รายได้หลังเกษียณ มาจากไหนบ้าง และต้องมีเดือนละเท่าไรถึงพอ

ผู้ที่อายุ 60 ปีและได้รับเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุจะได้เดือนละ 600 บาท ผู้ที่เป็นผู้ประกันตนประกันสังคมมา 20 ปี ค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาท ได้บำนาญราว 4,125 บาทต่อเดือน สองก้อนนี้รวมกันไม่ถึง 5,000 บาท ขณะที่ครัวเรือนผู้สูงอายุมีค่าใช้จ่ายสูงกว่านั้นหลายเท่า รายได้หลังเกษียณจึงต้องมาจากหลายแหล่งต่อกัน และต้องคำนวณช่องว่างให้ออกเป็นตัวเลขก่อนจะรู้ว่าต้องออมอีกเท่าไร

ลำดับที่ควรคิดคือแหล่งรายได้ที่มีกติกาแน่นอนก่อน แล้วคำนวณช่องว่าง ใส่เงินเฟ้อ และดูว่าต้องออมเดือนละเท่าไรตามอายุที่เริ่ม

แหล่งรายได้หลังเกษียณ 4 ก้อน ใครได้อะไร

แหล่ง	ใครได้	ตัวเลขที่ยืนยันได้	ลักษณะ
เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ	ผู้สูงอายุที่ลงทะเบียนไว้	600 / 700 / 800 / 1,000 บาทต่อเดือน ตามช่วงอายุ 60-69 / 70-79 / 80-89 / 90 ขึ้นไป	น้อยแต่ไม่ต้องลงทุนเอง
บำนาญชราภาพประกันสังคม	ผู้ส่งเงินสมทบครบ 180 เดือน และอายุ 55 ปีขึ้นไป	20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย เพิ่ม 1.5% ทุก 12 เดือนที่ส่งเกิน 180 เดือน	จ่ายรายเดือน
กองทุนจากการทำงาน	สมาชิก กบข. กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ กอช.	ขึ้นกับเงินสะสมและเงื่อนไขของแต่ละกองทุน	อาจรับเป็นก้อนหรือเป็นงวด
เงินออมและทรัพย์สินส่วนตัว	ทุกคน	ขึ้นกับที่สะสมไว้	ยืดหยุ่นที่สุด แต่หมดได้

ก้อนที่หนึ่งและสองเป็นรายได้ประจำที่กฎหมายกำหนด ส่วนก้อนที่สามและสี่เป็นส่วนที่คุณคุมได้ รายละเอียดสูตรบำนาญประกันสังคมและเงื่อนไขการยื่นอ่านต่อได้ที่ เงินชราภาพประกันสังคม ส่วนกองทุนของข้าราชการและพนักงานเอกชน ดูได้ที่ กบข. และ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ

เบี้ยยังชีพมีข้อควรรู้ว่าต้องลงทะเบียนกับหน่วยงานที่ดูแลพื้นที่ ในกรุงเทพมหานครคือสำนักงานเขต ต่างจังหวัดคือเทศบาลหรือองค์การบริหารส่วนตำบล และผู้ที่รับอยู่แล้วจะขยับขั้นตามอายุเมื่อขึ้นปีงบประมาณใหม่ ไม่ขึ้นกลางปี ตามที่กรมกิจการผู้สูงอายุระบุ

ตัวอย่างบำนาญประกันสังคมจากตัวเลขของ สปส.

หน้าหลักเกณฑ์กรณีชราภาพของสำนักงานประกันสังคมยกตัวอย่างไว้สองกรณี

• ค่าจ้างเฉลี่ย 13,000 บาท ได้ 20% เท่ากับ 2,600 บาทต่อเดือน
• ค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาท ส่งเงินสมทบ 20 ปี (240 เดือน) ได้ 20% สำหรับ 15 ปีแรก บวก 1.5% x 5 ปี = 7.5% รวม 27.5% เท่ากับ 4,125 บาทต่อเดือน

ถ้าส่งเงินสมทบ 25 ปี (300 เดือน) ค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาทเท่าเดิม เกิน 180 เดือนอยู่ 120 เดือน เท่ากับ 10 ปี อัตราเป็น 20% + 15% = 35% ได้ 5,250 บาทต่อเดือน เมื่อเทียบกัน การส่งเพิ่มอีก 5 ปีช่วยเพิ่มบำนาญ 1,125 บาทต่อเดือน

ผู้ส่งไม่ถึง 180 เดือนจะได้บำเหน็จก้อนเดียวแทน ไม่ได้เป็นรายเดือน ซึ่งทำให้ก้อนที่สองหายไปจากแผนรายได้ประจำ ก่อนวางแผนจึงควรเปิดดูจำนวนเดือนที่ส่งจริงในระบบของ สปส. ว่าครบ 180 เดือนหรือยัง

ช่องว่างรายได้ คือตัวเลขที่ต้องหาเอง

ช่องว่างรายได้คือค่าใช้จ่ายต่อเดือนหลังเกษียณ ลบรายได้ประจำที่แน่นอน ตัวเลขนี้คือเงินที่ต้องมาจากกองทุนและเงินออมของคุณ

ตัวอย่างสมมติ คู่สามีภรรยาอายุ 60 ปี คนหนึ่งเคยส่งประกันสังคม 25 ปี ค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาท อีกคนไม่มีประกันสังคม

• เบี้ยยังชีพ 2 คน = 600 x 2 = 1,200 บาท
• บำนาญประกันสังคม = 5,250 บาท
• รายได้ประจำรวม = 6,450 บาทต่อเดือน

ค่าใช้จ่ายครัวเรือนต่อเดือน	ช่องว่างต่อเดือน	ช่องว่างต่อปี	ตลอด 25 ปี (อายุ 60 ถึง 85)
15,000 บาท	8,550 บาท	102,600 บาท	2,565,000 บาท
20,000 บาท	13,550 บาท	162,600 บาท	4,065,000 บาท
25,000 บาท	18,550 บาท	222,600 บาท	5,565,000 บาท

ตัวเลขเหล่านี้ยังไม่รวมเงินเฟ้อและยังไม่รวมค่ารักษาพยาบาลก้อนใหญ่ แต่เห็นภาพแล้วว่า ครัวเรือนที่ใช้จ่ายเดือนละ 20,000 บาทต้องมีเงินจากกองทุนและเงินออมราว 4 ล้านบาทใน 25 ปี ถ้ารายจ่ายต่ำลง 5,000 บาทต่อเดือน เป้าหมายลดลงราว 1.5 ล้านบาท การคุมรายจ่ายหลังเกษียณจึงมีผลพอ ๆ กับการออมเพิ่ม

เงินเฟ้อกินกำลังซื้อเงียบ ๆ

ตัวเลขข้างบนใช้มูลค่าเงินวันนี้ ความจริงค่าใช้จ่ายจะเพิ่มตามเงินเฟ้อ ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยระบุในหน้าบริหารเงินหลังเกษียณว่า ค่าใช้จ่ายในอนาคตจะเพิ่มขึ้นตามเงินเฟ้อ และการฝากเงินหรือลงทุนในตราสารหนี้อย่างเดียวอาจให้ผลตอบแทนต่ำจนตามเงินเฟ้อไม่ทัน

ตัวอย่างสมมติ ใช้เงินเฟ้อ 3% ต่อปี เป็นสมมติฐานเพื่อดูแนวโน้ม ไม่ใช่ตัวเลขทำนาย

ปีที่ผ่านไป	ค่าใช้จ่ายที่ 25,000 บาทวันนี้ จะเป็นประมาณ
10 ปี	33,600 บาท
20 ปี	45,200 บาท
25 ปี	52,300 บาท

ส่วนที่ไม่ปรับตามเงินเฟ้อคือเบี้ยยังชีพ ซึ่งปรับตามช่วงอายุ ไม่ปรับตามราคาสินค้า ผลคือช่องว่างรายได้ยิ่งกว้างขึ้นเรื่อย ๆ ตามอายุ ต่างจากที่ตัวเลขนิ่งในตารางก่อนหน้า ภาพนี้เป็นเหตุผลที่คนวางแผนเกษียณไม่ควรเก็บเงินทั้งก้อนไว้ในที่เดียวและไม่ควรคิดงบจากตัวเลขวันนี้เพียงอย่างเดียว ความหมายของเงินเฟ้อต่อเงินออมอ่านเพิ่มได้ที่ เงินเฟ้อคืออะไร

ต้องวางแผนถึงอายุเท่าไร

ตลาดหลักทรัพย์อ้างสถิติประชากรปี 2564 ของมหาวิทยาลัยมหิดลว่า ผู้ที่มีอายุถึง 60 ปีมีแนวโน้มมีชีวิตต่อถึงประมาณ 77.4 ปีสำหรับผู้ชาย และ 83.2 ปีสำหรับผู้หญิง นั่นคือค่าเฉลี่ย ครึ่งหนึ่งของกลุ่มจะอยู่เกินกว่านั้น คู่สมรสที่มีผู้หญิงจึงควรคิดถึงอายุ 85 ปีขึ้นไป

ตารางข้างบนใช้ 25 ปี (อายุ 60 ถึง 85) เป็นกรอบเริ่มต้น ถ้าต้องการเผื่อถึงอายุ 90 ปี เพิ่มช่องว่างรายปีอีก 5 ปี ตัวอย่างค่าใช้จ่าย 20,000 บาท ช่องว่าง 162,600 บาทต่อปี เพิ่ม 813,000 บาท

การวางแผนไม่ควรคิดถึงปีสุดท้ายเพียงปีเดียว ควรแบ่งเป็น 3 ช่วง ช่วงแรกอายุ 60 ถึง 70 ใช้จ่ายมาก ท่องเที่ยวและกิจกรรมมาก ช่วงกลาง 70 ถึง 80 ใช้จ่ายด้านสังสรรค์ลดลง และช่วงหลังอายุ 80 ขึ้นไป ค่ารักษาพยาบาลและค่าดูแลเพิ่ม สัดส่วนที่แน่นอนของแต่ละคนต่างกัน จึงควรแยกงบสุขภาพออกมาต่างหาก เช่นที่ ประกันสุขภาพผู้สูงอายุ ช่วยกันความเสี่ยงจากค่ารักษาก้อนใหญ่

ต้องออมเดือนละเท่าไรถึงจะได้ก้อนนี้

สมมติว่าเป้าหมายคือ 4,065,000 บาท (ครัวเรือนใช้จ่าย 20,000 บาท 25 ปี ไม่คิดเงินเฟ้อ) และคิดแบบอนุรักษ์ว่าไม่มีผลตอบแทนเลย

เริ่มออมที่อายุ	เหลือเวลาถึง 60	ต้องออมต่อเดือน
35	25 ปี (300 เดือน)	13,550 บาท
45	15 ปี (180 เดือน)	22,583 บาท
50	10 ปี (120 เดือน)	33,875 บาท
55	5 ปี (60 เดือน)	67,750 บาท

ผลตอบแทนจากการลงทุนจะลดตัวเลขที่ต้องออมลงได้ แต่ผลตอบแทนไม่แน่นอนและไม่รับประกัน ตารางนี้จึงเป็นเพดานแบบไม่พึ่งผลตอบแทน ใช้ตั้งต้นเพื่อดูว่าเริ่มช้าแค่ไหนที่ต้องออมหนักขึ้น ถ้าเงินเดือนยังไม่พอ ต้องย้อนไปคุมรายจ่ายเป้าหมายหรือเลื่อนอายุเกษียณออกไป ซึ่งเป็นทางที่ช่วยทั้งเพิ่มปีส่งเงินและลดจำนวนปีที่ต้องใช้เงิน

ผู้ที่มีเงินออมอยู่แล้วเป้าหมาย 1 ล้านบาท ดูวิธีเก็บเป็นขั้นที่ เก็บเงินล้านแรก และถ้าต้องเริ่มจากนิสัยใช้จ่ายก่อน ดู วิธีเก็บเงิน

จัดลำดับการใช้เงินหลังเกษียณ

หลักที่ตลาดหลักทรัพย์ฯ ให้ไว้คือแยกเงินสำรองฉุกเฉินอย่างน้อย 3 ถึง 6 เท่าของค่าใช้จ่ายประจำของครอบครัว เก็บในบัญชีออมทรัพย์หรือกองทุนรวมตลาดเงิน ที่เหลือจึงกำหนดเป็นก้อนสำหรับใช้จ่ายประจำ ผู้ที่ใช้จ่ายเดือนละ 20,000 บาท ต้องมีเงินสำรองราว 60,000 ถึง 120,000 บาทที่ไม่แตะ

ลำดับที่ใช้ได้จริงมีสามข้อ

1. รายได้ประจำจากรัฐและบำนาญก่อน ซึ่งไม่ต้องถอนเงินต้น
2. เงินกองทุนที่รับเป็นงวดตามเงื่อนไข เพื่อเติมช่องว่างรายเดือน
3. เงินออมส่วนตัวสำหรับรายจ่ายพิเศษ เช่น ซ่อมบ้าน ค่ารักษา และการเดินทาง

อย่าลืมหนี้ ผู้ที่ยังผ่อนบ้านหรือรถหลังเกษียณ ช่องว่างรายได้จะกว้างทันทีเท่ากับค่างวด การปิดหนี้ก่อนเกษียณจึงเท่ากับเพิ่มรายได้เทียบเท่า ตัวอย่างค่างวดบ้านเดือนละ 10,000 บาท เท่ากับต้องการเงินอีก 120,000 บาทต่อปี ดูแนวทางจัดการหนี้ได้ที่ ออกจากหนี้อย่างไร

หน้าเดียวกันของตลาดหลักทรัพย์เตือนไว้ด้วยว่า ไม่ควรคาดหวังผลตอบแทนสูงเกินจริง ระวังมิจฉาชีพ และไม่ควรลงทุนในสิ่งที่ไม่เข้าใจ ผู้เกษียณเป็นกลุ่มที่ถูกชักชวนลงทุนหลอกลวงบ่อย ข้อเสนอที่รับประกันผลตอบแทนสูงควรสงสัยไว้ก่อน

ทำงานต่อเบา ๆ ช่วยปิดช่องว่างได้เท่าไร

รายได้เสริมหลังอายุ 60 ปีมีผลต่อช่องว่างตรงตัว ถ้าทำงานพาร์ตไทม์หรือขายของเล็ก ๆ ได้เดือนละ 5,000 บาท ช่องว่างปีละ 162,600 บาทของครัวเรือนที่ใช้จ่าย 20,000 บาท ลดเหลือ 102,600 บาท เมื่อทำต่อ 10 ปี ช่วยลดความต้องการเงินก้อนลง 600,000 บาท โดยไม่ต้องมีผลตอบแทนจากการลงทุนเลย ข้อจำกัดคือสุขภาพ จึงไม่ควรนับเป็นรายได้หลักของแผน และผู้ที่ยังอยู่ในระบบประกันสังคมต่อ ต้องดูผลต่อการรับบำนาญตามที่ สปส. กำหนดด้วย เพราะสิทธิรับบำนาญเริ่มเมื่อสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน

เช็กลิสต์ 12 เดือนก่อนเกษียณ

• เปิดข้อมูลประกันสังคมดูจำนวนเดือนที่ส่งสะสม และคำนวณบำนาญตามสูตรของ สปส.
• ขอยอดเงินสะสมจากกองทุนทุกแห่ง และอ่านเงื่อนไขการรับเงินว่าเป็นก้อนหรือเป็นงวด
• ลงรายการค่าใช้จ่ายรายเดือนจริง 3 เดือนล่าสุด แล้วหักรายการที่จะหายไปหลังเกษียณ เช่น ค่าเดินทางไปทำงาน
• ตรวจหนี้ทุกก้อน และวางแผนปิดก่อนวันเกษียณ
• ตรวจประกันสุขภาพที่ถืออยู่ว่าคุ้มครองไปถึงอายุเท่าไร
• เตรียมเอกสารลงทะเบียนเบี้ยยังชีพ เมื่ออายุครบ 60 ปี กับสำนักงานเขตหรือเทศบาล

ตัวเลขของกฎหมายและอัตราเบี้ยยังชีพอาจถูกปรับ ก่อนตัดสินใจจริงให้ตรวจกับสำนักงานประกันสังคมสายด่วน 1506 และกรมกิจการผู้สูงอายุ และปรึกษาผู้เชี่ยวชาญด้านการวางแผนการเงินส่วนบุคคลที่ได้รับใบอนุญาต เพื่อดูภาพรวมทรัพย์สินและภาษีของคุณ