- ลืมออกหนังสือรับรองให้ผู้รับ ทำให้ผู้รับใช้เครดิตภาษีตอนยื่นแบบประจำปีไม่ได้ ผู้จ่ายต้องออกเอกสารตามยอดที่หักจริงทุกครั้ง
- ลงประเภทเงินได้ผิดช่อง เช่น ลงค่าเช่าเป็นค่าบริการ ทำให้อัตรา 3% แทนที่จะเป็น 5% ภาษีขาดและต้องชำระเพิ่ม
ลำดับงานตั้งแต่จ่ายเงินจนยื่นแบบ
ก่อนจ่ายเงินให้บุคคลธรรมดาครั้งต่อไป ไล่เช็กตามลำดับ เริ่มจากผู้รับเป็นบุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล แล้วดูว่าเงินก้อนนั้นอยู่ในตารางอัตราหรือไม่ จากนั้นดูว่ายอดตามสัญญาถึง 1,000 บาทหรือไม่ แล้วจึงหัก โอนยอดสุทธิ และออกหนังสือรับรอง วันที่ 7 ของเดือนถัดไปให้ลงในปฏิทินเป็นประจำ ยื่นออนไลน์ได้ถึงวันที่ 15 แต่ยื่นเร็วลดความเสี่ยงที่ระบบหรือธนาคารขัดข้อง
ถ้าธุรกิจมีรายการจ่ายหลากหลาย เริ่มทำตารางสมุดจ่ายประจำเดือนไว้ตั้งแต่เดือนแรก เพื่อให้ดึงข้อมูลไปกรอกใบแนบง่ายขึ้น ส่วนธุรกิจที่ยังไม่ได้ยื่นภาษีออนไลน์ อ่านขั้นตอนฝั่งบุคคลธรรมดาเพิ่มได้ที่ ยื่นภาษีออนไลน์ เพื่อเห็นภาพว่าผู้รับจะนำยอดที่คุณหักไปใช้อย่างไร หากกรณีของคุณซับซ้อน เช่น จ่ายให้ชาวต่างชาติหรือสัญญาหลายงวด โทรปรึกษา RD Intelligence Center 1161 หรือนักบัญชีที่ดูแลกิจการ ก่อนจ่ายงวดแรก
คำถามที่พบบ่อย
ผู้รับเงินต้องยื่น ภ.ง.ด.3 ด้วยไหม
ไม่ต้อง ผู้รับเงินเพียงขอหนังสือรับรองการหักภาษี (ทวิ 50) จากผู้จ่ายเก็บไว้ แล้วนำยอดไปเป็นเครดิตตอนยื่น ภ.ง.ด.90 หรือ 94 ถ้าภาษีที่ถูกหักมากกว่าภาษีที่ต้องเสียจริงก็ขอคืนได้
เดือนที่ไม่ได้จ่ายเงินที่ต้องหักภาษี ต้องยื่นแบบเปล่าไหม
หน้าที่ยื่นเกิดจากการจ่ายเงินที่ต้องหักในเดือนนั้น เดือนที่ไม่มีรายการจ่ายจึงไม่มีรายการให้นำส่ง ถ้าไม่แน่ใจว่าธุรกิจของคุณมีข้อกำหนดพิเศษหรือไม่ ให้ถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ที่ผู้จ่ายขึ้นทะเบียนไว้
กรอกชื่อหรือเลขประจำตัวผู้รับผิดแล้วต้องทำอย่างไร
ให้ยื่นแบบเพิ่มเติมในเดือนภาษีเดิมผ่านระบบของสรรพากร แล้วแก้ข้อมูลรายการนั้นให้ถูกต้อง พร้อมออกหนังสือรับรองฉบับใหม่ให้ผู้รับ ถ้าตัวเลขภาษีเปลี่ยนจะมีส่วนต่างที่ต้องชำระเพิ่มหรือขอคืน
