ผลตอบแทนการลงทุน คำนวณยังไง ตั้งแต่กำไรรวมถึงผลตอบแทนต่อปี

เพื่อนสองคนคุยกันเรื่องพอร์ต คนแรกบอกว่ากองทุนของเขาได้ 30% อีกคนบอกว่าหุ้นของเธอได้ 8% ฟังแล้วคนแรกดูชนะขาด จนถามต่อว่า 30% นั้นถือมากี่ปี คำตอบคือห้าปี ส่วน 8% ของอีกคนคือปีเดียว เมื่อแปลงเป็นต่อปีแล้ว ทั้งคู่ได้ใกล้เคียงกันมาก

ตัวเลขผลตอบแทนมีหลายแบบ แต่ละแบบตอบคำถามคนละข้อ ถ้าคุณรู้ว่ากำลังถามอะไร การคำนวณที่เหลือเป็นเลขคณิตธรรมดา ทุกตัวอย่างข้างล่างเป็นตัวอย่างสมมติที่ใช้ตัวเลขกลมๆ ให้คุณนำไปแทนค่าจริงของตัวเองได้

ผลตอบแทนรวมตลอดช่วงที่ถือ

คำถามแรกที่ทุกคนอยากรู้คือ ลงไปเท่าไร ได้คืนเท่าไร สูตรคือ

ผลตอบแทนรวม = (มูลค่าปลายทาง - เงินลงทุน + เงินที่ได้รับระหว่างทาง) ÷ เงินลงทุน x 100

ตัวอย่างสมมติ คุณซื้อหุ้น 1,000 หุ้น ราคาหุ้นละ 50 บาท เงินลงทุน 50,000 บาท ถือมาสองปี ได้เงินปันผลรวม 3,000 บาท ตอนนี้ราคา 55 บาท มูลค่า 55,000 บาท

ผลตอบแทนรวม = (55,000 - 50,000 + 3,000) ÷ 50,000 x 100 = 16%

ตัวเลขนี้แยกได้เป็นสองส่วน กำไรจากส่วนต่างราคา 5,000 บาท หรือ 10% กับรายได้จากเงินปันผล 3,000 บาท หรือ 6% การแยกแบบนี้ช่วยให้เห็นว่าผลตอบแทนมาจากไหน หุ้นที่ราคาไม่ขยับแต่จ่ายปันผลสม่ำเสมอ กับหุ้นที่ไม่จ่ายปันผลแต่ราคาขึ้น ให้ผลรวมเท่ากันได้ แต่ความเสี่ยงต่างกัน

อัตราเงินปันผลตอบแทน

ส่วนที่มาจากปันผลมีสูตรมาตรฐานที่ตลาดหลักทรัพย์ใช้ คืออัตราเงินปันผลตอบแทน (Dividend Yield) เท่ากับเงินปันผลต่อหุ้น x 100 ÷ ราคาหุ้น ตัวอย่างใน SET e-Learning ใช้เงินปันผล 6.25 บาทต่อหุ้น ราคาหุ้น 125 บาท ได้อัตราเงินปันผลตอบแทน 5.00%

สิ่งที่ต้องระวังคือราคาที่ใช้หาร ตัวเลขที่แอปโชว์ใช้ราคาตลาดวันนี้ ส่วนสิ่งที่คุณได้จริงต้องหารด้วยราคาที่คุณซื้อ

ตัวอย่างสมมติ หุ้นจ่ายปันผล 2 บาทต่อหุ้น ราคาวันนี้ 40 บาท แอปแสดง 5% แต่ถ้าคุณซื้อมาที่ 25 บาท ปันผลเทียบกับต้นทุนของคุณคือ 8% ในทางกลับกัน ถ้าซื้อมาที่ 50 บาท คุณได้จริงแค่ 4% ส่วนเรื่องภาษีของปันผล อ่านรายละเอียดเพิ่มได้ในภาษีเงินปันผล

แปลงเป็นผลตอบแทนต่อปีแบบทบต้น

ผลตอบแทนรวมเทียบกันไม่ได้ถ้าระยะเวลาไม่เท่ากัน ต้องแปลงเป็นต่อปีก่อน วิธีที่ถูกคือผลตอบแทนเฉลี่ยต่อปีแบบทบต้น หรือ CAGR

CAGR = (มูลค่าปลายทาง ÷ มูลค่าเริ่มต้น) ยกกำลัง (1 ÷ จำนวนปี) - 1

กลับไปที่เพื่อนสองคนตอนต้น กองทุนที่ได้ 30% ในห้าปี มูลค่าเพิ่มจาก 1.00 เป็น 1.30 เท่า CAGR = 1.30 ยกกำลัง 0.2 - 1 ประมาณ 5.4% ต่อปี ส่วนหุ้นที่ได้ 8% ในหนึ่งปี CAGR คือ 8% เท่าเดิม

หลายคนหาร 30% ด้วย 5 ได้ 6% ต่อปี ตัวเลขนี้สูงเกินจริงเพราะไม่ได้คิดผลของดอกเบี้ยทบต้น ยิ่งระยะเวลานานและผลตอบแทนสูง ความต่างยิ่งมาก ถ้าอยากเข้าใจกลไกทบต้นให้ลึกกว่านี้ อ่านต่อที่ดอกเบี้ยทบต้น

ถ้าไม่มีเครื่องคิดเลขที่ยกกำลังเศษส่วนได้ ใช้ฟังก์ชันใน Google Sheets หรือ Excel ได้ พิมพ์ =(55000/50000)^(1/2)-1 แล้วจัดรูปแบบเป็นเปอร์เซ็นต์

ทำไมค่าเฉลี่ยธรรมดาหลอกตา

ตัวอย่างสมมติ พอร์ตหนึ่งปีแรกขึ้น 50% ปีที่สองลง 50% ค่าเฉลี่ยเลขคณิตคือ (50 - 50) ÷ 2 = 0% ฟังดูเหมือนเท่าทุน

ลองใช้เงินจริง 100,000 บาท ปีแรกขึ้น 50% เป็น 150,000 บาท ปีที่สองลง 50% เหลือ 75,000 บาท ขาดทุน 25% ตัวเลขเฉลี่ย 0% ปิดบังผลขาดทุนไปทั้งก้อน

ปี	ผลตอบแทนรายปี	มูลค่าพอร์ต (บาท)
เริ่มต้น		100,000
ปีที่ 1	+50%	150,000
ปีที่ 2	-50%	75,000
ค่าเฉลี่ยเลขคณิต	0%
CAGR จริง	ประมาณ -13.4% ต่อปี

บทเรียนคือเมื่อผลตอบแทนขึ้นลงแรง ค่าเฉลี่ยเลขคณิตจะสูงกว่าสิ่งที่คุณได้จริงเสมอ เวลาอ่านโฆษณาที่บอกผลตอบแทนเฉลี่ย ให้ถามว่าเป็นค่าเฉลี่ยแบบไหน

เมื่อคุณเติมเงินระหว่างทาง

ผู้ลงทุนส่วนใหญ่ไม่ได้ลงเงินก้อนเดียวแล้วรอ คุณอาจทยอยลงทุนทุกเดือนแบบถัวเฉลี่ยต้นทุน หรือเติมเงินตอนตลาดลง การเติมและถอนเงินทำให้คำถาม "ได้กี่เปอร์เซ็นต์" แยกเป็นสองคำถาม

คำถามแรก ผู้จัดการพอร์ตหรือสินทรัพย์ทำผลงานได้ดีแค่ไหน คำตอบคือผลตอบแทนถ่วงน้ำหนักด้วยเวลา (time-weighted return) ซึ่งตัดผลของจังหวะเติมเงินออก กองทุนรวมรายงานผลการดำเนินงานด้วยแนวคิดนี้

คำถามที่สอง เงินของคุณเองโตเท่าไร คำตอบคือผลตอบแทนถ่วงน้ำหนักด้วยเงิน (money-weighted return หรือ IRR) ซึ่งสะท้อนจังหวะที่คุณใส่เงินเข้าออกด้วย

ตัวอย่างสมมติ ต้นปีคุณลงทุน 10,000 บาท ครึ่งปีแรกพอร์ตขึ้น 20% เป็น 12,000 บาท คุณดีใจเลยเติมอีก 50,000 บาท รวมเป็น 62,000 บาท ครึ่งปีหลังพอร์ตลง 10% เหลือ 55,800 บาท

• ผลงานของสินทรัพย์ (time-weighted) = 1.20 x 0.90 - 1 = +8%
• เงินของคุณ ใส่ไปรวม 60,000 บาท เหลือ 55,800 บาท ขาดทุน 4,200 บาท

สินทรัพย์ทำผลงานบวก 8% แต่คุณขาดทุน เพราะเติมเงินก้อนใหญ่ก่อนช่วงที่ราคาลง ถ้าอยากคำนวณ IRR ของพอร์ตตัวเอง ให้ลงวันที่และจำนวนเงินเข้าออกทุกครั้งในตาราง แล้วใช้ฟังก์ชัน XIRR ใน Google Sheets หรือ Excel

ผลตอบแทนของตราสารหนี้มีสองแบบหลัก

สำหรับหุ้นกู้และพันธบัตร ตัวเลขที่เห็นบ่อยมีอัตราดอกเบี้ยหน้าตั๋ว อัตราผลตอบแทนปัจจุบัน และอัตราผลตอบแทนจนครบกำหนด

อัตราผลตอบแทนปัจจุบัน (Current Yield) ตาม SET e-Learning คือดอกเบี้ยที่ได้รับเทียบกับราคาที่จ่ายซื้อ ข้อจำกัดคือไม่ได้นับส่วนต่างระหว่างราคาที่ซื้อกับเงินที่จะได้คืนตอนครบกำหนด

ตัวอย่างสมมติ หุ้นกู้มูลค่าที่ตราไว้ 1,000 บาท ดอกเบี้ย 40 บาทต่อปี คุณซื้อในตลาดรองที่ราคา 960 บาท Current Yield = 40 ÷ 960 = 4.17% แต่ตอนครบกำหนดคุณจะได้คืน 1,000 บาท กำไรอีก 40 บาทนั้นไม่ถูกนับ

อัตราผลตอบแทนจนครบกำหนด (Yield to Maturity หรือ YTM) แก้จุดนี้ SET e-Learning อธิบายว่า YTM คืออัตราที่ทำให้มูลค่าปัจจุบันของดอกเบี้ยและเงินต้นที่จะได้ในอนาคตเท่ากับราคาตราสาร โดยมีสมมติฐานว่านำดอกเบี้ยไปลงทุนต่อที่อัตราเดิม และถือไว้จนครบกำหนด ถ้าขายก่อน ผลตอบแทนจริงจะต่างไป

ในตัวอย่างนี้ ถ้าหุ้นกู้เหลืออายุ 2 ปี YTM จะอยู่ราว 6.2% ต่อปี สูงกว่า Current Yield เพราะรวมกำไร 40 บาทตอนครบกำหนดเข้าไปด้วย สำหรับความเสี่ยงของหุ้นกู้รายบริษัท อ่านเพิ่มที่หุ้นกู้ คืออะไร

หักภาษีและค่าธรรมเนียมก่อนสรุป

ผลตอบแทนก่อนหักค่าใช้จ่ายดูดีเสมอ ตัวเลขที่ใช้ตัดสินใจต้องเป็นตัวเลขหลังหัก

เงินปันผลจากบริษัทไทยถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% หนังสือตอบข้อหารือของกรมสรรพากรที่ กค 0706/4588 ยืนยันว่าผู้รับที่เป็นบุคคลธรรมดาเลือกให้ภาษีที่หักไว้เป็นภาษีสุดท้ายได้ตามมาตรา 48(3) หรือจะนำไปรวมคำนวณภาษีพร้อมขอเครดิตภาษีเงินปันผลตามมาตรา 47 ทวิ ซึ่งใช้ได้เฉพาะปันผลที่จ่ายจากกำไรที่บริษัทเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลแล้ว

กลับไปที่ตัวอย่างแรก ปันผล 3,000 บาท ถ้าใช้สิทธิภาษีสุดท้าย คุณได้สุทธิ 2,700 บาท ค่าธรรมเนียมซื้อขายสมมติขาละ 0.17% รวมภาษีมูลค่าเพิ่ม ตอนซื้อ 50,000 บาทเสียราว 85 บาท ตอนขาย 55,000 บาทเสียราว 94 บาท

ผลตอบแทนรวมหลังหัก = (55,000 - 94 - 50,085 + 2,700) ÷ 50,085 ≈ 15.0% ลดลงจาก 16% ราวหนึ่งจุด และ CAGR สองปีลดจากราว 7.7% เหลือราว 7.25%

หักเงินเฟ้อให้เห็นอำนาจซื้อจริง

ผลตอบแทนที่คำนวณมาทั้งหมดเป็นผลตอบแทนตามตัวเงิน ถ้าราคาสินค้าขึ้นไปด้วย อำนาจซื้อของคุณโตน้อยกว่านั้น ธนาคารแห่งประเทศไทยตั้งเป้าหมายเงินเฟ้อทั่วไปไว้ที่กรอบ 1 ถึง 3% ในระยะปานกลาง ตัวเลขนี้ใช้เป็นจุดอ้างอิงได้ดี

สูตรผลตอบแทนที่แท้จริงแบบละเอียดคือ (1 + ผลตอบแทน) ÷ (1 + เงินเฟ้อ) - 1 ตัวอย่างสมมติ ผลตอบแทนหลังหักค่าใช้จ่าย 7.25% ต่อปี เงินเฟ้อ 2% ผลตอบแทนที่แท้จริง = 1.0725 ÷ 1.02 - 1 ≈ 5.1% ต่อปี

เงินฝากที่ได้ดอกเบี้ย 1.5% ในปีที่เงินเฟ้อ 2% ให้ผลตอบแทนที่แท้จริงติดลบ แม้ตัวเลขในสมุดบัญชีจะเพิ่มขึ้นทุกปี เรื่องนี้อธิบายต่อไว้ในเงินเฟ้อคืออะไร

ตารางสรุปว่าคำถามไหนใช้สูตรไหน

คำถาม	ตัวเลขที่ใช้	หมายเหตุ
ลงไปเท่าไร ได้คืนเท่าไร	ผลตอบแทนรวม	ไม่บอกระยะเวลา
ปันผลคุ้มกับราคาซื้อไหม	อัตราเงินปันผลตอบแทนเทียบต้นทุน	ใช้ราคาที่คุณซื้อจริง
เทียบการลงทุนที่ถือนานต่างกัน	CAGR	ห้ามหารจำนวนปีตรงๆ
ผู้จัดการกองทุนเก่งแค่ไหน	ผลตอบแทนถ่วงน้ำหนักด้วยเวลา	ตัดผลการเติมเงินออก
เงินของฉันโตเท่าไร	IRR หรือ XIRR	รวมจังหวะเติมถอนเงิน
หุ้นกู้ให้ผลตอบแทนเท่าไรถ้าถือจนครบ	YTM	สมมติถือจนครบและไม่ผิดนัด
อำนาจซื้อเพิ่มจริงเท่าไร	ผลตอบแทนที่แท้จริง	หักเงินเฟ้อแล้ว

ลำดับการคำนวณที่ใช้ได้กับทุกพอร์ต

1. รวบรวมเงินที่ลงไปทั้งหมดพร้อมวันที่
2. รวมเงินที่ได้รับระหว่างทาง ทั้งปันผลและดอกเบี้ย หลังหักภาษี
3. หักค่าธรรมเนียมซื้อขายทั้งขาเข้าและขาออก
4. คำนวณผลตอบแทนรวม แล้วแปลงเป็น CAGR หรือ XIRR ถ้ามีเงินเข้าออกหลายครั้ง
5. หักเงินเฟ้อเพื่อดูผลตอบแทนที่แท้จริง
6. เทียบกับทางเลือกที่ความเสี่ยงใกล้กัน ไม่ใช่เทียบกับสินทรัพย์ที่เสี่ยงต่างกันมาก

ตัวเลขในตัวอย่างหุ้นที่ใช้ตลอดหัวข้อนี้สรุปได้ว่า ผลตอบแทนรวม 16% ก่อนหักอะไรเลย เหลือราว 15.0% หลังหักภาษีปันผลและค่าธรรมเนียม คิดเป็น CAGR ราว 7.25% ต่อปี และเหลือผลตอบแทนที่แท้จริงราว 5.1% ต่อปีหลังหักเงินเฟ้อ 2% ตัวเลขสุดท้ายนี้คือสิ่งที่บอกว่าเงินของคุณซื้อของได้มากขึ้นเท่าไร ถ้าต้องการวางแผนผลตอบแทนเป้าหมายให้เข้ากับเป้าหมายชีวิต ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงินที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. ได้