วิธีเปิดบัญชีหุ้น เอกสาร ประเภทบัญชี และสิ่งที่ทำให้ใช้เวลานาน

เปิดบัญชีหุ้นทำได้ใน 4 ขั้น คือ เลือกบริษัทหลักทรัพย์ที่มีใบอนุญาต เลือกประเภทบัญชี ส่งเอกสารพร้อมผูกบัญชีธนาคารแบบ ATS แล้วรอผลอนุมัติ ซึ่งใช้เวลาตั้งแต่ไม่กี่วันถึงราว 1 สัปดาห์ ขั้นที่คนติดบ่อยที่สุดคือชื่อบัญชีธนาคารไม่ตรงกับชื่อเจ้าของบัญชีหุ้น และเลือกประเภทบัญชีที่ให้ซื้อก่อนจ่ายทีหลังโดยไม่รู้ตัว

เนื้อหาด้านล่างเดินตามลำดับที่คุณจะเจอจริง ตั้งแต่ตรวจว่าบริษัทที่จะเปิดมีใบอนุญาตหรือไม่ จนถึงวันแรกที่ล็อกอินเข้าแอปและส่งคำสั่งซื้อทดลอง ส่วนการเลือกหุ้นและการอ่านงบอยู่ในบทความเรื่อง วิธีเล่นหุ้นสำหรับมือใหม่

เปิดบัญชีหุ้นคือเปิดอะไรบ้างพร้อมกัน

คำว่า "เปิดบัญชีหุ้น" ฟังเหมือนเปิดบัญชีเดียว แต่ในใบสมัครมีของที่ต้องจัดการสามอย่าง

1. สัญญาบัญชีซื้อขายหลักทรัพย์กับบริษัทหลักทรัพย์ (โบรกเกอร์) ซึ่งกำหนดว่าคุณซื้อขายแบบจ่ายเงินสดล่วงหน้าหรือกู้ยืมโบรกเกอร์
2. คำขอหักบัญชีเงินฝากอัตโนมัติ (ATS) เพื่อให้โบรกเกอร์ตัดเงินซื้อหุ้นจากบัญชีธนาคารของคุณและโอนเงินขายหุ้นกับเงินปันผลกลับเข้าบัญชีเดียวกัน
3. แบบประเมินความเสี่ยงและความรู้ด้านการลงทุน ซึ่งโบรกเกอร์ใช้ประกอบการเสนอผลิตภัณฑ์ให้เหมาะกับคุณ

ตามเอกสารแนะนำการเริ่มซื้อขายของ SET ผู้ถือหลักทรัพย์กับเจ้าของบัญชีธนาคารที่ใช้ ATS ต้องเป็นบุคคลเดียวกัน ถ้าคุณอยากให้เงินขายหุ้นเข้าบัญชีของคู่สมรสหรือพ่อแม่ ทำไม่ได้ ต้องเป็นบัญชีในชื่อคุณเท่านั้น

ตรวจใบอนุญาตก่อนส่งเอกสารให้ใคร

สำเนาบัตรประชาชนที่ถ่ายคู่กับใบหน้าถูกนำไปใช้เปิดบัญชีหลอกลวงมาแล้วหลายกรณี ก่อนกรอกข้อมูลกับเว็บหรือแอปใดให้ทำสองอย่าง

• เปิดหน้า "บริษัทที่ได้รับใบอนุญาตประกอบธุรกิจหลักทรัพย์" ของ ก.ล.ต. ที่ market.sec.or.th เลือกประเภทใบอนุญาตเป็นบริษัทหลักทรัพย์ แล้วพิมพ์ชื่อบางส่วนของบริษัท หน้านี้ค้นหานายหน้าซื้อหน่วยลงทุน ที่ปรึกษาการลงทุน และธุรกิจสินทรัพย์ดิจิทัลได้ด้วย จึงต้องดูว่าตัวเลือกที่คุณจิ้มคือประเภทบริษัทหลักทรัพย์จริง
• เข้าแอปหรือเว็บจากชื่อที่พิมพ์เองหรือจากลิงก์ในเว็บไซต์ทางการของบริษัท ไม่กดลิงก์จากข้อความที่มีคนส่งมาให้

เอกสารที่ต้องเตรียม

เอกสารต่างกันตามช่องทาง การสมัครที่สาขาหรือส่งเอกสารตามแบบดั้งเดิมใช้ชุดนี้ ตามเอกสารของ SET

เอกสาร	ผู้สมัครสัญชาติไทย	ผู้สมัครชาวต่างชาติ
บัตรประจำตัว	สำเนาบัตรประชาชน	สำเนาหนังสือเดินทาง
หลักฐานที่อยู่หรือสถานะ	สำเนาทะเบียนบ้าน	สำเนาใบอนุญาตทำงาน ถ้าทำงานในไทย
บัญชีธนาคารสำหรับ ATS	สำเนาหน้าสมุดบัญชีที่เห็นเลขบัญชีและชื่อ	เช่นเดียวกัน
หลักฐานการเงิน	รายการเดินบัญชีย้อนหลัง 6 เดือน	เช่นเดียวกัน
อากรแสตมป์	30 บาท ตามเอกสารของ SET	30 บาท ตามเอกสารของ SET

สำเนาทุกฉบับต้องเซ็นรับรองถูกต้อง การสมัครผ่านแอปของหลายบริษัทตัดขั้นตอนกระดาษออก เหลือการถ่ายบัตรประชาชน ถ่ายใบหน้า และยืนยันบัญชีธนาคาร ตัวเลขอากรแสตมป์และรายการเอกสารเป็นข้อมูลจากเอกสารของ SET ที่อาจเก่ากว่าเงื่อนไขปัจจุบันของแต่ละบริษัท ให้เปิดหน้า "เปิดบัญชี" ของบริษัทที่เลือกเทียบอีกครั้ง

บัญชี Cash, Cash Balance และ Credit Balance เลือกแบบไหน

หน้าใบสมัครจะให้เลือกประเภทบัญชี ซึ่งมีผลต่อเงินที่ต้องมีและความเสี่ยงที่รับ

ประเภท	วิธีทำงาน	ความเสี่ยงสำหรับมือใหม่
Cash Balance	ฝากเงินเท่ากับมูลค่าที่จะซื้อก่อนส่งคำสั่ง ตามที่ SET อธิบาย เงินฝากได้ดอกเบี้ย	ต่ำที่สุด ซื้อได้ไม่เกินเงินที่มี
Cash	ซื้อก่อนแล้วจ่ายตามรอบชำระราคา ต้องวางหลักประกันประมาณ 20% ก่อนซื้อครั้งแรกตามเอกสาร SET	ถ้าเงินไม่พอในวันชำระจะผิดนัด
Credit Balance	โบรกเกอร์ให้กู้เงินซื้อหุ้น คิดดอกเบี้ย และต้องวางหลักประกัน	สูง ถ้าราคาหุ้นลดอาจถูกเรียกเพิ่มหลักประกันหรือถูกบังคับขาย

ตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นความต่าง คุณมีเงิน 50,000 บาท และอยากซื้อหุ้นราคา 50 บาท 1,000 หุ้น เป็นเงิน 50,000 บาท

• ใน Cash Balance คุณซื้อได้เท่านี้เท่านั้น ถ้าราคาลดเหลือ 40 บาท มูลค่าเหลือ 40,000 บาท คุณขาดทุนบนกระดาษ 10,000 บาทและไม่มีใครเรียกเงิน
• ใน Credit Balance คุณอาจซื้อได้มากกว่าเงินที่มี แต่ถ้าราคาลดแรง มูลค่าหลักประกันหดจนต่ำกว่าเกณฑ์ที่โบรกเกอร์กำหนด คุณถูกเรียกเติมเงินหรือถูกขายหุ้นออกในราคาที่ไม่ได้เลือก

อีกเหตุผลที่ Cash Balance ควรเป็นบัญชีตั้งต้น SET มีรายชื่อหุ้นที่ต้องซื้อด้วย Cash Balance 100% เท่านั้น เช่น หุ้นที่เข้ามาตรการกำกับการซื้อขาย หุ้นที่มีเครื่องหมาย C หรือหุ้นที่เปิดซื้อขายชั่วคราวหลังถูกพักการซื้อขาย (SP) ถ้าคุณเปิดบัญชีที่ผูกกับเงินสดอยู่แล้ว กฎเหล่านี้ไม่ทำให้คุณต้องเปลี่ยนวิธีทำงานเลย

เลือกบริษัทหลักทรัพย์จากอะไรบ้าง

ทุกบริษัทที่มีใบอนุญาตซื้อขายหุ้นไทยได้เหมือนกัน ความต่างอยู่ที่ต้นทุนและความสะดวก เกณฑ์ที่ควรเทียบมีดังนี้

เกณฑ์	ถามหรือดูอะไร
ค่าคอมมิชชัน	อัตราร้อยละต่อมูลค่าซื้อขาย และ "ค่าคอมขั้นต่ำต่อรายการ" ซึ่งสำคัญกว่าสำหรับคนซื้อทีละน้อย
ยอดฝากขั้นต่ำ	ต้องมีเงินในบัญชีเท่าไรก่อนเริ่มซื้อ
ธนาคารที่รองรับ ATS	ธนาคารที่คุณมีบัญชีอยู่ต้องอยู่ในรายชื่อ SET ระบุไว้ เช่น BBL, KTB, BAY, KBANK, TMB, CIMB Thai, SCB, TBANK, UOB Thailand และ LH Bank
แอปและกราฟ	ทดลองเปิดโหมดดูข้อมูลหรือบัญชีทดลอง ถ้ามี
ข้อมูลวิเคราะห์	รายงานของนักวิเคราะห์ให้ฟรีหรือเสียเงิน
ช่องทางติดต่อ	มีเบอร์ตอบเมื่อคำสั่งค้างหรือเงินไม่เข้า

ลองดูตัวอย่างสมมติของค่าคอมขั้นต่ำ บริษัท ก. คิดค่าคอม 0.15% ของมูลค่า แต่ขั้นต่ำรายการละ 50 บาท ถ้าคุณซื้อหุ้น 10,000 บาท ค่าคอมตามสูตรคือ 15 บาท แต่ต้องจ่ายขั้นต่ำ 50 บาท เท่ากับ 0.5% ของมูลค่า ซื้อแล้วขายอีกรอบรวมประมาณ 1% ของเงินต้น (ยังไม่รวมภาษีมูลค่าเพิ่มของค่าคอม) หุ้นต้องขึ้นเกิน 1% ก่อนคุณจะเสมอทุน คนที่ซื้อทยอยเดือนละ 3,000 บาทจึงควรเลือกบริษัทที่ค่าคอมขั้นต่ำต่ำหรือเป็นศูนย์ มากกว่าบริษัทที่เสนออัตราร้อยละต่ำแต่มีขั้นต่ำสูง

เมื่อได้ 2 ถึง 3 บริษัทที่ผ่านเกณฑ์ ตัวเลขค่าคอมที่แน่นอนให้เปิดจากตารางค่าธรรมเนียมบนเว็บไซต์ของบริษัทโดยตรง เพราะโปรโมชันเปลี่ยนบ่อย

ขั้นตอนสมัครผ่านแอปและที่สาขา

สมัครออนไลน์

1. ติดตั้งแอปของบริษัทจากร้านแอปที่เป็นทางการ แล้วเลือกเมนูเปิดบัญชีใหม่
2. กรอกข้อมูลส่วนตัว ที่อยู่ตามทะเบียนบ้าน อาชีพ แหล่งที่มาของรายได้ ให้ตรงกับบัตรประชาชนทุกตัวอักษร
3. ถ่ายบัตรประชาชนด้านหน้าและหลัง แล้วถ่ายใบหน้าตามคำสั่งบนจอ ถ่ายในที่สว่าง ไม่ให้แสงสะท้อนบนบัตร
4. เลือกธนาคารสำหรับ ATS แล้วยืนยันบัญชี บางบริษัทให้ยืนยันผ่านแอปธนาคาร บางบริษัทให้อัปโหลดหน้าสมุดบัญชี
5. ตอบแบบประเมินความเสี่ยงและความรู้ จากนั้นเซ็นสัญญาด้วยลายเซ็นอิเล็กทรอนิกส์
6. รอผลอนุมัติทางอีเมลหรือ SMS

สมัครที่สาขา

เหมาะกับคนที่ไม่มีบัตรที่อ่านได้ชัดในแอป หรือยืนยันตัวตนออนไลน์ไม่ผ่าน นำเอกสารตามตารางข้างต้นไปพร้อมตัวจริง เจ้าหน้าที่ตรวจเทียบ ให้เซ็นแบบฟอร์ม และรับคำขอ ATS ไปส่งธนาคารให้ในบางกรณี

เวลาพิจารณาของแต่ละบริษัทต่างกัน แบบเอกสารกระดาษมักใช้ราว 1 สัปดาห์ ส่วนแบบออนไลน์ที่เอกสารครบอาจเสร็จใน 1 ถึง 5 วันทำการ ให้ถามเวลาโดยประมาณตอนสมัคร ถ้าอยากซื้อก่อนวันขึ้นเครื่องหมาย XD ของหุ้นที่สนใจ ควรสมัครล่วงหน้าอย่างน้อย 2 สัปดาห์ เมื่ออนุมัติแล้วบริษัทจะส่งชื่อผู้ใช้และรหัสสำหรับเข้าแอป

เหตุผลที่ใบสมัครถูกตีกลับ

สาเหตุ	วิธีกันไว้ก่อน
ชื่อบัญชีธนาคารไม่ตรงกับชื่อในบัตร (คำนำหน้า สะกดต่างกัน หรือใช้บัญชีร่วม)	ตรวจชื่อบนสมุดหรือแอปธนาคารให้เหมือนบัตร ใช้บัญชีที่ชื่อคุณคนเดียว
ธนาคารที่ใช้ไม่รองรับ ATS ของบริษัทนั้น	ถามรายชื่อธนาคารก่อนสมัคร หรือเปิดบัญชีธนาคารใหม่ที่รองรับ
ภาพบัตรเบลอ มีเงา หรือมุมบัตรขาด	ถ่ายบนโต๊ะสีเรียบ ใต้แสงตรง
ที่อยู่ในใบสมัครไม่ตรงทะเบียนบ้าน	กรอกตามทะเบียนบ้าน ที่อยู่ปัจจุบันใส่ในช่องที่อยู่จัดส่ง
รายได้หรืออาชีพขัดกับรายการเดินบัญชี	บอกแหล่งรายได้จริง บริษัทมีหน้าที่ทำความรู้จักลูกค้าและอาจขอเอกสารเพิ่ม

วันแรกหลังได้รับอนุมัติ

อนุมัติแล้วยังไม่ควรรีบกดซื้อ ทำตามลำดับนี้

1. ล็อกอินครั้งแรกแล้วเปลี่ยนรหัสผ่านและ PIN เปิดการยืนยันตัวตนสองชั้นถ้าแอปมี
2. โอนเงินเข้าบัญชีซื้อขาย ตามวิธีที่บริษัทกำหนด ถ้าเป็น Cash Balance ให้โอนก่อนส่งคำสั่ง
3. เปิดหน้าหุ้นที่สนใจ ดูราคาเสนอซื้อ ราคาเสนอขาย และหน่วยซื้อขาย ซึ่งโดยทั่วไป 1 หน่วยเท่ากับ 100 หุ้น
4. ส่งคำสั่งซื้อหน่วยเดียวในราคาที่กำหนดเอง (Limit) เพื่อดูว่าหน้าจอแจ้งผลอย่างไร ค่าคอมที่หักตรงกับตารางหรือไม่
5. เก็บใบยืนยันการซื้อขายหรือภาพหน้าจอไว้ใช้เทียบกับรายการในสิ้นเดือน

เรื่องภาษีที่เกี่ยวกับบัญชีนี้มีสองข้อที่ควรรู้ตั้งแต่ต้น ตามเอกสาร SET กำไรจากการขายหุ้นของบุคคลธรรมดาได้รับยกเว้นภาษี ส่วนเงินปันผลถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ดูรายละเอียดการเลือกยื่นภาษีเงินปันผลที่ หุ้นปันผลคืออะไร และเอกสารสิ้นปีที่ต้องเก็บที่ ทวิ 50 คืออะไร

เช็กลิสต์ก่อนกดส่งใบสมัคร

• ตรวจชื่อบริษัทในหน้าของ ก.ล.ต. แล้ว
• ชื่อและเลขบัตรในใบสมัครตรงกับบัตรประชาชนทุกตัว
• ธนาคารที่ผูก ATS อยู่ในรายชื่อที่บริษัทรองรับ และบัญชีเป็นชื่อคุณคนเดียว
• เลือก Cash Balance ถ้าไม่มีเหตุผลเฉพาะ
• ถามค่าคอมขั้นต่ำต่อรายการและยอดฝากขั้นต่ำเป็นลายลักษณ์อักษร
• ถ่ายเอกสารในที่สว่าง ไม่มีเงาบัง
• เหลือเวลาอย่างน้อย 1 สัปดาห์ก่อนวันที่อยากซื้อ

หากสงสัยว่าบริษัทที่ติดต่อมาไม่มีใบอนุญาต หรือมีคนเสนอผลตอบแทนรับประกัน ให้สอบถามศูนย์บริการข้อมูลของ ก.ล.ต. ก่อนโอนเงิน และปรึกษาที่ปรึกษาการลงทุนที่มีใบอนุญาตเมื่อต้องวางแผนว่าจะลงทุนวงเงินเท่าไร