ค่าธรรมเนียมกองทุน มีอะไรบ้าง หักจากไหน และเทียบอย่างไร

ค่าธรรมเนียมกองทุนรวมมี 2 ชั้น ชั้นแรกคือค่าใช้จ่ายที่เรียกเก็บจากกองทุน หักจากทรัพย์สินของกองทุกวันก่อนคำนวณ NAV คุณจึงไม่เคยเห็นเป็นรายการแยก ชั้นที่สองคือค่าธรรมเนียมที่เรียกเก็บจากผู้ถือหน่วยโดยตรง เกิดเฉพาะตอนที่คุณทำรายการ เช่นซื้อ ขายคืน สับเปลี่ยน หรือโอนหน่วยลงทุน

ชั้นแรกเป็นต้นทุนที่เดินทุกวันตลอดเวลาที่ถือ ชั้นที่สองเป็นต้นทุนครั้งคราว สำหรับคนที่ถือกองยาวหลายปี ชั้นแรกมีผลกับผลตอบแทนมากกว่า ส่วนคนที่ย้ายกองบ่อย ชั้นที่สองจะกินเงินเร็วกว่าที่คิด

ชั้นที่ 1 ค่าใช้จ่ายที่หักจากกองทุนทุกวัน

SET Investnow สรุปว่าค่าใช้จ่ายระดับกองทุนประกอบด้วยหลายรายการ ตัวเลขรวมของทั้งหมดเรียกว่าค่าใช้จ่ายรวม หรือ TER (Total Expense Ratio) คิดเป็นเปอร์เซ็นต์ต่อปีของ NAV

รายการ	จ่ายให้ใคร	ทำหน้าที่อะไร
ค่าธรรมเนียมการจัดการ	บริษัทจัดการ	บริหารพอร์ต เลือกและซื้อขายหลักทรัพย์
ค่าธรรมเนียมผู้ดูแลผลประโยชน์	ผู้ดูแลผลประโยชน์ (มักเป็นธนาคาร)	เก็บรักษาทรัพย์สินและดูแลให้กองทำตามโครงการ
ค่าธรรมเนียมนายทะเบียน	นายทะเบียนหน่วยลงทุน	บันทึกรายชื่อผู้ถือหน่วยและรายการซื้อขาย
ค่าใช้จ่ายอื่น	ผู้สอบบัญชี โรงพิมพ์ ค่าโฆษณา และอื่นๆ	งานสนับสนุนของกองตามที่โครงการอนุญาต

ค่านายหน้าที่กองจ่ายตอนซื้อขายหลักทรัพย์ก็เป็นต้นทุนของกองเช่นกัน บทความวิธีอ่าน factsheet ใน 10 นาทีของ SET Investnow ระบุว่าค่าใช้จ่ายรวมถูกหักทุกวัน ผลตอบแทนที่ประกาศของกองจึงเป็นตัวเลขหลังหักค่าใช้จ่ายแล้ว

ตัวอย่างสมมติ คุณถือกองที่มีค่าใช้จ่ายรวม 0.60% ต่อปี มูลค่า 100,000 บาท ค่าใช้จ่ายที่หักออกไปเฉลี่ยวันละราว 16 บาท หรือปีละราว 600 บาท เงินจำนวนนี้ไม่ได้ออกจากบัญชีธนาคารของคุณ มันหายไปจากราคาหน่วยลงทุนแบบเงียบๆ วิธีคำนวณราคาหน่วยลงทุนดูได้ใน NAV คืออะไร

ชั้นที่ 2 ค่าธรรมเนียมที่เก็บจากคุณตอนทำรายการ

ค่าธรรมเนียม	เกิดเมื่อ	ผลต่อเงินของคุณ
ขาเข้า (front-end fee)	ซื้อหน่วยลงทุน	เงินที่ได้ลงทุนจริงน้อยกว่าเงินที่จ่าย
ขาออก (back-end fee)	ขายคืนหน่วยลงทุน	เงินที่ได้รับน้อยกว่ามูลค่าตาม NAV
สับเปลี่ยนเข้าและออก (switching fee)	ย้ายเงินจากกองหนึ่งไปอีกกอง	หักตอนย้าย บางกองเก็บเฉพาะเมื่อย้ายไปต่างบริษัทจัดการ
โอนหน่วยลงทุน (transfer fee)	โอนหน่วยลงทุนให้ผู้อื่น	มักคิดเป็นบาทต่อรายการ
ค่าปรับขายก่อนกำหนด (exit fee)	ขายคืนก่อนระยะเวลาถือขั้นต่ำที่กองกำหนด	กันไม่ให้คนซื้อขายระยะสั้นกระทบผู้ถือรายอื่น

ตัวอย่างสมมติ กองหนึ่งเก็บค่าธรรมเนียมขาเข้า 1.5% คุณจ่าย 100,000 บาท เงินที่ได้ซื้อหน่วยลงทุนจริงคือ 98,500 บาท กองต้องให้ผลตอบแทนราว 1.52% ก่อน คุณจึงจะกลับมาเท่าทุน ถ้าคุณย้ายเข้าออกกองแบบนี้ปีละสองครั้ง ต้นทุนส่วนนี้แทบเท่ากับผลตอบแทนทั้งปีของกองตราสารหนี้บางกอง

เพดานกับที่เก็บจริง อ่านให้ครบสองคอลัมน์

factsheet ทุกฉบับแสดงค่าธรรมเนียมสองค่า ค่าแรกคือเพดานสูงสุดตามโครงการ ค่าที่สองคือที่เก็บจริง ตัวอย่างจาก factsheet สองกอง

รายการ (% ต่อปีของ NAV)	M-S50 เพดาน	M-S50 เก็บจริง	K-FIRMF เพดาน	K-FIRMF เก็บจริง
ค่าธรรมเนียมการจัดการ	0.4280	0.4280	0.8025	0.4815
ค่าใช้จ่ายรวม	1.6600	0.5951	1.3589	0.6499

M-S50 เป็นกองดัชนี SET50 ข้อมูล ณ 30 เมษายน 2569 ส่วน K-FIRMF เป็น RMF ตราสารหนี้ ข้อมูล ณ 30 กันยายน 2568

สองเรื่องที่อ่านได้จากตารางนี้ ข้อแรก ค่าจัดการของ M-S50 เก็บเต็มเพดานแล้ว แต่ค่าใช้จ่ายรวมยังห่างจากเพดานมาก เพราะเพดานค่าใช้จ่ายรวมเผื่อรายการอื่นไว้ ข้อสอง ค่าจัดการของ K-FIRMF เก็บจริงราว 60% ของเพดาน แปลว่ามีช่องให้ปรับขึ้นได้ถ้าบริษัทจัดการตัดสินใจ การปรับต้องเป็นไปตามเงื่อนไขในโครงการและมีการแจ้งตามกติกา แต่คุณควรรู้ว่าช่องนั้นมีอยู่

อ่านส่วนค่าธรรมเนียมใน factsheet ทีละบรรทัด

ลองไล่ factsheet ของ M-S50 ฉบับข้อมูล ณ 30 เมษายน 2569 เป็นตัวอย่าง ส่วนค่าธรรมเนียมแบ่งเป็นสองกล่องตรงกับสองชั้นที่อธิบายไว้ข้างบน

กล่องแรกชื่อค่าธรรมเนียมที่เรียกเก็บจากกองทุนรวม หน่วยเป็นเปอร์เซ็นต์ต่อปีของ NAV มีบรรทัดค่าธรรมเนียมการจัดการ บรรทัดรวมค่าใช้จ่าย และอีกบรรทัดหนึ่งที่คนข้ามบ่อย คือค่าตอบแทนแก่ตัวแทนขายหน่วยลงทุน (trailer fee) ซึ่งกองนี้ระบุว่ามี trailer fee คือส่วนที่บริษัทจัดการแบ่งให้ตัวแทนขายจากค่าธรรมเนียมที่เก็บจากกอง ตัวมันไม่ได้เป็นค่าใช้จ่ายเพิ่มจากที่คุณเห็น แต่บอกว่าตัวแทนที่แนะนำกองนี้ให้คุณได้รับค่าตอบแทนต่อเนื่องตราบที่คุณยังถือ หมายเหตุใต้กล่องบอกอีกสองเรื่อง คือค่าธรรมเนียมรวมภาษีมูลค่าเพิ่มแล้ว และค่าใช้จ่ายรวมที่เก็บจริงคิดตามรอบปีบัญชีของกองทุน

กล่องที่สองชื่อค่าธรรมเนียมที่เรียกเก็บจากผู้ถือหน่วย หน่วยเป็นเปอร์เซ็นต์ของมูลค่าซื้อขาย สำหรับ M-S50 ค่าธรรมเนียมการขายและการรับซื้อคืนระบุว่าไม่มีทั้งเพดานและที่เก็บจริง ค่าโอนหน่วย 50 บาทต่อรายการ ส่วนการสับเปลี่ยนเข้าและออกให้ดูหมายเหตุ ซึ่งระบุค่าใช้จ่ายซื้อขายหลักทรัพย์ 0.10% ของมูลค่าซื้อขายไว้ บรรทัดสุดท้ายของหมายเหตุบอกว่าบริษัทจัดการเปลี่ยนค่าธรรมเนียมที่เก็บจริงได้ตามกลยุทธ์หรือค่าใช้จ่ายในการบริหาร

คำในกล่องที่สอง	ความหมายในภาษาคนซื้อ
การขาย	ค่าธรรมเนียมขาเข้า เก็บตอนคุณซื้อ
การรับซื้อคืน	ค่าธรรมเนียมขาออก เก็บตอนคุณขาย
การสับเปลี่ยนเข้า / ออก	ค่าธรรมเนียมตอนย้ายเงินระหว่างกอง
การโอนหน่วย	ค่าธรรมเนียมตอนโอนหน่วยลงทุนให้คนอื่น

ชื่อในเอกสารมองจากฝั่งกองทุน คำว่าการขายจึงหมายถึงกองขายหน่วยให้คุณ ไม่ใช่คุณขาย ถ้าอ่านสลับกันจะเข้าใจค่าธรรมเนียมผิดทั้งชุด

กองตลาดเงินก็มีค่าธรรมเนียม

คนที่ใช้กองตลาดเงินพักเงินมักคิดว่าไม่มีต้นทุน ตัวเลขจาก factsheet ของ MMGOVMF บอกอีกแบบ ค่าธรรมเนียมการจัดการมีเพดาน 0.4280% เก็บจริง 0.1605% ค่าใช้จ่ายรวมมีเพดาน 1.7760% เก็บจริง 0.3024% ต่อปี

ค่าใช้จ่าย 0.30% ต่อปีฟังดูน้อย แต่กองตลาดเงินให้ผลตอบแทนไม่สูง ส่วนนี้จึงคิดเป็นสัดส่วนที่มีนัยของผลตอบแทนก่อนหักค่าใช้จ่าย เวลาเทียบกองตลาดเงินด้วยกัน ค่าใช้จ่ายรวมที่ต่างกัน 0.2% ต่อปีมีผลชัดกว่าในกองหุ้น เพราะสินทรัพย์ในกองใกล้เคียงกันมาก ผลตอบแทนส่วนใหญ่จึงต่างกันที่ต้นทุน เรื่องกองตลาดเงินอธิบายต่อใน กองทุนรวมตลาดเงิน

สิ่งที่เห็นจากตัวเลขนี้อีกอย่างคือระยะห่างของเพดาน ค่าใช้จ่ายรวมเพดาน 1.7760% กับที่เก็บจริง 0.3024% ห่างกันเกือบหกเท่า เพดานจึงบอกสิ่งที่เกิดขึ้นได้ ส่วนที่เก็บจริงบอกสิ่งที่เกิดขึ้นตอนนี้ ใช้คอลัมน์ที่เก็บจริงเทียบ แล้วใช้คอลัมน์เพดานประเมินความเสี่ยงที่ต้นทุนจะขยับขึ้น

ค่าธรรมเนียมที่คนลืมดูบ่อย

สองรายการที่มักโผล่มาตอนจะย้ายเงิน ไม่ใช่ตอนซื้อ

ค่าสับเปลี่ยนออกไปต่างบริษัทจัดการ ตัวอย่างจาก factsheet ของ K-FIRMF ระบุว่าการสับเปลี่ยนไป RMF อื่นของบริษัทเดียวกันปัจจุบันไม่เก็บ แต่สับเปลี่ยนไป RMF ของบริษัทจัดการอื่นเก็บ 1.00% และค่าธรรมเนียมขายคืนมีเพดาน 2.00% ซึ่งปัจจุบันยกเว้น เงิน RMF 500,000 บาทที่ย้ายข้ามบริษัทจึงมีต้นทุน 5,000 บาท เรื่องการสับเปลี่ยน RMF อธิบายต่อไว้ใน กองทุน RMF คืออะไร

ค่าปรับขายก่อนกำหนด SET Investnow ระบุว่าเป็นค่าธรรมเนียมที่เก็บเมื่อขายคืนก่อนระยะเวลาถือครองที่กองกำหนด กองที่มีเงื่อนไขนี้มักเป็นกองที่ไม่อยากให้มีเงินเข้าออกเร็ว ถ้าคุณมีโอกาสต้องใช้เงินกลางทาง ให้อ่านเงื่อนไขนี้ก่อนซื้อ

ผลรวมของค่าธรรมเนียมในระยะยาว

ตัวอย่างสมมติ ลงทุนเดือนละ 5,000 บาทเป็นเวลา 15 ปี เงินต้นรวม 900,000 บาท สมมติผลตอบแทนก่อนค่าใช้จ่าย 6.5% ต่อปี เทียบกองที่ค่าใช้จ่ายรวม 0.6% กับ 1.8% ต่อปี

ค่าใช้จ่ายรวมต่อปี	ผลตอบแทนสุทธิต่อปี	มูลค่าโดยประมาณเมื่อครบ 15 ปี
0.6%	5.9%	ราว 1.43 ล้านบาท
1.8%	4.7%	ราว 1.29 ล้านบาท

ส่วนต่างราว 140,000 บาท มาจากค่าใช้จ่ายที่ต่างกัน 1.2% ต่อปีเท่านั้น โดยที่คุณไม่เคยเห็นรายการหักแม้แต่ครั้งเดียว ตัวเลขนี้เป็นเหตุผลที่กองทุนดัชนีซึ่งค่าใช้จ่ายต่ำได้รับความนิยมในการลงทุนระยะยาว อ่านต่อได้ที่ กองทุนดัชนีคืออะไร

กองที่ค่าใช้จ่ายสูงกว่าไม่ได้ผิดเสมอไป กองแบบ Active ที่ผู้จัดการทำผลงานชนะดัชนีได้สม่ำเสมอมากกว่าส่วนต่างค่าใช้จ่าย ก็ยังคุ้ม ประเด็นคือต้องเทียบผลตอบแทนหลังหักค่าใช้จ่ายกับดัชนีอ้างอิงและกองนโยบายเดียวกันในช่วงเวลาเดียวกัน ซึ่ง factsheet แสดงไว้ให้แล้ว

ช่องทางซื้อมีผลกับค่าธรรมเนียมไหม

ค่าใช้จ่ายรวมของกองเท่ากันไม่ว่าคุณจะซื้อผ่านช่องทางไหน เพราะหักจากกองทุนเดียวกัน แต่ค่าธรรมเนียมขาเข้าและโปรโมชันขึ้นกับตัวแทนขายได้ และบางแพลตฟอร์มอาจคิดค่าบริการของตัวเองเพิ่ม ก่อนเปิดบัญชีกับช่องทางใด ให้ถามว่ามีค่าบริการอื่นนอกเหนือจากที่ระบุใน factsheet หรือไม่ ช่องทางซื้อกองทุนแต่ละแบบอยู่ใน ซื้อกองทุนรวมได้ที่ไหน

เช็กค่าธรรมเนียม 6 จุดก่อนกดซื้อ

1. ค่าใช้จ่ายรวมที่เก็บจริง เทียบกับกองนโยบายเดียวกันอย่างน้อย 3 กอง
2. ระยะห่างระหว่างค่าธรรมเนียมการจัดการที่เก็บจริงกับเพดาน
3. ค่าธรรมเนียมขาเข้าและขาออก ทั้งเพดานและที่เก็บจริง
4. ค่าสับเปลี่ยนออก ทั้งไปกองในบริษัทเดียวกันและต่างบริษัท
5. ค่าปรับขายก่อนระยะเวลาที่กำหนด ถ้ามี
6. ค่าบริการของช่องทางที่คุณใช้ซื้อ ถ้ามี

ตัวอย่างสมมติของการใช้รายการนี้ คุณกำลังเลือกระหว่างกองหุ้นไทยสองกองที่ผลตอบแทน 5 ปีหลังหักค่าใช้จ่ายใกล้กัน กอง ก. ค่าใช้จ่ายรวม 1.6% มีค่าธรรมเนียมขาเข้า 1% กอง ข. ค่าใช้จ่ายรวม 0.7% ไม่มีขาเข้า คุณตั้งใจถือ 10 ปีและทยอยซื้อทุกเดือน กอง ข. ได้เปรียบชัดทั้งสองชั้น ถ้าผลตอบแทนหลังหักค่าใช้จ่ายของกอง ก. ไม่ได้สูงกว่าอย่างสม่ำเสมอ ก็ไม่มีเหตุผลจะจ่ายแพงกว่า ถ้าคุณมีพอร์ตหลายกองและไม่แน่ใจว่าต้นทุนรวมทั้งพอร์ตเป็นเท่าไร ขอให้ผู้แนะนำการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. ช่วยสรุปให้ก่อนตัดสินใจย้ายเงิน