กองทุนรวมตราสารหนี้ ลงทุนอะไร ขาดทุนได้ไหม และเลือกอย่างไร

กองทุนรวมตราสารหนี้คือกองทุนที่นำเงินไปลงทุนในพันธบัตรรัฐบาล หุ้นกู้เอกชน ตั๋วเงิน และเงินฝาก ผลตอบแทนมาจากดอกเบี้ยของตราสารที่ถือ บวกหรือลบด้วยราคาตราสารที่ขยับตามอัตราดอกเบี้ยตลาด จึงผันผวนน้อยกว่ากองหุ้นมาก แต่ขาดทุนได้ และขาดทุนได้นานหลายเดือนถ้าเลือกกองที่อายุพอร์ตยาวในช่วงดอกเบี้ยขาขึ้น

คนที่ซื้อกองตราสารหนี้ครั้งแรกมักแปลกใจตอนเห็นพอร์ตติดลบ เพราะคิดว่ามันคล้ายเงินฝาก ความต่างอยู่ที่สองตัวแปร คืออายุเฉลี่ยของตราสารในพอร์ต และคุณภาพเครดิตของผู้ออก ถ้าอ่านสองเรื่องนี้ใน factsheet เป็น การเลือกกองตราสารหนี้จะง่ายขึ้นมาก

กองตราสารหนี้ 3 แบบตามอายุตราสาร

สมาคมตลาดตราสารหนี้ไทย (ThaiBMA) แบ่งกองกลุ่มนี้ไว้เป็น 3 แบบหลัก

แบบ	ลงทุนอะไร	อายุตราสาร	ความเสี่ยงหลัก
กองตลาดเงิน	ตราสารหนี้ระยะสั้นและเงินฝาก	ตราสารไม่เกิน 1 ปี อายุเฉลี่ยพอร์ตไม่เกิน 3 เดือน	ต่ำมาก
กองพันธบัตรรัฐบาล	พันธบัตรรัฐบาลและตราสารภาครัฐ	ตั้งแต่ 1 ปีจนถึง 50 ปี	ราคาแกว่งตามดอกเบี้ย
กองตราสารหนี้ทั่วไป	ตราสารภาครัฐและเอกชนผสมกัน	ส่วนใหญ่ตั้งแต่ 1 ปีขึ้นไป	ทั้งดอกเบี้ยและเครดิตของผู้ออก

ในการจัดระดับความเสี่ยงของกองทุนรวมไทย กองตลาดเงินอยู่ระดับ 1-2 กองพันธบัตรรัฐบาลระดับ 3 และกองตราสารหนี้ทั่วไประดับ 4 ถ้าอยากเข้าใจตัวตราสารก่อน อ่าน ตราสารหนี้คืออะไร และรายละเอียดของกองระดับ 1 อยู่ใน กองทุนรวมตลาดเงิน

ทำไมดอกเบี้ยขึ้น ราคากองลง

ThaiBMA อธิบายว่ากองตราสารหนี้ตีราคาตราสารตามราคาตลาดทุกวัน (mark to market) เมื่อดอกเบี้ยตลาดขึ้น ตราสารเดิมที่จ่ายดอกเบี้ยต่ำกว่าของใหม่จะมีราคาลดลง และตราสารยิ่งอายุยาวยิ่งลดมาก

ตัวอย่างสมมติแบบประมาณ ใช้หลักว่าราคาตราสารเปลี่ยนไปราว "อายุเฉลี่ยแบบ duration คูณการเปลี่ยนแปลงของดอกเบี้ย" ในทิศตรงข้าม

อายุเฉลี่ยพอร์ต (duration)	ดอกเบี้ยตลาดขึ้น 0.5%	ดอกเบี้ยตลาดขึ้น 1%
0.25 ปี	ราคาลดราว 0.1%	ราคาลดราว 0.25%
2 ปี	ราคาลดราว 1%	ราคาลดราว 2%
5 ปี	ราคาลดราว 2.5%	ราคาลดราว 5%

ตัวเลขเป็นการประมาณเพื่อให้เห็นทิศทางเท่านั้น ของจริงขึ้นกับโครงสร้างพอร์ต แต่ภาพที่ได้ชัดพอ ถ้าคุณมีเงินที่ต้องใช้ใน 1 ปี ไม่ควรวางไว้ในกองที่อายุเฉลี่ยพอร์ต 5 ปี เพราะการขาดทุนจากดอกเบี้ยขึ้นอาจกินดอกเบี้ยที่ได้รับทั้งปี

ข่าวดีคือราคาที่ลดลงไม่ได้หายถาวร ถ้าผู้ออกไม่ผิดนัด ตราสารจะกลับไปที่ราคาตามมูลค่าเมื่อใกล้ครบกำหนด และกองได้ลงทุนต่อในตราสารใหม่ที่ดอกเบี้ยสูงขึ้น ThaiBMA สรุปไว้ว่าช่วงดอกเบี้ยขาขึ้นกองระยะสั้นหรือกองแบบมีกำหนดอายุได้เปรียบ ส่วนช่วงดอกเบี้ยขาลงกองระยะยาวได้เปรียบ

ความเสี่ยงด้านเครดิต อ่านจากสัดส่วนอันดับเครดิต

กองตราสารหนี้ทั่วไปเพิ่มผลตอบแทนด้วยการถือหุ้นกู้เอกชน ซึ่งจ่ายดอกเบี้ยสูงกว่าพันธบัตรรัฐบาลเพราะเสี่ยงกว่า SET Investnow จัดลำดับความเสี่ยงไว้ว่า ภาครัฐต่ำที่สุด ตามด้วยสถาบันการเงิน และภาคเอกชนสูงที่สุด

ตัวอย่างจาก factsheet ของ SMARTMF ซึ่งเป็นกองตราสารหนี้ระยะกลาง ข้อมูล ณ 27 กุมภาพันธ์ 2569

อันดับเครดิต	สัดส่วนใน NAV
ภาครัฐและ AAA	50.94%
AA	17.02%
A	29.87%

กองนี้ยังกำหนดในนโยบายว่าถือตราสารที่ต่ำกว่าระดับลงทุนหรือไม่ได้รับการจัดอันดับได้ไม่เกิน 20% ของ NAV บรรทัดเพดานนี้สำคัญ เพราะเป็นตัวบอกว่าในอนาคตผู้จัดการเพิ่มความเสี่ยงได้มากที่สุดแค่ไหน ซึ่งดูจากสิ่งที่ถืออยู่วันนี้อย่างเดียวไม่ได้ เรื่องการอ่านอันดับเครดิตของหุ้นกู้รายตัวอยู่ใน หุ้นกู้คืออะไร

เทียบสองกองระดับ 4 จาก factsheet จริง

รายการ	SMARTMF	K-FIRMF (กอง RMF)
ประเภท	ตราสารหนี้ระยะกลาง	ตราสารหนี้ระยะยาว เพื่อการเลี้ยงชีพ
อายุเฉลี่ยของตราสาร	2 ปี 3 วัน	3 ปี 9.36 เดือน
อัตราผลตอบแทนถึงกำหนด (YTM)	1.36%	1.84%
ผลขาดทุนสูงสุดในอดีต	-1.87%	-2.51%
ระยะเวลาฟื้นตัว	7 เดือน 1 วัน	10.19 เดือน
ผลตอบแทนย้อนหลัง 1 ปี	3.49%	6.05%
ผลตอบแทนย้อนหลัง 5 ปี (ต่อปี)	1.92%	2.66%
ค่าใช้จ่ายรวมที่เก็บจริง	0.4664%	0.6499%
ได้เงินหลังขายคืน (ปฏิบัติจริง)	T+2	T+2

ข้อมูล SMARTMF ณ 27 กุมภาพันธ์ 2569 และ K-FIRMF ณ 30 กันยายน 2568 วันที่ต่างกันจึงเทียบผลตอบแทนตรงๆ ไม่ได้ แต่เห็นรูปแบบชัด กองที่อายุตราสารยาวกว่าให้ YTM สูงกว่า ผลตอบแทนช่วงดอกเบี้ยขาลงดีกว่า และในช่วงที่แย่ก็ลงลึกกว่าและฟื้นช้ากว่า นี่คือการแลกเปลี่ยนพื้นฐานของกองตราสารหนี้ทุกกอง

YTM ต้องอ่านคู่กับค่าใช้จ่าย YTM 1.36% ลบค่าใช้จ่ายรวม 0.47% เหลือราว 0.9% เป็นภาพคร่าวของผลตอบแทนคาดหวังจากพอร์ตวันนี้ ถ้าดอกเบี้ยตลาดคงที่ ผลตอบแทนย้อนหลัง 1 ปีที่สูงกว่านั้นมากเกิดจากราคาตราสารขึ้นในช่วงดอกเบี้ยลง ซึ่งไม่มีอะไรรับประกันว่าจะซ้ำ

เกณฑ์เลือกกองตราสารหนี้ทีละข้อ

SET Investnow สรุปเกณฑ์ไว้ ซึ่งเรียงเป็นลำดับการคัดได้ดังนี้

1. ระยะเวลาลงทุนของคุณ กองตราสารหนี้ทั่วไปควรมองอย่างน้อย 1-2 ปี ถ้าสั้นกว่านั้นให้ไปดูกองตลาดเงินหรือกองระยะสั้น
2. อายุเฉลี่ยของพอร์ต เลือกให้ไม่ยาวกว่าระยะเวลาที่คุณจะถือ
3. คุณภาพเครดิต ดูสัดส่วนภาครัฐ สถาบันการเงิน และเอกชน รวมทั้งเพดานตราสารเครดิตต่ำในนโยบาย
4. ผลตอบแทน เทียบกับดัชนีอ้างอิงและกองนโยบายเดียวกัน ในช่วง 6 เดือนถึง 1 ปี และดูความสม่ำเสมอในช่วง 1-3 เดือนด้วย
5. ค่าใช้จ่ายรวม เพราะในกองที่ผลตอบแทนต่อปีเป็นหลักหน่วย ค่าใช้จ่ายต่างกัน 0.3% ก็เป็นสัดส่วนใหญ่
6. ขนาดกอง กองที่เล็กมากมีต้นทุนต่อหน่วยสูงและอาจถูกเลิกกอง
7. นโยบายปันผล กองที่จ่ายมักจ่ายทุก 3 เดือน 6 เดือน หรือรายปี

ขั้นตอนเลือกกองทุนแบบเต็ม ซึ่งใช้ได้กับกองทุกประเภท อยู่ใน เลือกกองทุนอย่างไร

ถือกองตราสารหนี้แล้วติดลบ ทำอะไรดี

ช่วงที่พอร์ตกองตราสารหนี้ติดลบเป็นช่วงที่คนตัดสินใจพลาดบ่อย เพราะไม่ได้คาดไว้ตั้งแต่ต้น ลองแยกก่อนว่าติดลบจากสาเหตุไหน แล้วค่อยตัดสินใจ

สาเหตุ	สัญญาณที่เห็น	ทางเลือกที่สมเหตุสมผล
ดอกเบี้ยตลาดขึ้น	กองตราสารหนี้แทบทุกกองในกลุ่มเดียวกันติดลบพร้อมกัน	ถ้ายังไม่ต้องใช้เงิน ถือต่อให้ราคาตราสารกลับเข้าหามูลค่าและรับดอกเบี้ยใหม่ที่สูงขึ้น
ผู้ออกตราสารบางรายมีปัญหา	กองของคุณลงแรงกว่ากองอื่นในกลุ่มชัดเจน บริษัทจัดการออกประกาศเรื่องตราสารรายตัว	อ่านประกาศของบริษัทจัดการ ดูสัดส่วนตราสารนั้นใน NAV แล้วประเมินว่าจะถือต่อหรือย้าย
ต้องใช้เงินก่อนกำหนด	ไม่เกี่ยวกับกอง แต่เกี่ยวกับแผนเงิน	ขายเท่าที่ต้องใช้ และทบทวนว่าวางเงินผิดกลุ่มกองตั้งแต่แรกหรือไม่

ตัวเลขระยะเวลาฟื้นตัวใน factsheet ช่วยให้ตั้งความคาดหวังได้ กองตัวอย่างสองกองใช้เวลาราว 7 เดือนและราว 10 เดือนกว่าจะกลับมาที่จุดเดิมหลังลงหนักที่สุด ถ้าระยะที่คุณจะถือสั้นกว่าตัวเลขเหล่านี้มาก แปลว่ากองนั้นยาวเกินสำหรับเงินก้อนนั้น

อีกสิ่งที่ไม่ควรทำคือย้ายเงินจากกองตราสารหนี้ไปกองตลาดเงินทันทีที่เห็นติดลบ แล้วย้ายกลับเมื่อราคาฟื้น เพราะการขายตอนราคาต่ำคือการทำให้ขาดทุนจากดอกเบี้ยขึ้นกลายเป็นขาดทุนจริง ขณะที่คนที่ถือต่อได้ประโยชน์จากตราสารใหม่ที่ดอกเบี้ยสูงขึ้น ถ้าจะปรับ ให้ปรับเพราะระยะเวลาใช้เงินเปลี่ยน ไม่ใช่เพราะเห็นตัวเลขติดลบในแอป

กองตราสารหนี้ กับซื้อพันธบัตรเอง

ทางเลือกอีกทางคือซื้อพันธบัตรรัฐบาลหรือหุ้นกู้ถือเองจนครบกำหนด ข้อดีคือรู้ผลตอบแทนแน่นอนถ้าถือจนครบอายุและผู้ออกไม่ผิดนัด ไม่มีค่าใช้จ่ายรายปี ข้อจำกัดคือเงินขั้นต่ำสูงกว่า กระจายผู้ออกได้น้อย และขายก่อนครบกำหนดไม่สะดวก กองตราสารหนี้แก้ข้อจำกัดเหล่านี้ด้วยการรวมเงินหลายคน แลกกับค่าใช้จ่ายและราคาที่แกว่งทุกวัน

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงิน 50,000 บาท ถ้าซื้อหุ้นกู้เอง เงินก้อนนี้มักซื้อได้เพียงหนึ่งหรือสองรุ่น ถ้าผู้ออกรายนั้นมีปัญหา ผลกระทบกับพอร์ตของคุณจะเต็มๆ ส่วนกองตราสารหนี้ขนาดหลายพันล้านบาทถือตราสารหลายสิบรุ่น ผู้ออกรายเดียวมีปัญหาจะกระทบ NAV เพียงบางส่วน คนที่ต้องการความแน่นอนของเงินต้นเมื่อครบกำหนดและถือยาวได้ ซื้อ พันธบัตรรัฐบาล ถือเองเป็นอีกทางที่ควรพิจารณา

ThaiBMA ตั้งข้อสังเกตด้วยว่าการลงทุนผ่านกองทุนมีความต่างด้านภาษีจากการถือตราสารเองโดยตรง เพราะดอกเบี้ยที่บุคคลได้รับจากตราสารหนี้ถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย ขณะที่ผลตอบแทนจากกองทุนมาในรูปแบบอื่น รายละเอียดภาษีของแต่ละรูปแบบในกรณีของคุณควรสอบถามกรมสรรพากรหรือปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงินและภาษี

เริ่มจากคำถามว่าเงินจะอยู่นานแค่ไหน

ก่อนเปิด factsheet ใดๆ ให้เขียนระยะเวลาที่เงินก้อนนี้จะอยู่ในกอง แล้วใช้ตารางนี้กำหนดกลุ่มกองที่จะไปคัดต่อ

เงินอยู่ได้	กลุ่มกองที่ควรคัด	อายุเฉลี่ยพอร์ตที่สอดคล้อง
น้อยกว่า 6 เดือน	ตลาดเงิน	ไม่เกิน 3 เดือน
6 เดือนถึง 1 ปี	ตราสารหนี้ระยะสั้น	ไม่เกิน 1 ปี
1-3 ปี	ตราสารหนี้ระยะกลาง	ราว 1-3 ปี
เกิน 3 ปี	ตราสารหนี้ระยะยาว หรือกองตราสารหนี้ใน RMF	ยาวกว่า 3 ปีได้

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงิน 150,000 บาท จะใช้ซื้อรถในอีก 2 ปี คัดเฉพาะกองตราสารหนี้ระยะกลางที่อายุเฉลี่ยพอร์ตไม่เกิน 2 ปี ภาครัฐและ AAA เกินครึ่ง ค่าใช้จ่ายรวมต่ำกว่าค่ากลางของกลุ่ม แล้วเลือก 1-2 กองที่ผลตอบแทนเทียบดัชนีสม่ำเสมอที่สุด ถ้าก่อนถึงวันใช้เงินกองติดลบ คุณยังมีเวลาให้ราคาฟื้น ต่างจากการวางเงินก้อนเดียวกันไว้ในกองอายุพอร์ต 5 ปีที่ต้องลุ้นจังหวะดอกเบี้ย