เงินชราภาพประกันสังคม ส่งครบ 180 เดือนได้บำนาญเท่าไร

เงินชราภาพจากประกันสังคมมีสองแบบ แบบที่หนึ่งคือบำนาญรายเดือนตลอดชีวิต สำหรับคนที่ส่งเงินสมทบรวมอย่างน้อย 180 เดือน (15 ปี) แบบที่สองคือบำเหน็จก้อนเดียว สำหรับคนที่ส่งไม่ถึง 180 เดือน ทั้งสองแบบต้องมีอายุครบ 55 ปีบริบูรณ์และสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนแล้ว สองเงื่อนไขนี้ตัดสินว่าคุณจะได้เงินแบบไหน และตัดสินว่าเงินจะมากหรือน้อยกว่ากันหลายเท่า

179 เดือนกับ 180 เดือน ต่างกันขนาดไหน

คนที่ส่งครบ 180 เดือนพอดีกับคนที่ส่ง 179 เดือน ทำงานมาเกือบเท่ากัน แต่ได้เงินคนละรูปแบบ ตารางนี้สรุปความต่างตามหลักเกณฑ์ของ สปส.

หัวข้อ	บำนาญชราภาพ	บำเหน็จชราภาพ
จำนวนเดือนที่ส่งเงินสมทบ	ตั้งแต่ 180 เดือนขึ้นไป ไม่ต้องติดต่อกัน	น้อยกว่า 180 เดือน
อายุ	ครบ 55 ปีบริบูรณ์	ครบ 55 ปี หรือทุพพลภาพ หรือเสียชีวิต
ความเป็นผู้ประกันตน	ต้องสิ้นสุดแล้ว	ต้องสิ้นสุดแล้ว
รูปแบบการจ่าย	รายเดือนตลอดชีวิต	ครั้งเดียว
วิธีคิด	20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย บวกส่วนเพิ่มเมื่อส่งเกิน 180 เดือน	เงินสมทบของตนเอง (และของนายจ้างเมื่อส่งตั้งแต่ 12 เดือน) พร้อมผลประโยชน์ตอบแทน

คำว่าไม่ต้องติดต่อกันช่วยคนที่เปลี่ยนงานบ่อยหรือเคยออกไปทำธุรกิจ เดือนที่ส่งในแต่ละช่วงจะถูกนับรวมเป็นยอดสะสมก้อนเดียว ลองเปิดแอป SSO Connect ดูยอดสะสมของตัวเองก่อน เพราะหลายคนจำได้แค่ว่าทำงานมากี่ปี แต่ไม่รู้ว่ามีเดือนที่ขาดส่งตรงไหน

สูตรบำนาญ 20% บวก 1.5% ต่อทุก 12 เดือน

บำนาญชราภาพคิดจาก 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายก่อนสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน ถ้าส่งเกิน 180 เดือน จะบวกเพิ่ม 1.5% ของค่าจ้างเฉลี่ยทุก 12 เดือนเต็มที่ส่งเกินมา ส่วนที่ไม่ถึง 12 เดือนไม่ถูกนับ เช่น ส่ง 193 เดือนได้ 21.5% เพราะเกินมา 13 เดือนนับเป็น 1 รอบ

ตัวอย่างสมมติสามระดับค่าจ้างเฉลี่ย ผลคือเงินบำนาญต่อเดือน

ส่งรวม	อัตราบำนาญ	ค่าจ้างเฉลี่ย 10,000	ค่าจ้างเฉลี่ย 13,000	ค่าจ้างเฉลี่ย 15,000
180 เดือน (15 ปี)	20%	2,000 บาท	2,600 บาท	3,000 บาท
240 เดือน (20 ปี)	27.5%	2,750 บาท	3,575 บาท	4,125 บาท
300 เดือน (25 ปี)	35%	3,500 บาท	4,550 บาท	5,250 บาท
360 เดือน (30 ปี)	42.5%	4,250 บาท	5,525 บาท	6,375 บาท

แถว 180 เดือนของฐาน 13,000 (2,600 บาท) และแถว 240 เดือนของฐาน 15,000 (4,125 บาท) ตรงกับตัวอย่างที่ สปส. ใช้อธิบายเอง ส่วนช่องอื่นคำนวณตามสูตรเดียวกัน

ข้อสังเกตจากตาราง ทุกปีที่ส่งเพิ่มหลังผ่านจุด 180 เดือนเพิ่มบำนาญ 1.5% ของค่าจ้างเฉลี่ย สำหรับฐาน 15,000 คือเดือนละ 225 บาททุกเดือนตลอดชีวิตที่เหลือ

ค่าจ้างที่นำมาเฉลี่ยถูกจำกัดด้วยเพดานค่าจ้างสูงสุดของกองทุน ซึ่งมีแผนปรับขึ้นเป็นระยะ ตารางด้านบนใช้ค่าจ้างเฉลี่ยไม่เกิน 15,000 บาท ถ้าเงินเดือนคุณสูงกว่านั้น ให้เช็กเพดานปัจจุบันและสูตรล่าสุดกับ สปส. โทร 1506 เพราะมีการเสนอปรับปรุงสูตรคำนวณบำนาญด้วย

สูตรใช้ค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย โดยไม่ได้ดูเงินเดือนสูงสุดตลอดอายุงาน และไม่ได้เฉลี่ยทั้งชีวิตการทำงาน ถ้าเงินเดือนช่วง 5 ปีสุดท้ายลดลง เช่น ย้ายไปงานที่จ่ายน้อยลงก่อนออกจากระบบ ฐานคำนวณก็ลดตาม

ส่งไม่ถึง 180 เดือน จะได้บำเหน็จเท่าไร

บำเหน็จแบ่งตามจำนวนเดือนที่ส่ง

• ส่งน้อยกว่า 12 เดือน: ได้คืนเฉพาะเงินสมทบส่วนของผู้ประกันตน ตัวอย่างของ สปส. คือสมทบเดือนละ 300 บาท ส่ง 10 เดือน ได้ 3,000 บาท
• ส่งตั้งแต่ 12 เดือนขึ้นไป แต่ไม่ถึง 180 เดือน: ได้ทั้งส่วนของผู้ประกันตนและส่วนของนายจ้าง พร้อมผลประโยชน์ตอบแทนตามที่ สปส. กำหนด

ตัวอย่างสมมติ คนที่ส่ง 100 เดือน โดยลูกจ้างและนายจ้างสมทบฝ่ายละ 750 บาทต่อเดือน จะมีเงินสมทบรวม (750 + 750) x 100 = 150,000 บาท แล้วบวกผลประโยชน์ตอบแทนที่ สปส. คำนวณให้ ตัวอย่างจริงของ สปส. คือผู้ประกันตนที่สมทบ 29,600 บาท ได้ผลตอบแทนอีก 3,395.27 บาท รวม 32,995.27 บาท ซึ่งแสดงว่าผลตอบแทนเป็นส่วนเล็กเมื่อเทียบกับเงินต้น

เงิน 150,000 บาทก้อนเดียวฟังดูมาก แต่ถ้าคุณมีค่าใช้จ่ายเดือนละ 12,000 บาท เงินก้อนนี้อยู่ได้ประมาณ 12 เดือนครึ่ง ขณะที่บำนาญ 3,000 บาทต่อเดือนจากการส่ง 180 เดือนจะจ่ายไปเรื่อย ๆ ตลอดชีวิต ต่อให้อายุยืนถึง 85 ปี ก็รับรวมกัน 30 ปี x 12 เดือน x 3,000 = 1,080,000 บาท นี่คือเหตุผลที่คนใกล้ถึงเส้น 180 เดือนควรคิดเรื่องส่งต่อให้ครบ

เหลือไม่กี่เดือนจะครบ 180 ควรส่งต่อไหม

ตรรกะง่าย ๆ คือเทียบเงินที่ต้องจ่ายเพิ่มกับเงินที่ได้เป็นรายเดือน สมมติคุณลาออกตอนส่งมาแล้ว 168 เดือน เหลืออีก 12 เดือนถึง 180 ถ้าสมัครส่งต่อตามมาตรา 39 โดยจ่ายเองเดือนละ 432 บาท (ตัวเลขสมมติเพื่อดูสัดส่วน) รวม 12 เดือนเท่ากับ 5,184 บาท แลกกับบำนาญ 20% ของฐานค่าจ้างตลอดชีวิตแทนบำเหน็จก้อนเดียว ถ้าฐาน 10,000 บาท คือ 2,000 บาทต่อเดือน เงินที่ลงเพิ่มคืนทุนในเวลาไม่ถึงสามเดือนของการรับบำนาญ

ข้อควรเช็กก่อนตัดสินใจ

1. เงื่อนไขสมัครมาตรา 39 มีกรอบเวลาหลังออกจากงาน และต้องมีเดือนสมทบขั้นต่ำก่อนหน้า ถามสำนักงานประกันสังคมพื้นที่ก่อนเลยว่าคุณยังสมัครทัน
2. อัตราสมทบและฐานค่าจ้างของมาตรา 39 ถูกกำหนดแยกต่างหาก และอาจปรับเปลี่ยน ให้ถามตัวเลขปัจจุบัน
3. ค่าจ้างฐานของมาตรา 39 มีผลกับ 60 เดือนสุดท้าย ถ้าส่งต่อด้วยฐานต่ำ ค่าจ้างเฉลี่ยจะลดลง ซึ่งกระทบบำนาญ

ถ้าอายุ 55 แล้วแต่ยังทำงาน เงินจะยังไม่มา

เงื่อนไขของ สปส. ระบุว่าต้องสิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตนด้วย คนที่ยังมีนายจ้างส่งเงินสมทบต่อหลังอายุ 55 จึงยังไม่มีสิทธิยื่น ข้อดีคือทุกเดือนที่ส่งต่อไปเพิ่มจำนวนเดือน และอาจดึงอัตราบำนาญขึ้น ถ้าคุณส่งถึง 180 เดือนแล้ว ส่งต่ออีก 12 เดือนเต็มจะได้ 21.5% แทน 20%

หลายคนสับสนว่าต้องรอเกษียณก่อนถึงจะเป็นผู้สิ้นสุดความเป็นผู้ประกันตน ความจริงคือสิ้นสุดเมื่อออกจากงานและไม่ได้ส่งต่อด้วยตนเอง รวมถึงกรณีเลิกจ้าง ลาออก หรือสถานประกอบการปิดกิจการ ถ้ามีข้อสงสัยว่าสถานะตัวเองสิ้นสุดวันไหน ให้ถามสำนักงานประกันสังคมพื้นที่ก่อนยื่นเอกสาร

รับบำนาญแล้วเสียชีวิตเร็ว ทายาทได้อะไร

กฎส่วนนี้ สปส. แยกตามวันที่เริ่มรับบำนาญ และหน้าข้อมูลของ สปส. สองหน้ายังเขียนรายละเอียดไม่เหมือนกัน ควรยืนยันกับเจ้าหน้าที่ก่อนอ้างอิง

หลักเกณฑ์ที่ปรากฏในหน้าเงื่อนไขกรณีชราภาพ คือผู้ที่เริ่มรับบำนาญตั้งแต่ 29 เมษายน 2565 เป็นต้นไป ถ้าเสียชีวิตภายใน 60 เดือน ทายาทที่ได้รับสิทธิจะได้เงินเท่ากับบำนาญเดือนสุดท้าย x จำนวนเดือนที่เหลือจนครบ 60 เดือน ตัวอย่างสมมติ บำนาญ 4,125 บาท รับมาแล้ว 24 เดือนแล้วเสียชีวิต ทายาทได้ 4,125 x (60 - 24) = 148,500 บาท

สำหรับผู้เริ่มรับบำนาญก่อน 29 เมษายน 2565 ถ้าเหลือน้อยกว่า 10 เดือนถึงครบ 60 เดือน ทายาทจะได้ 10 เท่าของบำนาญเดือนสุดท้าย ส่วนหน้าข้อมูลอีกหน้าของ สปส. ระบุว่าภายใน 60 เดือนทายาทได้ 10 เท่าของบำนาญเดือนสุดท้าย (ตัวอย่าง 4,125 x 10 = 41,250 บาท) ความต่างนี้คือเหตุผลที่ผู้ประกันตนควรบอกครอบครัวว่าระบุผู้รับเงินไว้ที่ไหน และให้ทายาทถามสูตรล่าสุดจาก สปส. โดยตรงเมื่อต้องยื่น

ขั้นตอนยื่นขอและเอกสารที่ต้องเตรียม

ตามข้อมูลของ สปส. การยื่นขอมีสี่ขั้น ตั้งแต่กรอกแบบ สปส. 2-01 ยื่นพร้อมเอกสาร เจ้าหน้าที่ตรวจสอบ แจ้งผลเป็นหนังสือ แล้วอนุมัติจ่ายเงิน ยื่นได้ที่สำนักงานประกันสังคมกรุงเทพมหานครพื้นที่หรือจังหวัด ไม่ใช่ที่สำนักงานใหญ่ใกล้กระทรวงสาธารณสุข และมีช่องทางส่งทางไปรษณีย์หรืออีเมลตามประกาศช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ของ สปส.

รายการ	ใช้เมื่อ
แบบคำขอ สปส. 2-01	ทุกกรณี
บัตรประชาชนตัวจริง	ยื่นด้วยตนเอง
สำเนาหน้าสมุดบัญชีธนาคาร	รับเงินโอนเข้าบัญชี
หรือพร้อมเพย์ผูกเลขบัตรประชาชน	รับผ่านพร้อมเพย์ ไม่ต้องแนบสมุดบัญชี
ใบมรณบัตร ทะเบียนบ้าน ทะเบียนสมรส สูติบัตรบุตร	ทายาทรับกรณีผู้รับบำนาญเสียชีวิต

การจ่ายเงินทำได้เป็นเงินสด เช็ก ธนาณัติ หรือโอนเข้าบัญชี และโอนผ่านพร้อมเพย์ไม่มีค่าธรรมเนียมสำหรับยอดถึง 10,000 บาท ยอดเกินนั้นคิดค่าธรรมเนียมเล็กน้อยตามที่ สปส. ระบุไว้ เมื่ออนุมัติแล้ว บำนาญจะเข้าเป็นรายเดือน ส่วนบำเหน็จจะจ่ายครั้งเดียว

เงินชราภาพกับภาษีและเอกสารรายได้

ระหว่างที่ยังทำงาน เงินสมทบประกันสังคมที่หักจากเงินเดือนเป็นรายการลดหย่อนในการคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา อ่านภาพรวมการยื่นได้ใน ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา ส่วนตอนที่ออกจากงานแล้วรับบำนาญ คุณจะไม่มีนายจ้างออกหนังสือรับรองให้เหมือนเดิม ควรเก็บหลักฐานการรับเงินจาก สปส. ไว้ทุกปี และเก็บเอกสารรายได้ปีสุดท้ายที่ทำงานไว้ด้วย ซึ่งอธิบายไว้ใน หนังสือรับรองการหักภาษี 50 ทวิ เผื่อต้องใช้ยื่นภาษีย้อนหลังหรือขอคืนภาษี

ลำดับวางแผนก่อนถึงอายุรับบำนาญ

1. เช็กยอดเดือนที่ส่งสะสมใน SSO Connect หรือเว็บไซต์ sso.go.th แล้วจดไว้ว่าเหลืออีกกี่เดือนถึง 180
2. คำนวณบำนาญด้วยค่าจ้างเฉลี่ยจริงของ 5 ปีล่าสุดตามตารางด้านบน เทียบกับค่าใช้จ่ายขั้นต่ำต่อเดือนของคุณ ส่วนที่ขาดคือโจทย์ของเงินออมส่วนตัว
3. ถ้าจะออกจากงานก่อนครบ 180 เดือน ถามสำนักงานประกันสังคมพื้นที่เรื่องส่งต่อมาตรา 39 ก่อนยื่นลาออก
4. ตัวเลขบำนาญมักไม่พอเป็นรายได้หลักเพียงอย่างเดียว เงินออมเพื่อเกษียณอื่นอย่าง กองทุน RMF ช่วยเติมช่องว่าง และได้ลดหย่อนภาษีระหว่างสะสม
5. เก็บเอกสารแสดงรายได้และเงินสมทบไว้ใช้ตอนยื่นภาษี ดู รายการลดหย่อนภาษี ว่าเงินสมทบประกันสังคมอยู่ตรงไหนของแบบฟอร์ม

การตัดสินใจเรื่องตัวเลขสุดท้าย เช่น สิทธิของคุณตามรอบปีที่เกษียณ หรือผลจากการปรับสูตรบำนาญที่กำลังพิจารณา ให้ยืนยันกับสำนักงานประกันสังคมพื้นที่หรือสายด่วน 1506 ก่อนวางแผนใช้เงินจริง