วางแผนเกษียณ คำนวณเงินที่ต้องมีและเริ่มออมเดือนละเท่าไร

คำถามที่คนวัยทำงานถามบ่อยที่สุดเรื่องเกษียณคือ "ต้องมีเงินเท่าไรถึงจะพอ" คำตอบสั้นคือไม่มีเลขกลาง เพราะค่าใช้จ่ายของแต่ละบ้านต่างกันมาก สิ่งที่ทำได้คือใช้สูตรเดียวกันกับตัวเลขของคุณเอง สูตรที่ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) เผยแพร่ไว้ใช้ง่ายพอที่จะทำเสร็จในครึ่งชั่วโมงด้วยเครื่องคิดเลข

เริ่มจากค่าใช้จ่ายหลังเกษียณ ไม่ใช่เงินเดือนวันนี้

คนส่วนใหญ่ตั้งเป้าจากเงินเดือน แต่ตัวตั้งที่ถูกคือรายจ่ายต่อเดือนหลังเลิกทำงาน ธปท. ประเมินว่ารายจ่ายหลังเกษียณอยู่ราว 70 ถึง 80% ของรายจ่ายช่วงทำงาน เพราะไม่มีค่าเดินทางไปทำงาน ลูกโตแล้ว และผ่อนบ้านอาจจบแล้ว ตัวอย่างของ ธปท. ใช้รายจ่ายช่วงทำงานเดือนละ 30,000 บาท จึงได้ 21,000 ถึง 24,000 บาทหลังเกษียณ

อย่าลดตัวเลขนี้ลงเพราะอยากให้เป้าหมายดูทำได้ ค่ารักษาพยาบาลมักเพิ่มตามอายุ ส่วนค่ากินอยู่ถูกกดราคาไม่ได้ตลอด ดูแนวโน้มราคาในระยะยาวที่ เงินเฟ้อคืออะไร เพราะเงิน 25,000 บาทวันนี้ซื้อของได้ไม่เท่ากับอีก 25 ปีข้างหน้า

ตัวอย่างสมมติ คุณใช้เงินเดือนละ 32,000 บาท ตอนนี้อายุ 40 ปี เป้าเกษียณที่ 60 ปี คูณ 75% ได้ 24,000 บาทต่อเดือน หรือ 288,000 บาทต่อปี นี่คือเลขที่เราจะใช้ต่อในทุกหัวข้อ โดยยังไม่ปรับเงินเฟ้อ เพื่อให้เห็นสูตรชัด

สองแนวคิดคำนวณเงินก้อน

ธปท. แนะนำสองวิธี ผลต่างกันเกือบเท่าตัว และเหมาะกับคนคนละแบบ

แนวคิด	วิธีคิด	ตัวอย่างรายจ่าย 25,000 บาทต่อเดือน	เหมาะกับ
ทยอยใช้เงินต้น	รายจ่ายต่อปี คูณจำนวนปีที่คาดว่าจะอยู่หลังเกษียณ	25,000 × 12 × 20 ปี = 6,000,000 บาท	คนที่ไม่ต้องการเหลือมรดกก้อนใหญ่ และยอมรับว่าเงินจะหมดตามอายุ
ใช้เฉพาะผลตอบแทน	รายจ่ายต่อปี หารด้วยผลตอบแทนต่อปี	(25,000 × 12) ÷ 6% = 5,000,000 บาท	คนที่อยากเก็บเงินต้นไว้ และไม่กลัวอายุยืน

สองวิธีให้เลขใกล้กัน แต่ความเสี่ยงต่างกัน แบบแรกพังเมื่อคุณอายุยืนกว่าที่คาด แบบที่สองพังเมื่อผลตอบแทนจริงต่ำกว่า 6% ที่สมมติ ตัวเลข 6% เป็นตัวอย่างของ ธปท. ไม่ใช่การรับประกัน ถ้าคุณไม่มั่นใจ ให้ลองคำนวณซ้ำที่ 3% แล้วดูว่าเงินก้อนที่ต้องมีเพิ่มขึ้นแค่ไหน (24,000 × 12 หารด้วย 3% เท่ากับ 9,600,000 บาท)

ส่วนจำนวนปีที่ต้องใช้ ให้ตั้งไว้ถึงอายุ 85 ปีขึ้นไปจะปลอดภัยกว่าตั้งที่ 75 ปี เพราะต้นทุนของการเงินหมดก่อนตายสูงกว่าต้นทุนของการเหลือเงินมาก

หักรายได้ที่มีแน่นอนออกก่อน

เงินก้อนที่ได้ในหัวข้อแล้วเป็นเป้ารวม ไม่ใช่ส่วนที่ต้องเก็บเองทั้งหมด คุณควรหักแหล่งรายได้ที่ชัดเจนออกก่อน มิฉะนั้นจะออมเกินจำเป็น หรือแย่กว่านั้นคือเชื่อว่าจะมีรายได้ที่ไม่มีจริง

แหล่งหลักที่ผู้ทำงานในไทยมักมี

• บำนาญชราภาพจากประกันสังคม สำนักงานประกันสังคมกำหนดว่าต้องจ่ายสมทบครบ 180 เดือนและมีอายุ 55 ปี จึงรับเป็นรายเดือน ได้ 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้าย เพิ่มอีก 1.5 จุดต่อทุก 12 เดือนที่จ่ายเกิน 180 เดือน ตัวอย่างของสำนักงานคือค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาท จ่าย 240 เดือน จะได้ 27.5% หรือ 4,125 บาทต่อเดือน ถ้าจ่ายไม่ถึง 180 เดือน จะได้เป็นเงินก้อน รายละเอียดอยู่ที่ เงินชราภาพประกันสังคม
• เงินสะสมและสมทบจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของนายจ้าง ดูวิธีคิดที่ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
• สำหรับข้าราชการ มี กบข. และบำนาญ ซึ่งแยกอธิบายที่ กบข. คืออะไร
• ประกันบำนาญ กองทุนรวมเพื่อการเกษียณ และเงินออมส่วนตัว

ตัวอย่างสมมติต่อจากข้างบน เป้ารายจ่าย 24,000 บาทต่อเดือน คุณคาดว่าจะได้บำนาญประกันสังคมราว 4,000 บาท ส่วนต่างที่ต้องหาเองคือ 20,000 บาทต่อเดือน หรือ 240,000 บาทต่อปี เมื่อใช้แนวคิดที่สอง ที่ผลตอบแทน 4% ต้องมีเงิน 240,000 ÷ 4% = 6,000,000 บาท ถ้ามีเงินกองทุนจากนายจ้างคาดว่าจะได้ 1,500,000 บาท ส่วนที่ต้องเก็บเองจึงเหลือ 4,500,000 บาท ตัวเลข 4% และ 1,500,000 บาทเป็นสมมติทั้งหมด

เริ่มช้าสิบปี ต้องออมเพิ่มกี่เท่า

ตัวอย่างเปรียบเทียบของ ธปท. ใช้ผลตอบแทน 5% ต่อปี และเป้า 1 ล้านบาทเมื่ออายุ 60 ปี ตัวเลขที่ต้องออมต่อปีต่างกันมาก

เริ่มออมที่อายุ	ออมต่อปี เพื่อให้ถึง 1 ล้านบาทที่ 60 ปี
31 ปี	ประมาณ 15,000 บาท
51 ปี	ประมาณ 76,000 บาท

ช่วงเวลาที่ต่างกัน 20 ปี ทำให้ภาระต่อปีต่างกันกว่า 5 เท่า เหตุผลคือผลตอบแทนทบต้นทำงานเฉพาะกับเงินที่อยู่ในระบบนานพอ ถ้าตอนนี้คุณอายุเกิน 40 ปีแล้ว ข่าวร้ายคือไม่มีทางลัดทางคณิตศาสตร์ ข่าวดีคือยังมีสามคันโยกให้ปรับ ได้แก่ ออมเพิ่ม เลื่อนเกษียณ และลดรายจ่ายเป้าหมาย

ลองใช้สมมติ คุณอายุ 45 ปี ต้องเก็บเอง 4,500,000 บาทภายใน 15 ปี โดยไม่คิดผลตอบแทน เท่ากับ 300,000 บาทต่อปี หรือ 25,000 บาทต่อเดือน ถ้ามีผลตอบแทน ตัวเลขจะลดลงบ้าง แต่ก็ยังสูงกว่าที่คนส่วนใหญ่ออมได้ ตรงนี้เองที่ต้องเลือกคันโยก เช่น เลื่อนเกษียณไป 63 ปี และลดรายจ่ายเป้าหมายจาก 24,000 เหลือ 21,000 บาท เป้าหมายก้อนที่ต้องเก็บเองจะเล็กลงอย่างเห็นได้ชัด

ปรับเลขให้เป็นราคาในวันที่เกษียณ

ตัวอย่างทั้งหมดข้างบนใช้ราคาวันนี้ ซึ่งทำให้เป้าต่ำกว่าความจริง ลองปรับด้วยเงินเฟ้อสมมติ 3% ต่อปี รายจ่าย 24,000 บาทต่อเดือนในราคาวันนี้ อีก 20 ปีจะเทียบเท่าราว 43,000 บาทต่อเดือน (24,000 × 1.03 ยกกำลัง 20 ได้ประมาณ 43,300) เงินก้อนที่ต้องมีจึงสูงขึ้นเกือบเท่าตัว ถ้าไม่ปรับ แผนจะดูง่ายกว่าความเป็นจริง

มีสองวิธีรับมือโดยไม่ต้องคำนวณซับซ้อน วิธีแรกคือเลือกผลตอบแทนที่คิดเป็น "ผลตอบแทนจริง" คือผลตอบแทนหักเงินเฟ้อแล้ว เช่น ผลตอบแทน 5% เงินเฟ้อ 3% ใช้ 2% ในสูตร วิธีที่สองคือทบทวนแผนทุกปี เอารายจ่ายจริงปีล่าสุดมาแทนตัวเลขเดิม แผนที่ปรับทุกปีผิดพลาดน้อยกว่าแผนที่คำนวณครั้งเดียวตอนอายุ 30

อีกข้อที่คนมักลืมคือช่วงเปลี่ยนผ่าน ปีแรกหลังเกษียณรายจ่ายมักสูงกว่าที่คิด เพราะมีเวลาท่องเที่ยวและซ่อมบ้านที่เลื่อนมานาน ให้กันเงินส่วนนี้ไว้ต่างหากแทนการดึงจากงบรายเดือน

แบ่งเงินออมให้ถูกก้อน

ธปท. ให้หลักไว้ว่าควรออมอย่างน้อย 10% ของรายได้ และก่อนไปไกลถึงการลงทุนควรมีเงินฝากไว้ใช้ฉุกเฉิน 2 ถึง 6 เดือนของรายจ่าย การลงทุนที่ผันผวนสูง เช่น หุ้นหรือทอง ธปท. แนะนำให้ไม่เกิน 15% ของเงินออม ส่วนช่วง 5 ปีแรกหลังเกษียณ ให้ใช้เงินไม่เกินผลตอบแทนเฉลี่ย เพราะถ้าตลาดตกหนักในช่วงต้น เงินต้นจะลดเร็วและฟื้นยาก

หลักนี้เป็นกรอบกลาง ไม่ใช่คำแนะนำลงทุนรายบุคคล ถ้าจะเลือกสินทรัพย์เฉพาะ ควรพูดคุยกับผู้วางแผนการเงินที่ได้รับใบอนุญาต

สำหรับคนที่ไม่เคยออมเป็นระบบ เริ่มจากโอนอัตโนมัติวันเงินเดือนออก แล้วใช้เงินที่เหลือ วิธีนี้ได้ผลกว่าตั้งใจเก็บเมื่อสิ้นเดือน เทคนิคดูได้ที่ วิธีเก็บเงิน และการจดรายรับรายจ่ายเพื่อรู้ตัวเลขจริงที่ จดรายรับรายจ่าย

ภาษีช่วยออมเกษียณได้เท่าไร

เครื่องมือเกษียณหลายตัวนำไปลดหย่อนภาษีได้ ตามหน้าของกรมสรรพากร ประกันชีวิตแบบบำนาญต้องเป็นกรมธรรม์ 10 ปีขึ้นไป จ่ายบำนาญตั้งแต่อายุ 55 ถึง 85 ปีหรือมากกว่า ลดหย่อนได้ไม่เกิน 15% ของเงินได้และไม่เกิน 200,000 บาท ขณะที่ประกันชีวิตทั่วไปลดหย่อนได้ไม่เกิน 100,000 บาท และยอดรวมของกลุ่มนี้กับกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ กบข. และกองทุนอื่นตามที่กำหนด ต้องไม่เกิน 500,000 บาทต่อปี

หน้ากรมสรรพากรที่ใช้อ้างอิงในบทนี้เป็นหน้าอธิบายเกณฑ์ปีภาษีเก่า ตัวเลขอาจปรับ จึงควรเช็กปีภาษีปัจจุบันก่อนซื้อ ดูตัวเลือกกองทุนหลักได้ที่ กองทุน RMF และ ภาพรวมค่าลดหย่อนภาษี

ตัวอย่างงบเกษียณ 24,000 บาทต่อเดือน

ลองกระจายเลขที่ใช้มาตลอดให้เห็นว่าเงินไปไหน

หมวด	บาทต่อเดือน	หมายเหตุ
อาหารและของใช้	8,000	ปรับตามขนาดครัวเรือน
ค่าน้ำ ไฟ โทรศัพท์	2,500
เดินทาง	2,000	ถ้าไม่มีรถ อาจต่ำกว่านี้
สุขภาพ ยา ตรวจประจำปี	4,000	ควรเผื่อเพิ่มตามอายุ
สังคม ท่องเที่ยว ของขวัญ	4,000
ส่วนที่เผื่อไว้	3,500	งานซ่อมบ้าน เหตุไม่คาดคิด
รวม	24,000

สังเกตว่าหมวดสุขภาพเป็นหมวดที่ไม่ควรตัด ถ้ายังไม่มีประกันสุขภาพที่ครอบคลุมวัยสูงอายุ ควรอ่านเงื่อนไขการต่ออายุและเบี้ยที่ปรับขึ้นตามช่วงอายุที่ ประกันสุขภาพผู้สูงอายุ ส่วนเบี้ยยังชีพที่รัฐจ่ายเมื่ออายุ 60 ปี เป็นเงินเสริมเล็กน้อย วิธีลงทะเบียนอยู่ที่ เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ

ตรวจแผนของคุณใน 5 ขั้นตอน

1. เขียนรายจ่ายต่อเดือนปัจจุบัน แล้วคูณ 70 ถึง 80% เป็นรายจ่ายหลังเกษียณ
2. เลือกแนวคิดคำนวณก้อนเงิน แล้วทดลองที่ผลตอบแทนต่ำกว่าที่หวังไว้หนึ่งชุด
3. หักบำนาญประกันสังคมและเงินกองทุนที่มีแน่นอน ให้เหลือส่วนที่ต้องออมเอง
4. หารด้วยจำนวนปีที่เหลือ เพื่อได้เงินออมต่อเดือน ถ้าสูงเกินไป ให้เลือกคันโยก เลื่อนอายุเกษียณ หรือลดเป้า
5. ตั้งโอนอัตโนมัติ และทบทวนตัวเลขทุกปี

ถ้าตัวเลขสุดท้ายยังไม่ลงตัว ปรึกษานักวางแผนการเงินที่ได้รับใบอนุญาต หรือตรวจสิทธิบำนาญประกันสังคมกับสำนักงานประกันสังคมโดยตรง ก่อนตัดสินใจซื้อผลิตภัณฑ์ใดควรเช็กเกณฑ์ภาษีปีปัจจุบันกับกรมสรรพากรที่สายด่วน 1161