หุ้น mai คือ อะไร ต่างจาก SET ตรงไหน ก่อนซื้อต้องดูอะไร

เวลาเปิดแอปซื้อขายหุ้น คุณจะเห็นว่าหุ้นบางตัวมีคำว่า mai กำกับอยู่ ทั้งที่ซื้อขายผ่านหน้าจอเดียวกัน ใช้บัญชีเดียวกัน หุ้นกลุ่มนี้คือหุ้นของบริษัทที่จดทะเบียนในตลาด mai หรือตลาดหลักทรัพย์ใหม่ ซึ่งเป็นตลาดรองอีกแห่งที่ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยจัดตั้งขึ้น

ความต่างระหว่างหุ้น mai กับหุ้น SET ไม่ได้อยู่ที่วิธีซื้อขาย อยู่ที่ขนาดของบริษัทและเกณฑ์ที่ใช้รับบริษัทเข้าตลาด ซึ่งส่งผลต่อความเสี่ยงที่คุณต้องรับ

mai มาจากไหน และทำหน้าที่อะไร

mai ย่อมาจาก Market for Alternative Investment คู่มือ SET Formula Glossary ของตลาดหลักทรัพย์ระบุว่าตลาดนี้เริ่มซื้อขายครั้งแรกเมื่อวันที่ 17 กันยายน 2544 คู่มือเดียวกันอธิบายว่า mai ถูกตั้งขึ้นเพื่อเป็นแหล่งเงินทุนระยะยาวให้ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อม สนับสนุนการร่วมลงทุนของธุรกิจเงินร่วมลงทุน (venture capital) และเพิ่มทางเลือกในการลงทุนและการกระจายความเสี่ยงให้ผู้ลงทุน

สำหรับบริษัท การเข้า mai คือการได้เงินทุนระยะยาวโดยไม่ต้องกู้ สำหรับผู้ลงทุน คือโอกาสเป็นเจ้าของธุรกิจตั้งแต่ช่วงที่ยังเล็ก ซึ่งถ้าธุรกิจโตได้จริง ผลตอบแทนก็สูงตาม พื้นฐานเรื่องตลาดหลักทรัพย์และหน้าที่ของตลาดอ่านได้ที่ ตลาดหลักทรัพย์ คือ

	SET	mai
ชื่อเต็ม	ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย	ตลาดหลักทรัพย์ใหม่ (Market for Alternative Investment)
ขนาดบริษัทที่รับ	ขนาดกลางถึงใหญ่	ขนาดกลางถึงเล็ก
ดัชนีหลัก	ดัชนี SET, SET50, SET100	ดัชนี mai
วิธีซื้อขาย	ผ่านบัญชีหุ้นทั่วไป	ผ่านบัญชีหุ้นทั่วไปเดียวกัน

เกณฑ์รับหุ้นเข้า mai เทียบกับ SET

ตลาดหลักทรัพย์เผยแพร่เกณฑ์รับบริษัทที่ประกอบธุรกิจเอง (operating company) เข้าจดทะเบียนไว้ ตัวเลขหลักที่ต่างกันระหว่างสองตลาดมีดังนี้

เกณฑ์	SET	mai
ทุนชำระแล้วหลังเสนอขายหุ้นต่อประชาชน	ตั้งแต่ 100 ล้านบาท	ตั้งแต่ 50 ล้านบาท
ส่วนของผู้ถือหุ้นขั้นต่ำ	800 ล้านบาท	100 ล้านบาท
ผลการดำเนินงานย้อนหลัง	อย่างน้อย 3 ปี	อย่างน้อย 2 ปี
กำไรสุทธิรวม 2 หรือ 3 ปีล่าสุด	ไม่น้อยกว่า 125 ล้านบาท	ไม่น้อยกว่า 40 ล้านบาท
กำไรสุทธิปีล่าสุด	ไม่น้อยกว่า 75 ล้านบาท	ไม่น้อยกว่า 25 ล้านบาท
จำนวนผู้ถือหุ้นรายย่อยหลังเสนอขาย	ไม่น้อยกว่า 1,000 ราย	ไม่น้อยกว่า 300 ราย

ทั้งสองตลาดยังมีเกณฑ์ร่วมกันหลายข้อ เช่น หุ้นต้องมีมูลค่าที่ตราไว้ไม่ต่ำกว่า 0.50 บาท ต้องมีกำไรสะสมก่อนยื่นคำขอ ผู้บริหารชุดเดียวกันอย่างน้อยหนึ่งปีก่อนยื่น ประธานกรรมการกับประธานเจ้าหน้าที่บริหารต้องไม่ใช่คนเดียวกัน และต้องมีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพภายในวันยื่นคำขอ

สัดส่วนผู้ถือหุ้นรายย่อยและการห้ามขายหุ้น

สองเกณฑ์นี้ส่งผลกับนักลงทุนรายย่อยโดยตรง เกณฑ์แรกคือสัดส่วนหุ้นที่ต้องกระจายให้ผู้ถือหุ้นรายย่อย (free float) หลังเสนอขาย

ทุนชำระแล้วของบริษัท	สัดส่วนผู้ถือหุ้นรายย่อยขั้นต่ำ
น้อยกว่า 300 ล้านบาท	30% ของทุนชำระแล้ว
300 ล้านบาท ถึงน้อยกว่า 3,000 ล้านบาท	25% ของทุนชำระแล้ว
ตั้งแต่ 3,000 ล้านบาท	20% ของทุนชำระแล้ว

นอกจากสัดส่วนผู้ถือหุ้นรายย่อย หน้าเกณฑ์ของ SET ยังกำหนดจำนวนหุ้นขั้นต่ำที่ต้องเสนอขายต่อประชาชน โดยต้องได้รับอนุญาตจาก ก.ล.ต. และเสนอขายผ่านผู้จัดจำหน่ายหลักทรัพย์

ทุนชำระแล้วของบริษัท	หุ้นที่ต้องเสนอขายขั้นต่ำ
น้อยกว่า 300 ล้านบาท	20% ของทุนชำระแล้ว
300 ล้านบาท ถึงน้อยกว่า 500 ล้านบาท	15% ของทุนชำระแล้ว หรือมูลค่าตามราคาที่ตราไว้ 60 ล้านบาท แล้วแต่จำนวนใดสูงกว่า
ตั้งแต่ 500 ล้านบาท	10% ของทุนชำระแล้ว หรือมูลค่าตามราคาที่ตราไว้ 75 ล้านบาท แล้วแต่จำนวนใดสูงกว่า

ตารางนี้อธิบายว่าทำไมหุ้นขนาดเล็กหลายตัวมีหุ้นหมุนเวียนในตลาดไม่มาก ผู้ก่อตั้งและผู้ถือหุ้นเดิมยังถือหุ้นส่วนใหญ่ไว้ หุ้นที่เปลี่ยนมือกันได้จริงในแต่ละวันจึงมีจำกัด

เกณฑ์ที่สองคือช่วงห้ามขาย (silent period) สำหรับบริษัทที่เข้าด้วยเกณฑ์กำไร หุ้นของผู้ถือหุ้นรายใหญ่เชิงกลยุทธ์หลังเสนอขายห้ามขายภายใน 1 ปีนับจากวันเริ่มซื้อขาย แต่ขายได้ 50% ของหุ้นที่ถูกห้ามขายหลังครบ 6 เดือน และหุ้นที่อยู่ในช่วงห้ามขายรวมกันต้องไม่น้อยกว่า 30% ของทุนชำระแล้วหลังเสนอขาย

สำหรับคุณในฐานะผู้ลงทุน วันครบ 6 เดือนและ 1 ปีหลังเข้าตลาดเป็นวันที่ควรจดไว้ เพราะเป็นช่วงที่หุ้นจำนวนมากของผู้ถือหุ้นรายใหญ่เริ่มขายได้ ถ้ามีการขายออกพร้อมกัน ราคาหุ้นที่สภาพคล่องต่ำได้รับแรงกดดันมาก ขั้นตอนการเข้าตลาดของหุ้นใหม่อ่านต่อได้ที่ IPO คือ

ข้อดีและความเสี่ยงของหุ้นขนาดเล็ก

ด้าน	สิ่งที่มักพบในหุ้น mai
โอกาสเติบโต	ฐานรายได้เล็ก การได้ลูกค้ารายใหญ่เพิ่มหนึ่งรายเปลี่ยนตัวเลขได้มาก
การพึ่งพา	รายได้มักกระจุกในสินค้า ลูกค้า หรือผู้บริหารไม่กี่ราย
สภาพคล่อง	ปริมาณซื้อขายต่อวันต่ำกว่าหุ้นใหญ่ ซื้อหรือขายจำนวนมากแล้วราคาขยับ
ความผันผวน	ราคาแกว่งแรงกว่าเมื่อมีข่าว
ข้อมูลวิเคราะห์	บทวิเคราะห์จากโบรกเกอร์มีน้อยกว่าหุ้นใหญ่

บริษัทที่โตเร็วบางแห่งใน mai คือหุ้นเติบโตที่นักลงทุนหลายคนตามหา วิธีดูว่าการเติบโตนั้นจริงและราคาสมเหตุสมผลหรือไม่ อ่านได้ที่ หุ้นเติบโต คือ

หุ้นที่ซื้อขายน้อย คุณอาจขายไม่ได้ทั้งหมดที่ราคาที่เห็นบนจอ ถ้าคิวรับซื้อมีเพียงไม่กี่พันหุ้นแต่คุณถืออยู่หลายหมื่นหุ้น การขายจะต้องไล่ราคาลงหลายช่อง ก่อนซื้อ ให้ดูมูลค่าการซื้อขายเฉลี่ยต่อวันเทียบกับเงินที่จะลงไป

ตัวอย่างสมมติ ขายหุ้นสภาพคล่องต่ำ 50,000 หุ้น

ตัวอย่างสมมติ คุณถือหุ้น ฎ ใน mai จำนวน 50,000 หุ้น ราคาล่าสุด 4.00 บาท ช่วงราคาของหุ้นระดับนี้คือ 0.02 บาท คิวรับซื้อบนจอเป็นดังนี้

ราคาเสนอซื้อ	จำนวนหุ้นที่รอซื้อ	ขายได้สะสม	มูลค่าที่ได้ในราคานั้น
3.98 บาท	12,000 หุ้น	12,000 หุ้น	47,760 บาท
3.96 บาท	8,000 หุ้น	20,000 หุ้น	31,680 บาท
3.94 บาท	15,000 หุ้น	35,000 หุ้น	59,100 บาท
3.92 บาท	15,000 หุ้น	50,000 หุ้น	58,800 บาท

ถ้าขายทั้งหมดทันที ได้เงินรวม 197,340 บาท ราคาเฉลี่ยราว 3.95 บาท ต่ำกว่าราคาล่าสุด 4.00 บาทราว 1.3% ก่อนหักค่าธรรมเนียม ส่วนต่างนี้คือต้นทุนของสภาพคล่องต่ำ ซึ่งไม่ปรากฏในใบยืนยันการซื้อขายเป็นรายการแยก ในวันที่มีข่าวร้าย คิวรับซื้อจะบางลงกว่านี้มาก

บริษัทต้องเตรียมอะไรก่อนเข้า mai

การรู้ว่าบริษัทต้องผ่านอะไรมาก่อนเข้าตลาด ช่วยให้คุณอ่านหนังสือชี้ชวนได้ตรงจุดขึ้น หน้าภาพรวมการจดทะเบียนหุ้นสามัญของ SET สรุปเรื่องที่บริษัทต้องเตรียมก่อนเสนอขายหุ้นต่อประชาชนไว้ดังนี้

เรื่องที่ต้องเตรียม	สิ่งที่ SET ระบุ	สิ่งที่ผู้ลงทุนควรดูในหนังสือชี้ชวน
บทบาทกรรมการ	กรรมการและผู้บริหารเข้าใจหน้าที่ตามกฎหมายหลักทรัพย์ มีโครงสร้างที่ตรวจสอบถ่วงดุลกันได้	สัดส่วนกรรมการอิสระ และประวัติผู้บริหาร
โครงสร้างธุรกิจ	จัดให้ชัดเจน ลดโอกาสความขัดแย้งทางผลประโยชน์	รายการระหว่างบริษัทกับผู้ถือหุ้นใหญ่หรือบริษัทในเครือ
ระบบควบคุมภายใน	มีการตรวจสอบถ่วงดุลและการมอบอำนาจที่เหมาะสม	ความเห็นเรื่องระบบควบคุมภายใน
ระบบบัญชี	งบการเงินตามมาตรฐานบัญชี CFO และสมุห์บัญชีมีคุณสมบัติตามเกณฑ์	ความเห็นของผู้สอบบัญชีในงบย้อนหลัง
ที่ปรึกษา	ทำงานร่วมกับที่ปรึกษาทางการเงินและผู้สอบบัญชีก่อนยื่น	ชื่อที่ปรึกษาทางการเงินและผู้จัดจำหน่ายหุ้น

จุดที่ควรเปิดดูเป็นพิเศษสำหรับบริษัทขนาดเล็กคือรายการระหว่างกัน บริษัทที่ผู้ก่อตั้งเป็นเจ้าของอาคารที่บริษัทเช่า หรือเป็นเจ้าของบริษัทที่ขายวัตถุดิบให้ ไม่ได้ผิดกฎ แต่คุณควรรู้ว่าเงินไหลไปทางไหน และราคาที่ตกลงกันสมเหตุสมผลเมื่อเทียบกับราคาตลาดหรือไม่ อีกจุดคือความเห็นของผู้สอบบัญชี งบที่มีข้อสังเกตหรือข้อจำกัดของขอบเขตการตรวจสอบ เป็นสัญญาณให้อ่านต่ออย่างละเอียดก่อนตัดสินใจ

ดัชนี mai และการติดตามภาวะตลาด

หุ้นใน mai มีดัชนีของตัวเอง แยกจากดัชนี SET การที่ดัชนี SET ขึ้นไม่ได้แปลว่าหุ้น mai ขึ้นตาม เพราะดัชนี SET ถูกขับเคลื่อนโดยหุ้นขนาดใหญ่ในกลุ่มพลังงาน ธนาคาร และสื่อสารเป็นหลัก ส่วนดัชนี mai สะท้อนหุ้นขนาดเล็กในหลายอุตสาหกรรม

ถ้าคุณถือหุ้น mai หลายตัว การดูดัชนี mai ช่วยให้รู้ว่าราคาที่ลงเป็นเรื่องของหุ้นตัวนั้น หรือเป็นภาวะของหุ้นขนาดเล็กทั้งกลุ่ม วิธีคำนวณและอ่านดัชนีหุ้นดูได้ที่ ดัชนี SET คือ

เช็กลิสต์ก่อนซื้อหุ้น mai ตัวแรก

• อ่านแบบแสดงรายการข้อมูลประจำปีหรือหนังสือชี้ชวน เข้าใจว่าบริษัทหารายได้จากอะไร และลูกค้ารายใหญ่มีกี่ราย
• ดูงบการเงินย้อนหลังอย่างน้อยสามปี ทั้งรายได้ กำไร และกระแสเงินสดจากการดำเนินงาน
• ตรวจมูลค่าการซื้อขายเฉลี่ยต่อวัน เทียบกับจำนวนเงินที่จะลงทุน
• ถ้าเป็นหุ้นที่เพิ่งเข้าตลาด จดวันครบ 6 เดือนและ 1 ปีของช่วงห้ามขาย
• กำหนดสัดส่วนเงินในหุ้นขนาดเล็กทั้งหมด ไม่ให้เกินระดับที่รับความผันผวนได้
• วางราคาที่จะขายตัดขาดทุนไว้ล่วงหน้า โดยคิดเผื่อว่าขายจริงอาจได้ต่ำกว่าราคาบนจอหลายช่อง

ถ้าผ่านครบทุกข้อ คุณจะรู้ทั้งตัวธุรกิจ ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง และขนาดเงินที่เหมาะกับหุ้นตัวนั้น ถ้ายังไม่มีบัญชีซื้อขายหุ้น ขั้นตอนเปิดบัญชีดูได้ที่ เปิดบัญชีหุ้น ส่วนข้อมูลบริษัทและเกณฑ์ของตลาด mai ฉบับล่าสุด ตรวจได้โดยตรงจากเว็บไซต์ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย