ประกันบำนาญคืออะไร จ่ายเบี้ยตอนทำงาน รับเงินรายปีหลังเกษียณ

ข้าราชการเกษียณได้บำนาญทุกเดือนจนเสียชีวิต พนักงานบริษัทและคนทำงานอิสระไม่มีสิทธิ์นี้ ส่วนที่ได้จากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพหรือประกันสังคมมักไม่พอใช้ตามมาตรฐานชีวิตเดิม ประกันบำนาญเกิดขึ้นเพื่ออุดช่องนี้ คุณจ่ายเบี้ยให้บริษัทประกันชีวิตในช่วงที่ยังมีรายได้ แล้วบริษัทจ่ายเงินคืนเป็นงวดในช่วงที่คุณหยุดทำงาน จำนวนเงินแต่ละงวดระบุไว้ในกรมธรรม์ตั้งแต่วันแรก

ในทางกฎหมาย ประกันบำนาญเป็นประกันชีวิตประเภทหนึ่ง จึงมีความคุ้มครองกรณีเสียชีวิตในช่วงจ่ายเบี้ยด้วย แต่ความคุ้มครองส่วนนี้มักไม่สูง จุดประสงค์หลักอยู่ที่เงินรายงวดหลังเกษียณ

สองช่วงของสัญญา ช่วงสะสมและช่วงรับเงิน

สัญญาบำนาญแบ่งเป็นสองช่วงชัดเจน ช่วงแรกคือช่วงจ่ายเบี้ย ซึ่งคุณเลือกได้ว่าจะจ่ายกี่ปี เช่น จ่ายจนอายุ 60 ปี หรือจ่ายสั้นเพียง 5 ถึง 10 ปี ช่วงที่สองคือช่วงรับบำนาญ เริ่มตั้งแต่อายุที่กำหนด เช่น 55 หรือ 60 ปี และจ่ายต่อเนื่องไปจนถึงอายุที่ระบุ เช่น 85 หรือ 90 ปี

ระหว่างช่วงรับเงิน ถ้าผู้เอาประกันเสียชีวิตก่อนครบ หลายแบบกำหนดให้จ่ายเงินที่เหลือให้ผู้รับประโยชน์ภายใต้เงื่อนไขการันตีจำนวนงวด บางแบบไม่มีการันตี เงินจะหยุดจ่ายเมื่อผู้เอาประกันเสียชีวิต ประเด็นนี้ต่างกันมากระหว่างบริษัท และเป็นสิ่งแรกที่ควรอ่านในตารางผลประโยชน์

ช่วงของสัญญา	คุณทำอะไร	บริษัททำอะไร
ช่วงจ่ายเบี้ย	จ่ายเบี้ยตามงวด	คุ้มครองการเสียชีวิตตามที่ระบุ ส่วนใหญ่คืนเบี้ยที่จ่ายมาหรือมากกว่าเล็กน้อย
ช่วงรอ (บางแบบ)	หยุดจ่ายเบี้ย	ถือเงินไว้ลงทุนจนถึงอายุเริ่มรับบำนาญ
ช่วงรับบำนาญ	รับเงินรายปีหรือรายเดือน	จ่ายเงินตามอัตราที่ระบุ เช่น ร้อยละของทุนประกันต่อปี
หลังสิ้นสุดสัญญา	ไม่มีภาระ	หยุดจ่าย หรือจ่ายเงินการันตีที่เหลือให้ผู้รับประโยชน์ตามแบบประกัน

เงื่อนไขภาษีที่ทำให้แบบหนึ่งลดหย่อนได้ อีกแบบไม่ได้

กรมสรรพากรกำหนดเงื่อนไขแบบประกันบำนาญที่ใช้ลดหย่อนไว้ในหน้าค่าลดหย่อนประกันชีวิตแบบบำนาญ ถ้าข้อใดข้อหนึ่งไม่ผ่าน คุณยังซื้อได้ แต่ใช้ลดหย่อนไม่ได้

1. กรมธรรม์มีระยะเวลาตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป และทำกับบริษัทประกันชีวิตที่ประกอบกิจการในไทย
2. จ่ายบำนาญเป็นงวด โดยเริ่มเมื่ออายุ 55 ปีขึ้นไป และจ่ายจนถึงอายุ 85 ปีหรือมากกว่า
3. ต้องจ่ายเบี้ยครบก่อนจะได้รับบำนาญงวดแรก
4. เงินลดหย่อนไม่เกินร้อยละ 15 ของเงินได้ที่ต้องเสียภาษี และไม่เกิน 200,000 บาท

สรุปค่าลดหย่อนของกรมสรรพากรฉบับปรับปรุงมกราคม 2568 ยังกำหนดเพดานรวมอีกชั้น คือเงินลดหย่อนจากเบี้ยประกันบำนาญ เมื่อรวมกับเงินสะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ กบข. กองทุนสงเคราะห์ครูโรงเรียนเอกชน และ RMF ต้องไม่เกิน 500,000 บาท ถ้าคุณใส่ RMF และกองทุนสำรองเลี้ยงชีพเต็มเพดานแล้ว ช่องว่างสำหรับประกันบำนาญจะเหลือน้อย ดูวิธีคิดของ RMF ที่ ลดหย่อนภาษีด้วย RMF

ตัวอย่างสมมติ คำนวณสิทธิ์ลดหย่อนของคนรายได้สองแบบ

สมมติคนแรกมีเงินได้พึงประเมินปีละ 600,000 บาท ร้อยละ 15 ของรายได้คือ 90,000 บาท เขาจึงหักเบี้ยบำนาญได้ไม่เกิน 90,000 บาท แม้จะจ่ายเบี้ยมากกว่านั้น ถ้าเขาจ่ายเงินสะสมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพปีละ 36,000 บาท และซื้อ RMF อีก 60,000 บาท เพดานรวม 500,000 บาทยังเหลือเพียงพอ

คนที่สองมีเงินได้ปีละ 2,000,000 บาท ร้อยละ 15 เท่ากับ 300,000 บาท แต่เพดานของประกันบำนาญคือ 200,000 บาท สิทธิ์จึงหยุดที่ 200,000 บาท ถ้าเขาใช้ RMF และกองทุนสำรองเลี้ยงชีพรวมกันแล้ว 350,000 บาท เพดานกลุ่ม 500,000 บาทจะเหลือให้ประกันบำนาญเพียง 150,000 บาท

รายการ (ตัวอย่างสมมติ)	คนที่ 1	คนที่ 2
เงินได้ต่อปี	600,000 บาท	2,000,000 บาท
ร้อยละ 15 ของเงินได้	90,000 บาท	300,000 บาท
เพดานเฉพาะประกันบำนาญ	90,000 บาท	200,000 บาท
ที่ใช้ไปแล้วในกลุ่ม 500,000	96,000 บาท	350,000 บาท
สิทธิ์ลดหย่อนบำนาญที่ใช้ได้จริง	90,000 บาท	150,000 บาท

ภาษีที่ประหยัดได้ขึ้นกับอัตราภาษีขั้นสูงสุดที่คุณอยู่ ถ้าคนที่หนึ่งอยู่ในขั้นร้อยละ 10 การหักเบี้ย 90,000 บาทจะช่วยประหยัดภาษีราว 9,000 บาท คนที่สองถ้าอยู่ในขั้นร้อยละ 30 การหัก 150,000 บาทช่วยประหยัดราว 45,000 บาท นี่คือเหตุผลที่ประกันบำนาญได้รับความนิยมในกลุ่มรายได้สูง สิทธิ์ลดหย่อนอื่นที่ใช้คู่กันดูได้ที่ รวมรายการลดหย่อนภาษี

บำนาญจากประกันพอใช้แค่ไหน เทียบกับเป้าเกษียณ

ธนาคารแห่งประเทศไทยแนะนำในหน้าการวางแผนเกษียณว่า ค่าใช้จ่ายหลังเกษียณมักอยู่ราวร้อยละ 70 ถึง 80 ของค่าใช้จ่ายช่วงทำงาน และยกตัวอย่างคนที่เกษียณอายุ 60 ปี คาดว่าจะมีชีวิตถึง 80 ปี ใช้เงินเดือนละ 25,000 บาท ต้องมีเงินรวม 6,000,000 บาท หรือราว 5,000,000 บาทถ้าเงินก้อนนั้นได้ผลตอบแทนร้อยละ 6 ต่อปีระหว่างทาง ตัวอย่างนี้ยังไม่ได้รวมเงินเฟ้อและค่ารักษาพยาบาลที่เพิ่มขึ้นตามวัย

ประกันบำนาญส่วนใหญ่จ่ายเงินเป็นร้อยละของทุนประกันต่อปี ตัวอย่างสมมติ ทุนประกัน 1,000,000 บาท จ่ายบำนาญปีละร้อยละ 15 ของทุน คือปีละ 150,000 บาท หรือเฉลี่ยเดือนละ 12,500 บาท ตั้งแต่อายุ 60 ถึง 85 ปี ตัวเลขนี้ครอบคลุมราวครึ่งหนึ่งของเป้า 25,000 บาทต่อเดือนในตัวอย่างของ ธปท. ที่เหลือต้องมาจากแหล่งอื่น เช่น กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ เงินชราภาพประกันสังคม หรือเงินลงทุนของคุณเอง แหล่งรายได้หลังเกษียณแต่ละทางเปรียบเทียบไว้ที่ รายได้หลังเกษียณมาจากไหนได้บ้าง

จุดแข็งและข้อจำกัดเมื่อเทียบกับเครื่องมือเกษียณอื่น

ความแน่นอนเป็นจุดแข็งหลัก บริษัทรับปากจำนวนเงินไว้ตั้งแต่วันซื้อ คุณไม่ต้องตัดสินใจเรื่องการลงทุนหรือกังวลว่าตลาดหุ้นจะตกในปีที่เกษียณ เหมาะกับคนที่ไม่อยากบริหารเงินเองหลังหยุดทำงาน และกลัวใช้เงินก้อนหมดเร็วเกินไป

ข้อจำกัดมีสามข้อ ข้อแรกผลตอบแทนที่แท้จริงตลอดสัญญามักต่ำ เมื่อคำนวณจากเบี้ยที่จ่ายทั้งหมดเทียบกับเงินที่ได้คืน ข้อสองสภาพคล่องต่ำ ถ้าต้องใช้เงินก่อน มูลค่าเวนคืนในช่วงต้นจะน้อยกว่าเบี้ยที่จ่าย และเสียสิทธิ์ภาษีย้อนหลัง ข้อสามเงินเฟ้อตามที่กล่าวข้างบน

เครื่องมือ	ความแน่นอนของเงินที่ได้	สภาพคล่อง	เพดานลดหย่อน
ประกันบำนาญ	สูง ระบุในกรมธรรม์	ต่ำ	15% ของเงินได้ ไม่เกิน 200,000 บาท
RMF	ไม่แน่นอน ขึ้นกับกองทุน	ต่ำ ต้องถือตามเงื่อนไข	30% ของเงินได้ ภายในเพดานกลุ่ม 500,000 บาท
กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ	ไม่แน่นอน ขึ้นกับนโยบาย	ต่ำ ถอนเมื่อออกจากงาน	ลดหย่อน 10,000 บาท ส่วนเกินคิดในเพดานกลุ่ม
เงินชราภาพประกันสังคม	ตามสูตรของ สปส.	ไม่มีจนถึงเกณฑ์	ไม่ใช้ลดหย่อนแยก

ถ้าคุณมีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพจากนายจ้างอยู่แล้ว ควรใช้ส่วนนั้นให้เต็มสิทธิ์ก่อน เพราะได้เงินสมทบจากนายจ้าง รายละเอียดอยู่ที่ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพคืออะไร

อ่านตารางผลประโยชน์ให้เป็น ก่อนเซ็นใบคำขอ

ใบเสนอขายประกันบำนาญมักเน้นตัวเลขรวมที่ดูสูง เช่น "รับบำนาญรวมกว่า 3 ล้านบาท" ตัวเลขนี้ถูกต้องตามเงื่อนไข แต่ไม่ได้บอกว่าคุณจ่ายไปเท่าไร และต้องรอนานแค่ไหน สิ่งที่ควรหาในตารางผลประโยชน์มีห้าบรรทัด

1. เบี้ยรวมทั้งหมดที่ต้องจ่ายตลอดช่วงจ่ายเบี้ย
2. อายุที่เริ่มรับบำนาญงวดแรก และอายุที่รับงวดสุดท้าย
3. เงินบำนาญต่องวด และจำนวนงวดที่การันตีไว้ ถ้าเสียชีวิตก่อน
4. ผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตระหว่างช่วงจ่ายเบี้ย
5. มูลค่าเวนคืนในปีที่ 3 ปีที่ 5 และปีที่ 10

บรรทัดที่ 5 บอกต้นทุนของการเปลี่ยนใจ ถ้ามูลค่าเวนคืนปีที่ 5 ต่ำกว่าเบี้ยที่จ่ายไปมาก แปลว่าคุณต้องมั่นใจว่าจะจ่ายได้ครบจริง ส่วนบรรทัดที่ 3 บอกความเสี่ยงของคนที่เสียชีวิตเร็ว ถ้าไม่มีงวดการันตี และคุณเสียชีวิตตอนอายุ 62 ปี ครอบครัวจะได้บำนาญเพียงไม่กี่งวด ทั้งที่จ่ายเบี้ยมาเกือบ 20 ปี

ลองนำบรรทัดที่ 1 และ 3 มาหาจุดคุ้มทุน คือจำนวนงวดที่ต้องรับก่อนเงินบำนาญรวมจะเท่ากับเบี้ยที่จ่ายไป ถ้าจุดคุ้มทุนอยู่ที่อายุ 72 ปี แปลว่าคุณต้องมีชีวิตอยู่เกินอายุนั้นจึงได้คืนมากกว่าที่จ่าย ตัวเลขนี้ช่วยให้คุณเทียบระหว่างบริษัทได้ง่ายกว่าตัวเลขรวม

ใครควรมีประกันบำนาญ ใครควรรอ

กลุ่มที่ได้ประโยชน์ชัดคือคนทำงานรายได้ปานกลางถึงสูงที่เสียภาษีขั้นร้อยละ 15 ขึ้นไป มีเงินสำรองฉุกเฉินและประกันสุขภาพเรียบร้อยแล้ว และต้องการรายได้หลังเกษียณที่แน่นอนเป็นฐาน คนทำงานอิสระที่ไม่มีกองทุนสำรองเลี้ยงชีพก็ได้ประโยชน์ เพราะต้องสร้างบำนาญของตัวเองทั้งหมด

กลุ่มที่ควรรอคือคนที่ยังมีหนี้ดอกเบี้ยสูง เช่น บัตรเครดิตหรือสินเชื่อส่วนบุคคล คนที่ยังไม่มีเงินสำรองฉุกเฉิน และคนที่รายได้ยังไม่ถึงขั้นเสียภาษี ในกลุ่มนี้ประโยชน์ทางภาษีมีน้อย และการผูกเงินไว้ยาวอาจทำให้ต้องเวนคืนกลางทางเมื่อมีเหตุฉุกเฉิน

ก่อนตัดสินใจ ให้ขอตารางแสดงผลประโยชน์ที่ระบุเบี้ยทั้งหมด เงินบำนาญรายปี และมูลค่าเวนคืนแต่ละปี แล้วคำนวณผลตอบแทนเทียบกับทางเลือกอื่น ควรปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงินที่เป็นกลาง และตรวจสอบเงื่อนไขการลดหย่อนกับกรมสรรพากร ส่วนสถานะใบอนุญาตของบริษัทและตัวแทนตรวจสอบได้กับ สำนักงาน คปภ.

ผลลัพธ์ของตัวอย่าง เมื่อรวมภาพทั้งหมด

กลับไปที่คนที่หนึ่งซึ่งมีรายได้ปีละ 600,000 บาท สมมติเขาอายุ 40 ปี จ่ายเบี้ยบำนาญปีละ 90,000 บาท เป็นเวลา 20 ปี รวมเบี้ย 1,800,000 บาท ได้ภาษีคืนราวปีละ 9,000 บาท รวม 180,000 บาท ต้นทุนสุทธิจึงเหลือราว 1,620,000 บาท ถ้าแบบประกันจ่ายบำนาญปีละ 150,000 บาทตั้งแต่อายุ 60 ถึง 85 ปี รวม 26 งวด เท่ากับ 3,900,000 บาท ตัวเลขทั้งหมดเป็นสมมติฐานเพื่อแสดงวิธีคิด ตัวเลขจริงขึ้นกับแบบประกันที่คุณได้รับเสนอ เมื่อมีตารางผลประโยชน์ของจริงแล้ว ให้ใช้โครงตารางนี้ใส่ตัวเลขใหม่ เพื่อดูว่าเงินรายเดือนที่ได้ครอบคลุมเป้าเกษียณของคุณกี่เปอร์เซ็นต์ แล้วค่อยวางแผนส่วนที่ขาดตามแนวทางใน วางแผนเกษียณ