เงินเฟ้อ คือ อะไร ทำไมเงินออมซื้อของได้น้อยลงทุกปี

เงินเฟ้อคือภาวะที่ราคาสินค้าและบริการโดยทั่วไปสูงขึ้นต่อเนื่อง ทำให้เงินจำนวนเท่าเดิมซื้อของได้น้อยลง ตัวเลข "เงินเฟ้อ 2%" แปลว่าตะกร้าสินค้าชุดเดียวกันที่ปีก่อนซื้อได้ในราคา 100 บาท ปีนี้ต้องจ่ายประมาณ 102 บาท ไม่ได้แปลว่าของทุกอย่างแพงขึ้น 2% เท่ากัน บางรายการขึ้นมาก บางรายการลดลง แล้วนำมาเฉลี่ยถ่วงน้ำหนัก

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ใช้ตัวอย่างบะหมี่ชามหนึ่งที่เคยราคา 20 บาท วันนี้ 40 บาท และชามเล็กลง ลูกชิ้นน้อยลงด้วย นั่นคือเงินเฟ้อที่คนรู้สึกได้ก่อนที่จะเห็นเป็นตัวเลขในข่าว

ตัวเลขเงินเฟ้อมาจากไหน ใครเป็นคนวัด

กระทรวงพาณิชย์เป็นผู้เก็บราคาและคำนวณดัชนีราคาผู้บริโภค (CPI) แล้วประกาศอัตราเงินเฟ้อทุกเดือน ตัวเลขที่ประกาศคือการเปลี่ยนแปลงของ CPI เทียบกับเดือนเดียวกันของปีก่อน

CPI คำนวณจาก "ตะกร้าเงินเฟ้อ" ตามข้อมูลของ ธปท. ตะกร้าปัจจุบันมี 464 รายการ แบ่งเป็น 7 หมวด เลือกจากสินค้าและบริการที่ครัวเรือนใช้จ่ายมากที่สุด น้ำหนักของแต่ละหมวดมาจากการสำรวจภาวะเศรษฐกิจและสังคมของครัวเรือนโดยสำนักงานสถิติแห่งชาติ และทบทวนทุก 4 ปี รอบล่าสุดใช้ข้อมูลปี 2566 จากครัวเรือน 49,664 หลังคาเรือน

หมวด	น้ำหนักในตะกร้าโดยประมาณ
อาหารและเครื่องดื่ม	ราว 39%
ที่อยู่อาศัย (ค่าเช่า ค่าน้ำ ค่าไฟ)	เกือบ 25%
ขนส่งและสื่อสาร (ค่าโดยสาร น้ำมัน)	ราว 23%
อีก 4 หมวดที่เหลือ	รวมกันราว 13%

สามหมวดแรกรวมกันราว 76% ของตะกร้า ถ้าราคาข้าวแกง ค่าไฟ และน้ำมันขยับ ตัวเลขเงินเฟ้อก็ขยับตามทันที ส่วนของที่ซื้อไม่บ่อย เช่น โทรศัพท์หรือเครื่องใช้ไฟฟ้า มีน้ำหนักน้อยกว่าที่คนรู้สึก

เงินเฟ้อทั่วไปกับเงินเฟ้อพื้นฐาน

ข่าวมักพูดถึงสองตัวเลขนี้คู่กัน เงินเฟ้อทั่วไป (headline) รวมทุกรายการในตะกร้า เงินเฟ้อพื้นฐาน (core) ตัดรายการที่ราคาผันผวนตามฤดูกาลหรือควบคุมยาก เช่น พลังงานและอาหารสดออก

ถ้าเงินเฟ้อทั่วไปพุ่งเพราะราคาน้ำมันโลก ขณะที่เงินเฟ้อพื้นฐานยังนิ่ง แปลว่าแรงกดดันราคาในระบบยังไม่กว้าง และตัวเลขมักกลับเข้ากรอบเองเมื่อราคาน้ำมันลง ธปท. ระบุว่าเงินเฟ้อที่สูงจากปัจจัยด้านอุปทานแบบนี้มักเป็นเรื่องชั่วคราว แต่ถ้าตัวพื้นฐานขยับขึ้นตามด้วย แปลว่าราคาขึ้นเป็นวงกว้าง และธนาคารกลางต้องให้น้ำหนักกับการดูแลมากขึ้น

ทำไมธนาคารกลางไม่ตั้งเป้าเงินเฟ้อเป็นศูนย์

ตามข้อมูลของ ธปท. ประเทศไทยใช้กรอบเป้าหมายเงินเฟ้อทั่วไปที่ 1-3% กำหนดร่วมกันโดยคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) และกระทรวงการคลัง เป็นเป้าหมายระยะปานกลางประมาณ 3-5 ปี เงินเฟ้ออาจหลุดกรอบชั่วคราวได้ แต่ต้องมีทิศทางกลับเข้ามา และถ้าอยู่นอกกรอบนานผิดปกติ กนง. ต้องทำจดหมายเปิดผนึกถึงรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการคลังเพื่ออธิบายสาเหตุ แนวทางแก้ และเวลาที่คาดว่าจะกลับเข้ากรอบ

เหตุผลที่ไม่ตั้งไว้ที่ศูนย์คือความเสี่ยงของฝั่งตรงข้าม ภาวะเงินฝืดซึ่งราคาโดยรวมลดลงต่อเนื่องทำให้คนเลื่อนการซื้อ ธุรกิจลดการผลิตและลดการจ้างงาน เศรษฐกิจจึงชะลอตัว ระดับเงินเฟ้อต่ำและคงที่ช่วยให้คนวางแผนออมและลงทุนได้ง่าย ธปท. ระบุว่าปัจจุบันไทยไม่มีความเสี่ยงเงินฝืด

เงินเฟ้อกัดกินเงินออมอย่างไร ตัวอย่างคำนวณ

สูตรที่ควรจำคือผลตอบแทนที่แท้จริง (real return) เท่ากับผลตอบแทนที่ได้รับ ลบ อัตราเงินเฟ้อ ธปท. ยกตัวอย่างบัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ย 0.25% ต่อปี ขณะที่เงินเฟ้อ 2% ผลตอบแทนที่แท้จริงคือลบ 1.75% ต่อปี ตัวเลขในสมุดบัญชีเพิ่มขึ้น แต่ของที่ซื้อได้ลดลง

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงิน 100,000 บาทฝากบัญชีดอกเบี้ย 0.25% ต่อปี เงินเฟ้อเฉลี่ย 2% ต่อปี นาน 10 ปี

รายการ	ตัวเลข
ยอดเงินในบัญชีหลัง 10 ปี (0.25% ทบต้น)	ประมาณ 102,500 บาท
ราคาของที่ซื้อ 100,000 บาทวันนี้ จะเป็นประมาณ	121,900 บาท
กำลังซื้อของเงินก้อนนั้น เทียบกับวันนี้	ประมาณ 84,000 บาท
กำลังซื้อที่หายไป	ประมาณ 16,000 บาท หรือราว 16%

ยอดบัญชีไม่ได้ลดลงเลย แต่กำลังซื้อหายไปประมาณหนึ่งในหกใน 10 ปี ถ้าเงินเฟ้อเฉลี่ย 3% ราคาจะเป็นสองเท่าในราว 24 ปี (ใช้กฎ 72 หาร 3) สำหรับคนที่ตั้งเป้าเกษียณในอีก 25 ปี ค่าใช้จ่ายรายเดือน 20,000 บาทวันนี้ต้องเป็นราว 41,000 บาทในวันนั้นจึงจะใช้ชีวิตได้เท่าเดิม ตัวเลขนี้เป็นการประมาณเพื่อให้เห็นขนาด ไม่ใช่การคาดการณ์ว่าเงินเฟ้อจะเป็นเท่านั้นจริง

เงินเฟ้อกระทบแต่ละคนไม่เท่ากัน

ตามข้อมูลที่ ธปท. อ้าง ครัวเรือนรายได้น้อยใช้จ่ายกับอาหารราว 44% ของรายจ่าย ขณะที่ครัวเรือนรายได้สูงใช้ราว 28% เมื่อราคาอาหารขึ้น กลุ่มแรกจึงรู้สึกหนักกว่าตัวเลขเฉลี่ย ในทางกลับกัน คนที่มีเงินกู้ดอกเบี้ยคงที่มักได้เปรียบเมื่อเงินเฟ้อสูง เพราะค่างวดเท่าเดิมแต่รายได้ในระยะยาวมักเพิ่มตามราคา

สถานะ	เงินเฟ้อสูงขึ้นแล้วเป็นอย่างไร
ผู้ฝากเงินดอกเบี้ยต่ำ	กำลังซื้อของเงินฝากลดลง
ผู้กู้ดอกเบี้ยคงที่	ภาระจริงเบาลงเมื่อรายได้ขยับตาม
มนุษย์เงินเดือนที่เงินเดือนขึ้นช้ากว่าราคา	รายได้จริงลดลง
เจ้าของธุรกิจที่ปรับราคาขายตามต้นทุนได้	กระทบน้อย
ผู้เกษียณที่ใช้เงินก้อนเดียว	เสี่ยงเงินหมดก่อนกำหนด

เงินเฟ้อส่วนตัวของคุณคือเท่าไร

ตัวเลขทางการใช้ตะกร้ากลาง ถ้าค่าใช้จ่ายของคุณเอนไปทางค่าเช่าหรือเดินทางไกล ตัวเลขของคุณอาจต่างออกไป วิธีหาแบบง่ายใช้เวลาไม่ถึงชั่วโมง

1. เปิดสเตทเมนต์บัตรเครดิตหรือแอปธนาคารย้อนหลัง 12 เดือน แล้วจัดหมวดค่าใช้จ่าย เช่น อาหาร ที่อยู่ ขนส่ง การศึกษา ประกัน
2. รวมยอดรายหมวดของปีนี้เทียบกับปีก่อน
3. ตัดรายการครั้งเดียว เช่น ซื้อของใหญ่ เพราะไม่ใช่การขึ้นของราคา
4. หารเพื่อหาอัตราเปลี่ยนแปลงรายหมวด แล้วถ่วงน้ำหนักด้วยสัดส่วนรายจ่ายของคุณเอง

ตัวอย่างสมมติ ค่าอาหารของคุณปีก่อน 120,000 บาท ปีนี้ 126,000 บาท โต 5% ค่าเช่าคงที่ ค่าเดินทางขึ้นจาก 36,000 เป็น 38,000 บาท โต 5.6% ถ้าอาหารและเดินทางเป็นสองในสามของรายจ่าย เงินเฟ้อส่วนตัวของคุณอยู่ราว 3.5% ซึ่งสูงกว่าตัวเลขทางการที่ 1-3% ผลที่ตามมาคือการตั้งเป้าออมควรใช้ตัวเลขของคุณ ไม่ใช่ตัวเลขข่าว

เงินเดือนขึ้นเท่าไรจึงเรียกว่าไม่ถอยหลัง

มนุษย์เงินเดือนมักดูแต่เปอร์เซ็นต์ปรับเงินเดือน แต่ควรเทียบกับเงินเฟ้อของตัวเองด้วย ตัวอย่างสมมติ เงินเดือน 30,000 บาท ปรับขึ้น 3% เป็น 30,900 บาท ขณะที่ค่าใช้จ่ายส่วนตัวขึ้น 4%

รายการ	ก่อนปรับ	หลังปรับ
เงินเดือน	30,000 บาท	30,900 บาท
ของที่เคยซื้อได้ด้วย 30,000 บาท ตอนนี้ต้องใช้	30,000 บาท	31,200 บาท
กำลังซื้อจริง	30,000 บาท	ประมาณ 29,700 บาท

เงินเดือนขึ้นแต่กำลังซื้อลดประมาณ 300 บาทต่อเดือน หรือราว 1% ถ้าเรื่องนี้เกิดซ้ำหลายปี รายได้จริงจะถอยโดยที่สลิปเงินเดือนดูดี ตอนเจรจาปรับเงินเดือนหรือเปลี่ยนงาน ให้ใช้อัตราเงินเฟ้อล่าสุดเป็นฐาน ตัวเลขที่ต่ำกว่านี้คือการลดเงินเดือนทางอ้อม

เงินเฟ้อสูงเกินไป ใครคุมได้แค่ไหน

เครื่องมือหลักของธนาคารกลางคืออัตราดอกเบี้ยนโยบาย เมื่อเงินเฟ้อสูงต่อเนื่อง กนง. อาจขึ้นดอกเบี้ย ซึ่งทำให้ต้นทุนกู้ยืมสูงขึ้น การใช้จ่ายและการลงทุนชะลอ แรงกดดันด้านราคาลดลง แต่เงินเฟ้อที่มาจากราคาพลังงานหรืออาหารตามฤดูกาลแก้ด้วยดอกเบี้ยได้ผลจำกัด ซึ่งเป็นเหตุผลที่กรอบเป้าหมายเป็นระยะปานกลางและยืดหยุ่น

สำหรับผู้อ่านที่เป็นผู้กู้ ผลของดอกเบี้ยนโยบายส่งต่อมาที่ดอกเบี้ยเงินกู้ดอกเบี้ยลอยตัว ถ้าอยากเข้าใจว่าดอกเบี้ยเปลี่ยนแล้วค่างวดจะขยับแค่ไหน ดูวิธีคิดได้ในบทความเรื่องดอกเบี้ยเงินกู้คิดยังไง และถ้าต้องการเทียบต้นทุนจริงระหว่างคงที่กับลอยตัว อ่านเรื่องรีไฟแนนซ์ ประกอบ

ถ้าผลตอบแทนที่แท้จริงติดลบ มีทางเลือกอะไรบ้าง

ธปท. แนะนำให้เริ่มจากตรวจอัตราเงินเฟ้อล่าสุด แล้วเทียบกับผลตอบแทนของที่ใช้อยู่ จากนั้นดูผลิตภัณฑ์ที่ผลตอบแทนมีโอกาสสูงกว่าเงินเฟ้อ เช่น เงินฝากประจำที่ปลอดภาษี ตราสารหนี้ หุ้นกู้ หุ้น และกองทุนรวม โดยกำหนดเป้าหมาย ระดับความเสี่ยงที่รับได้ และผลตอบแทนที่ต้องการก่อน

ทางเลือก	ลักษณะที่เกี่ยวกับเงินเฟ้อ	สิ่งที่ต้องแลก
ออมทรัพย์ปกติ	เงินต้นปลอดภัย ดอกเบี้ยมักต่ำกว่าเงินเฟ้อ	กำลังซื้อลดลงช้าๆ
เงินฝากประจำ	ดอกเบี้ยสูงกว่าออมทรัพย์ ล็อกระยะเวลา	ถอนก่อนกำหนดเสียดอกเบี้ย
พันธบัตรรัฐบาล	ดอกเบี้ยคงที่ ความเสี่ยงผิดนัดต่ำ มีรุ่นปรับตามเงินเฟ้อ	ราคาขึ้นลงตามดอกเบี้ยถ้าขายก่อนครบอายุ
กองทุนรวมหรือหุ้น	ระยะยาวมีโอกาสสูงกว่าเงินเฟ้อ	ผันผวน ขาดทุนได้
ทองคำ	มักถูกมองเป็นเครื่องป้องกันเงินเฟ้อ	ไม่มีดอกเบี้ย ราคาผันผวนตามตลาดโลกและค่าเงินบาท

ทั้งหมดนี้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจ ไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อสินทรัพย์ใด การย้ายเงินจากความปลอดภัยไปสู่ความเสี่ยงต้องดูเงินสำรองฉุกเฉินและระยะเวลาที่ไม่ต้องใช้เงินก่อน ถ้าเป็นหนี้ดอกเบี้ยสูงอยู่ การปิดหนี้มักให้ผลตอบแทนที่แน่นอนกว่าการลงทุน ดูลำดับได้ในวิธีปลดหนี้ ส่วนผู้ที่พร้อมเริ่มลงทุนในหุ้น มีขั้นตอนเปิดบัญชีในวิธีเล่นหุ้นสำหรับมือใหม่

เช็กตัวเองใน 10 นาที

เอกสารและตัวเลขที่ต้องเตรียมมีไม่มาก

• ยอดเงินออมและเงินฝากทั้งหมด พร้อมดอกเบี้ยต่อปีของแต่ละบัญชี
• อัตราเงินเฟ้อล่าสุดจากกระทรวงพาณิชย์หรือรายงานนโยบายการเงินของ ธปท.
• ค่าใช้จ่ายรายเดือนของ 12 เดือนที่ผ่านมา

จากนั้นคำนวณผลตอบแทนที่แท้จริงของแต่ละบัญชีด้วยสูตร ดอกเบี้ย ลบ เงินเฟ้อ ตัวอย่างสมมติ เงินฝากประจำ 1.5% เงินเฟ้อ 2% ได้ลบ 0.5% ต่อปี ถ้าเงินส่วนนี้เป็นเงินสำรองฉุกเฉิน การติดลบเล็กน้อยเป็นราคาของความปลอดภัยและสภาพคล่องที่ยอมรับได้ แต่ถ้าเป็นเงินเก็บที่ไม่ได้แตะอีก 10 ปี ควรคุยกับผู้วางแผนการเงินที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. หรือสอบถามธนาคารเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ที่เหมาะกับระดับความเสี่ยงของคุณ และดูรายงานนโยบายการเงินของ ธปท. เพื่อเทียบตัวเลขเงินเฟ้อล่าสุดก่อนตัดสินใจ