กบข. คือ อะไร ออมเท่าไร ออมเพิ่มได้ถึง 30% เลือกแผนอย่างไร

กบข. ย่อมาจากกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ (Government Pension Fund หรือ GPF) เป็นกองทุนที่ข้าราชการออมเงินส่วนหนึ่งจากเงินเดือน โดยรัฐสมทบให้ เพื่อเป็นเงินก้อนหรือเงินเสริมบำนาญตอนออกจากราชการ ข้อมูลของ กบข. ระบุว่ากองทุนนี้ตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติกองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ หลังคณะรัฐมนตรีมีมติเมื่อปี 2534 ไม่ได้เป็นหน่วยงานของรัฐ และมีสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดินเป็นผู้ตรวจสอบ

ตัวเลขที่ต้องแยกให้ออกในกองทุนนี้มีหลายอย่าง คือเงินสะสม เงินสมทบ เงินชดเชย และเงินประเดิม แต่ละอย่างมาจากใคร จ่ายเมื่อไร และใครมีสิทธิ ส่วนต่อไปแยกให้ทีละอย่าง แล้วต่อด้วยการออมเพิ่มและการเลือกแผนลงทุน

ใครเป็นสมาชิก

กลุ่ม	สถานะ
เข้ารับราชการตั้งแต่ 27 มีนาคม 2540 เป็นต้นมา	เป็นสมาชิกโดยอัตโนมัติ
รับราชการอยู่ก่อน 27 มีนาคม 2540	เลือกสมัครเป็นสมาชิกหรือไม่ก็ได้

กบข. แบ่งสมาชิกออกเป็น 14 ประเภท ตามลักษณะการรับราชการและสิทธิที่เลือก หากไม่แน่ใจว่าตัวเองอยู่ประเภทใด ให้ตรวจกับต้นสังกัด หรือดูในแอปและเว็บไซต์ของ กบข. ที่แสดงข้อมูลสมาชิกรายคน

ปัจจุบันกองทุนมีสมาชิกมากกว่า 1.2 ล้านคน ตามข้อมูลที่ กบข. เผยแพร่

เงินเข้ากองทุนมีกี่ส่วน

ส่วนของเงิน	ใครจ่าย	อัตรา	ได้เมื่อไร
เงินสะสม	สมาชิก หักจากเงินเดือน	3% ของเงินเดือน	ทุกคนที่เป็นสมาชิก
เงินสมทบ	รัฐ	3% ของเงินเดือน	จ่ายให้ทุกกรณี
เงินชดเชย	รัฐ	2% ของเงินเดือน	เฉพาะผู้เลือกรับบำนาญ
เงินประเดิม	รัฐ	คำนวณตามสูตรของ กบข.	เฉพาะผู้เข้ารับราชการก่อนปี 2540 ที่เลือกรับบำนาญ
เงินสะสมส่วนเพิ่ม	สมาชิก	1% ถึง 27%	ออมเพิ่มได้เมื่อสะสม 3% อยู่แล้ว

เงินสมทบ 3% ที่รัฐจ่ายให้ มีทุกกรณี แต่เงินชดเชย 2% ได้เฉพาะผู้ที่เลือกรับบำนาญ ซึ่งหมายความว่าผู้ที่เลือกรับบำเหน็จ (รับเป็นก้อน) ไม่ได้เงินส่วนนี้ ส่วนเงินประเดิมเป็นเงินที่รัฐจัดให้ผู้เข้ารับราชการก่อนมีกองทุน คำนวณตามสูตรที่ กบข. กำหนด

ตัวอย่างสมมติเงินเดือน 30,000 บาท

รายการ	ผู้เลือกบำนาญ	ผู้เลือกบำเหน็จ
เงินสะสม 3% (คุณ)	900 บาท	900 บาท
เงินสมทบ 3% (รัฐ)	900 บาท	900 บาท
เงินชดเชย 2% (รัฐ)	600 บาท	ไม่มี
รวมเข้ากองทุนต่อเดือน	2,400 บาท	1,800 บาท

ตัวเลขข้างต้นยังไม่รวมผลตอบแทนจากการลงทุนและเงินประเดิม และไม่ได้แสดงบำนาญ เพราะบำนาญคำนวณจากสูตรของกรมบัญชีกลางต่างหาก ควรสอบถามสูตรและสิทธิที่แน่นอนกับ กบข. หรือกรมบัญชีกลางตรง ไม่ควรอ้างตัวเลขจากบทความทั่วไป

ออมเพิ่มได้เท่าไร

สมาชิกที่สะสม 3% อยู่แล้ว ออมเพิ่มได้อีก 1% ถึง 27% ของเงินเดือน เมื่อรวมกับ 3% ต้องไม่เกิน 30% ของเงินเดือน ข้อมูลของ กบข. มีเงื่อนไขสำคัญ 3 ข้อ

1. เงินสะสมส่วนเพิ่มจะจ่ายคืนเมื่อพ้นจากสมาชิกภาพเท่านั้น ไม่ถอนกลางทาง
2. หน่วยงานต้นสังกัดหักจากเงินเดือนให้ แจ้งความประสงค์ผ่านช่องทางของ กบข.
3. เงินที่รัฐจ่ายยังอยู่ที่ 3% และ 2% เท่าเดิม ออมเพิ่มไม่ทำให้รัฐสมทบเพิ่ม

เพราะข้อสามนี้ การออมเพิ่มใน กบข. ต่างจากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของเอกชนที่นายจ้างอาจสมทบตามที่ลูกจ้างสะสมเพิ่ม ในกรณีของ กบข. ประโยชน์ของการออมเพิ่มคือผลตอบแทนจากการลงทุนและสิทธิลดหย่อนภาษี ไม่ใช่เงินสมทบ

ลดหย่อนภาษี

เงินสะสมและเงินสะสมส่วนเพิ่มของ กบข. จัดอยู่ในกลุ่มกองทุนเกษียณ ที่ใช้ลดหย่อนภาษีได้ภายในเพดานรวม 500,000 บาทต่อปี ร่วมกับ RMF กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ เบี้ยประกันบำนาญ และกองทุนอื่นในกลุ่มเดียวกัน ตามที่ระบุในตำราของตลาดหลักทรัพย์ฯ ดูรายการทั้งหมดที่ ลดหย่อนภาษีมีอะไรบ้าง

ตัวอย่างสมมติ เงินเดือน 40,000 บาท เงินสะสม 3% = 14,400 บาทต่อปี ถ้าออมเพิ่ม 10% = 48,000 บาทต่อปี รวมที่ใช้เพดาน 62,400 บาท ถ้าอยู่ในช่วงภาษี 20% ประหยัดภาษีราว 12,480 บาท แต่ต้องดูว่ามี RMF หรือประกันบำนาญซื้อไว้แล้วหรือไม่ เพราะเพดาน 500,000 บาทเป็นของรวม ดู RMF ที่ ลดหย่อนภาษี RMF

เงินสะสมส่วนเพิ่มที่ถูกผูกไว้จนพ้นสมาชิกภาพ ต่างกับ RMF ที่ต้องถือตามเงื่อนไขอายุและเวลา การเลือกใช้เครื่องมือไหนจึงควรเทียบตามความยืดหยุ่นที่คุณต้องการ

แผนการลงทุนของ กบข.

สมาชิกเลือกแผนลงทุนให้เงินของตัวเองได้ ข้อมูลของ กบข. มีรายละเอียดสำคัญดังนี้

เรื่อง	รายละเอียด
แผนเริ่มต้น	แผนสมดุลตามอายุ ใช้กับผู้ที่ไม่ได้เลือกแผน ตั้งแต่ 20 มีนาคม 2566
จำนวนครั้งที่สลับได้	สูงสุด 12 ครั้งต่อปีปฏิทิน
เวลาตัดรับคำสั่ง	12:00 น. สำหรับแบบฟอร์มกระดาษ และ 15:30 น. สำหรับระบบอิเล็กทรอนิกส์
ค่าธรรมเนียมการสลับ	ยกเว้นในขณะนี้ ตรวจประกาศปัจจุบันก่อนสั่ง

ข้อมูลเดือนเมษายน 2566 ที่ กบข. เผยแพร่ ระบุว่าสมาชิกกว่า 80% ยังไม่เคยเลือกแผนการลงทุนเอง นั่นแปลว่าเงินของคนจำนวนมากอยู่ในแผนที่ระบบจัดให้ ซึ่งไม่ได้ผิด แต่ถ้าคุณมีเวลาเกษียณอีกยี่สิบปี หรืออีกไม่กี่ปี สถานการณ์ของคุณต่างจากค่าเฉลี่ย ควรเปิดดูว่าแผนที่ใช้อยู่เหมาะหรือไม่

กบข. มีเครื่องมือช่วยตัดสินใจคือ My GPF Twins และบริการปรึกษาฟรีโดยนัดหมายผ่านแอป

ตัวอย่างวันตัดรับคำสั่งสลับแผน

เวลาตัดรับคำสั่งมีผลว่าคำสั่งสลับแผนของคุณจะถูกประมวลผลตามราคาวันไหน ตัวอย่างสมมติ

ช่องทาง	ส่งคำสั่งเวลา	คำสั่งนับเป็นของ
ระบบอิเล็กทรอนิกส์	วันพุธ 14:00 น.	วันพุธ
ระบบอิเล็กทรอนิกส์	วันพุธ 16:00 น.	วันทำการถัดไป
แบบฟอร์มกระดาษ	วันพุธ 13:00 น.	วันทำการถัดไป

ถ้าสลับบ่อย โควตา 12 ครั้งต่อปีปฏิทินจะหมดเร็ว และการสลับตามข่าวมักทำให้คุณขายหลังราคาตก ซื้อหลังราคาขึ้น ผลลัพธ์จึงมักแย่กว่าอยู่เฉย ๆ ในแผนที่เลือกไว้ตั้งแต่ต้น

ความเข้าใจผิดสี่ข้อที่พบบ่อยเกี่ยวกับ กบข.

"กบข. คือหน่วยงานราชการ"

ข้อมูลของ กบข. ระบุว่ากองทุนไม่ได้เป็นหน่วยงานของรัฐ แม้ตั้งตามกฎหมายและมีรัฐสมทบเงิน การดำเนินงานถูกตรวจสอบโดยสำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน

"เงินสมทบ 3% กับเงินชดเชย 2% ได้ทุกคน"

เงินสมทบ 3% ได้ทุกกรณี แต่เงินชดเชย 2% ได้เฉพาะผู้เลือกรับบำนาญ ถ้าคุณเลือกบำเหน็จ ตารางข้างบนแสดงว่ายอดเข้ากองทุนต่อเดือนต่างกันอย่างไร

"ออมเพิ่มแล้วรัฐสมทบเพิ่ม"

ไม่จริง ส่วนที่รัฐจ่ายคงที่ที่ 3% และ 2% การออมเพิ่มได้ผลตอบแทนจากการลงทุนและสิทธิลดหย่อนภาษี แต่ไม่ได้เงินสมทบเพิ่ม

"ออมเพิ่มแล้วถอนเมื่อไรก็ได้"

เงินสะสมส่วนเพิ่มจ่ายคืนเมื่อพ้นสมาชิกภาพ ตัดสินใจเพิ่มอัตราด้วยเงินที่ไม่ต้องใช้ในอนาคตอันใกล้

ช่องทางที่ใช้ดูและจัดการเงินของตัวเอง

กบข. มีแอปพลิเคชันและเว็บไซต์ให้สมาชิกดูยอดเงินสะสมแยกตามส่วน ดูแผนที่ใช้อยู่ และทำรายการสลับแผน หน่วยงานต้นสังกัดเป็นผู้หักเงินเดือนและนำส่ง จึงถ้ายอดที่หักไม่ตรงกับที่คุณคาด ให้ตรวจกับฝ่ายการเงินของหน่วยงานก่อน แล้วเทียบกับยอดที่ กบข. แสดง

ก่อนคุยกับ กบข. ให้เตรียมข้อมูลเหล่านี้ไว้

• เลขประจำตัวประชาชนและเลขสมาชิก
• ประเภทสมาชิกที่คุณคิดว่าเป็น และปีที่เข้ารับราชการ
• ยอดเงินสะสมล่าสุดที่เห็นในแอป
• คำถามที่ชัดเจน เช่น อยากรู้ผลของการเปลี่ยนจากบำเหน็จเป็นบำนาญ หรือเงื่อนไขการถอนเมื่อพ้นสมาชิกภาพ

ตัวอย่างการตัดสินใจ: ออมเพิ่มหรือไม่

สมมติข้าราชการอายุ 35 ปี เงินเดือน 30,000 บาท เหลือเวลาราว 25 ปีก่อนเกษียณ ตัวเลือกมีดังนี้

ทางเลือก	ออมเพิ่มต่อเดือน	ออมเพิ่มต่อปี	ภาษีที่ประหยัดต่อปี (ช่วง 10%)
ไม่ออมเพิ่ม	0	0	0
ออมเพิ่ม 5%	1,500 บาท	18,000 บาท	ประมาณ 1,800 บาท
ออมเพิ่ม 10%	3,000 บาท	36,000 บาท	ประมาณ 3,600 บาท

ก่อนเลือกให้ตอบ 4 ข้อ

1. มีเงินสำรองฉุกเฉินแล้วหรือไม่ เพราะเงินออมเพิ่มถอนไม่ได้จนพ้นสมาชิกภาพ
2. มีหนี้ดอกเบี้ยสูงค้างอยู่หรือไม่ ถ้ามี การชำระหนี้ก่อนมักให้ผลดีกว่า ดูแนวทางที่ วิธีหลุดพ้นจากหนี้
3. ยอมรับความผันผวนของแผนที่เลือกได้ไหม
4. เงินที่ออมเพิ่มทำให้รายจ่ายประจำเดือนตึงเกินไปหรือไม่

ผลตอบแทนของ กบข. ขึ้นกับตลาดและแผนที่เลือก ไม่มีการรับประกัน และเงินเฟ้อกัดกินกำลังซื้อของเงินเกษียณได้ในระยะยาว ดูผลของเงินเฟ้อที่ เงินเฟ้อคืออะไร

ตรวจอะไรปีละครั้ง

1. ยอดเงินสะสม สมทบ ชดเชย และผลตอบแทนในแอปหรือใบแจ้งยอดรายปี ว่าตรงกับเงินเดือนที่หักจริง
2. แผนการลงทุนที่ใช้อยู่ ว่ายังเหมาะกับอายุที่เหลือก่อนเกษียณ
3. อัตราออมเพิ่ม เทียบกับรายได้ที่เปลี่ยนไป
4. ประเภทสมาชิกและสิทธิบำนาญหรือบำเหน็จ สอบถามกับ กบข. หรือกรมบัญชีกลางเมื่อมีข้อสงสัย
5. เพดานลดหย่อน 500,000 บาท ถ้ามีกองทุนเกษียณอื่นด้วย

ถ้าเทียบกับกองทุนเอกชน สมาชิก กบข. มีข้อได้เปรียบที่เงินสมทบมาจากรัฐและมีผู้ตรวจสอบเป็นหน่วยงานตรวจเงินแผ่นดิน แต่ข้อจำกัดคือไม่ได้เลือกกองทุนผู้จัดการเองเหมือน RMF ลูกค้าบางคนจึงใช้ทั้งสองอย่างควบคู่กัน โดยดูเพดานรวมให้ครบ กรณีพนักงานเอกชนที่ต้องการเทียบดูกองทุนของฝั่งเอกชน อ่านที่ กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ

ถ้าอ่านข้อมูลแล้วยังไม่แน่ใจว่าควรเลือกบำนาญหรือบำเหน็จ ซึ่งเป็นการตัดสินใจที่กระทบทั้งเงินเข้ากองทุนรายเดือนและเงินที่ได้ตอนออกจากราชการ ให้ใช้บริการปรึกษาของ กบข. ก่อนกรอกแบบฟอร์ม เพื่อให้ได้ข้อมูลสิทธิที่ตรงกับกรณีของคุณจากต้นทาง

บทสรุปสั้นที่สุดคือ เงินสมทบและชดเชยของรัฐเป็นสิทธิที่ได้อยู่แล้ว สิ่งที่คุณควบคุมได้จริงมี 3 อย่างคือจำนวนที่ออมเพิ่ม แผนที่เลือก และการตรวจดูสม่ำเสมอ