ภาษีนิติบุคคลคำนวณยังไง จากกำไรในงบถึงยอดที่ต้องจ่ายจริง

ภาษีเงินได้นิติบุคคลคำนวณจากกำไรสุทธิทางภาษี ไม่ได้คำนวณจากกำไรที่เห็นในงบการเงินโดยตรง ขั้นตอนคือเอากำไรทางบัญชีมาบวกกลับรายจ่ายที่กฎหมายไม่ให้หัก หักรายได้ที่ได้รับยกเว้นและขาดทุนสะสม แล้วคูณอัตราภาษี สุดท้ายหักภาษีที่ชำระไว้ล่วงหน้าตอนครึ่งปีและภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่าย ส่วนที่เหลือคือยอดที่ต้องชำระตอนยื่น ภ.ง.ด.50

อัตราภาษีเป็นขั้นสุดท้ายที่ง่ายที่สุด ตารางอัตราแบบละเอียดดูได้ที่ อัตราภาษีนิติบุคคล ส่วนที่ทำให้ตัวเลขผิดจริงๆ คือขั้นปรับกำไร ด้านล่างจึงไล่ทั้งห้าขั้นด้วยบริษัทสมมติบริษัทเดียว ตั้งแต่บรรทัดแรกถึงบรรทัดสุดท้าย

ขั้นที่ 1 และ 2 เริ่มจากกำไรในงบ แล้วบวกกลับรายจ่ายต้องห้าม

สมมติว่าบริษัทจำหน่ายอุปกรณ์สำนักงานแห่งหนึ่ง ทุนชำระแล้ว 2 ล้านบาท รายได้ทั้งปี 12 ล้านบาท งบกำไรขาดทุนแสดงกำไรก่อนภาษี 1,200,000 บาท ตัวเลขนี้คือจุดเริ่มต้น ถ้ายังอ่านงบไม่คล่อง ดูวิธีอ่านได้ที่ อ่านงบการเงินเบื้องต้น

กำไรในงบคิดตามมาตรฐานการบัญชี ส่วนกำไรทางภาษีคิดตามมาตรา 65 ทวิ และ 65 ตรี แห่งประมวลรัษฎากร รายจ่ายบางรายการที่บันทึกในงบได้ กฎหมายภาษีไม่ให้หัก ต้องบวกกลับเข้าไป

รายจ่ายต้องห้ามตามมาตรา 65 ตรี ที่กรมสรรพากรสรุปไว้ และพบในงบของบริษัทขนาดเล็กบ่อย

รายจ่าย	เกณฑ์ทางภาษี
เงินสำรองต่างๆ เช่น สำรองหนี้สงสัยจะสูญ	หักไม่ได้
ค่าใช้จ่ายส่วนตัว การให้โดยเสน่หา	หักไม่ได้
เงินบริจาคเพื่อการกุศลสาธารณะ	หักได้ไม่เกิน 2% ของกำไรสุทธิ
ค่ารับรองหรือค่าบริการ	ไม่เกิน 0.3% ของรายได้หรือทุนชำระแล้ว แล้วแต่อย่างใดมากกว่า และไม่เกิน 10 ล้านบาท ของขวัญไม่เกิน 2,000 บาทต่อคนต่อครั้ง ต้องมีผู้อนุมัติและหลักฐาน
รายจ่ายลงทุน เช่น ซื้อเครื่องจักร ต่อเติมอาคาร	หักเป็นค่าใช้จ่ายทั้งก้อนไม่ได้ ต้องทยอยหักผ่านค่าเสื่อมราคา
เบี้ยปรับ เงินเพิ่ม ค่าปรับทางอาญา และภาษีเงินได้นิติบุคคลเอง	หักไม่ได้
รายจ่ายที่ระบุตัวผู้รับไม่ได้	หักไม่ได้
เงินเดือนผู้ถือหุ้นหรือหุ้นส่วนส่วนที่เกินสมควร	หักไม่ได้ในส่วนที่เกิน
รายจ่ายที่ไม่ได้จ่ายจริง หรือไม่ได้จ่ายเพื่อหากำไร	หักไม่ได้

บริษัทสมมติของเรามีรายการที่ต้องบวกกลับดังนี้

• ตั้งสำรองหนี้สงสัยจะสูญ 50,000 บาท
• ค่าใช้จ่ายส่วนตัวของกรรมการที่ลงบัญชีบริษัท 35,000 บาท
• เงินเพิ่มจากการยื่นภาษีมูลค่าเพิ่มล่าช้า 15,000 บาท
• ค่ารับรองลูกค้า 50,000 บาท เพดานคือ 12 ล้าน คูณ 0.3% = 36,000 บาท (สูงกว่า 2 ล้าน คูณ 0.3% = 6,000 บาท) ส่วนเกินที่ต้องบวกกลับ 14,000 บาท

รวมบวกกลับ 114,000 บาท กำไรหลังปรับ = 1,200,000 + 114,000 = 1,314,000 บาท

สามรายการที่มักคำนวณพลาดตอนบวกกลับ

รายการในตารางข้างบนส่วนใหญ่บวกกลับทั้งก้อนได้ตรงๆ แต่มีสามเรื่องที่ต้องคิดเป็นขั้น และเป็นจุดที่ตัวเลขผิดบ่อย

เรื่องแรกคือเงินบริจาคเพื่อการกุศลสาธารณะ เพดาน 2% คิดจากกำไรสุทธิก่อนหักรายจ่ายบริจาคนั้นเอง ตัวอย่างสมมติ บริษัทหนึ่งมีกำไรหลังบวกกลับรายการอื่นแล้ว 1,000,000 บาท โดยยังไม่ได้หักเงินบริจาค 30,000 บาท เพดานคือ 1,000,000 คูณ 2% = 20,000 บาท บริษัทหักเงินบริจาคได้ 20,000 บาท อีก 10,000 บาทต้องบวกกลับ ลำดับการคิดสำคัญ ถ้าเอากำไรที่หักบริจาคไปแล้วมาคูณ 2% เพดานจะต่ำลงเล็กน้อยและตัวเลขจะไม่ตรง

เรื่องที่สองคือรายจ่ายลงทุน สมมติบริษัทซื้อเครื่องถ่ายเอกสาร 150,000 บาท แล้วฝ่ายบัญชีลงเป็นค่าใช้จ่ายสำนักงานทั้งก้อนในปีที่ซื้อ ทางภาษีต้องบวกกลับ 150,000 บาท แล้วหักค่าเสื่อมราคาของปีนั้นแทน ถ้าใช้ค่าเสื่อมแบบเส้นตรง 5 ปี และซื้อต้นปี ค่าเสื่อมปีแรกเท่ากับ 30,000 บาท ผลสุทธิคือกำไรทางภาษีเพิ่มขึ้น 120,000 บาท ส่วนที่เหลือจะทยอยหักในปีต่อๆ ไป

เรื่องที่สามคือค่ารับรอง การคิดเพดาน 0.3% ต้องเทียบทั้งรายได้และทุนชำระแล้ว แล้วเลือกตัวที่มากกว่า บริษัทเล็กที่ทุนน้อยแต่รายได้สูงจึงใช้ฐานรายได้ ส่วนบริษัทที่ทุนสูงแต่เพิ่งเริ่มขาย ฐานทุนจะให้เพดานสูงกว่า นอกจากเพดานแล้ว ค่ารับรองยังต้องมีผู้มีอำนาจอนุมัติและมีใบเสร็จหรือหลักฐานการจ่าย ค่ารับรองที่ไม่มีหลักฐานต้องบวกกลับทั้งก้อน ไม่ได้ดูแค่ส่วนที่เกินเพดาน

สามเรื่องนี้ทำให้บริษัทสองแห่งที่มีกำไรในงบเท่ากันเสียภาษีไม่เท่ากัน ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก และบริษัท ข มีกำไรในงบ 1,000,000 บาทเท่ากัน บริษัท ก ไม่มีรายการต้องห้าม กำไรทางภาษีจึงเท่ากับ 1,000,000 บาท บริษัท ข ลงเครื่องจักรเป็นค่าใช้จ่าย ตั้งสำรอง และมีค่ารับรองไม่มีหลักฐาน รวมบวกกลับ 400,000 บาท กำไรทางภาษีของบริษัท ข จึงเป็น 1,400,000 บาท ถ้าทั้งสองเข้าเงื่อนไข SME บริษัท ก เสียภาษี 105,000 บาท บริษัท ข เสีย 165,000 บาท

ขั้นที่ 3 หักขาดทุนสะสมที่ยกมา

ถ้าบริษัทขาดทุนในปีก่อน ขาดทุนสุทธิทางภาษียกมาหักจากกำไรของปีถัดไปได้ไม่เกิน 5 รอบระยะเวลาบัญชี ขาดทุนที่ยกมาหักได้ต้องเป็นขาดทุนทางภาษีที่แสดงไว้ในแบบ ภ.ง.ด.50 ของปีนั้น ไม่ใช่ตัวเลขขาดทุนในงบการเงิน

สมมติว่าปีก่อนบริษัทยื่นแบบแสดงขาดทุนสุทธิทางภาษีไว้ 214,000 บาท และยังไม่เกิน 5 ปี

กำไรสุทธิทางภาษี = 1,314,000 ลบ 214,000 = 1,100,000 บาท

ถ้าขาดทุนสะสมมากกว่ากำไรของปีนี้ ส่วนที่เหลือยกไปหักปีต่อไปได้ จนครบ 5 รอบระยะเวลาบัญชีนับจากปีที่ขาดทุน ขาดทุนที่เก่าเกินกว่านั้นหมดสิทธิ์ ฝ่ายบัญชีจึงควรมีตารางแยกขาดทุนแต่ละปีว่าใช้ไปเท่าไรและหมดอายุปีไหน

ปีที่ขาดทุน (สมมติ)	ขาดทุนทางภาษี	ใช้หักแล้ว	คงเหลือ	ใช้ได้ถึงรอบบัญชี
ปีที่ 1	150,000	150,000	0	ปีที่ 6
ปีที่ 2	214,000	214,000 (ปีนี้)	0	ปีที่ 7

ขั้นที่ 4 คูณอัตราภาษี แยก SME กับบริษัททั่วไป

กรมสรรพากรกำหนดอัตราพิเศษสำหรับบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลที่ทุนชำระแล้ว ณ วันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชีไม่เกิน 5 ล้านบาท และรายได้จากการขายสินค้าหรือให้บริการในรอบนั้นไม่เกิน 30 ล้านบาท บริษัทที่ไม่เข้าเงื่อนไขเสียอัตรา 20% ของกำไรสุทธิทั้งก้อน

กำไรสุทธิทางภาษี	อัตรา SME	ภาษีของบริษัทสมมติ (กำไร 1,100,000)
0 ถึง 300,000 บาท	ยกเว้น	0
300,001 ถึง 3,000,000 บาท	15%	800,000 คูณ 15% = 120,000
เกิน 3,000,000 บาท	20%	ไม่มีส่วนนี้
รวม		120,000 บาท

ถ้าบริษัทเดียวกันมีทุนชำระแล้ว 6 ล้านบาท จะไม่เข้าเงื่อนไข SME ภาษี = 1,100,000 คูณ 20% = 220,000 บาท ต่างกัน 100,000 บาทจากเงื่อนไขทุนจดทะเบียนอย่างเดียว ก่อนเพิ่มทุนชำระแล้วให้เกิน 5 ล้านบาท ควรให้ผู้สอบบัญชีคำนวณผลต่อภาษีให้ก่อน

ส่วนอัตราภาษีที่ต่างไปสำหรับกิจการบางประเภท เช่น มูลนิธิ สมาคม หรือบริษัทต่างประเทศ ดูรายละเอียดได้ที่ อัตราภาษีนิติบุคคล

ขั้นที่ 5 หักเครดิตภาษี ได้ยอดที่ต้องจ่ายตอนยื่น ภ.ง.ด.50

ภาษี 120,000 บาทไม่ใช่ยอดที่ต้องโอนทั้งก้อน เพราะบริษัทชำระบางส่วนไปแล้วระหว่างปีสองทาง

ทางแรก ภาษีครึ่งปีตามแบบ ภ.ง.ด.51 ยื่นภายใน 2 เดือนนับแต่วันครบ 6 เดือนแรกของรอบบัญชี กรมสรรพากรให้นำภาษีที่ชำระไว้นี้ไปเครดิตกับภาษีทั้งปี

ทางที่สอง ภาษีที่ลูกค้าหัก ณ ที่จ่ายไว้เมื่อจ่ายค่าบริการหรือค่าจ้างให้บริษัท ซึ่งบริษัทได้รับหนังสือรับรองการหักภาษีเป็นหลักฐาน รายละเอียดของหนังสือนี้ดูได้ที่ หนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย (50 ทวิ)

รายการ	จำนวน (บาท)
ภาษีทั้งปีที่คำนวณได้	120,000
หัก ภาษีที่ชำระตาม ภ.ง.ด.51	50,000
หัก ภาษีที่ถูกหัก ณ ที่จ่ายทั้งปี	18,000
ยอดที่ต้องชำระเพิ่มเมื่อยื่น ภ.ง.ด.50	52,000

แบบ ภ.ง.ด.50 ยื่นภายใน 150 วันนับแต่วันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี บริษัทที่ปิดบัญชี 31 ธันวาคม จึงยื่นภายในราวปลายเดือนพฤษภาคมของปีถัดไป ถ้าผลลัพธ์ในบรรทัดสุดท้ายติดลบ หมายความว่าชำระไว้เกิน ขอคืนได้ตามที่กรมสรรพากรระบุ

ตัวเลข ภ.ง.ด.51 ของบริษัททั่วไปคำนวณจากประมาณการกำไรสุทธิทั้งปี ผมแนะนำให้ใช้ตัวเลขจริงของ 6 เดือนแรกประกอบการประมาณการ แทนการลอกตัวเลขจากปีก่อน เพราะประมาณการที่ต่ำกว่ากำไรจริงมากเกินไปมีผลเรื่องเงินเพิ่ม ให้ผู้สอบบัญชีช่วยตรวจตัวเลขก่อนยื่น

บริษัทที่ตั้งใหม่และรอบบัญชีแรกน้อยกว่า 12 เดือน ไม่ต้องยื่น ภ.ง.ด.51 สำหรับรอบนั้น ทั้งนี้ ภ.ง.ด.50 ยังต้องยื่นตามปกติเมื่อสิ้นรอบบัญชี

สรุปทั้งห้าขั้นของบริษัทสมมติเป็นบรรทัดเดียว เพื่อใช้เป็นแม่แบบในสเปรดชีตของคุณเอง

1. กำไรก่อนภาษีในงบ 1,200,000 บาท
2. บวกรายจ่ายต้องห้าม 114,000 บาท ได้ 1,314,000 บาท
3. หักขาดทุนสะสมที่ยังไม่หมดอายุ 214,000 บาท ได้กำไรสุทธิทางภาษี 1,100,000 บาท
4. คูณอัตรา SME ได้ภาษีทั้งปี 120,000 บาท
5. หัก ภ.ง.ด.51 และภาษีถูกหัก ณ ที่จ่าย รวม 68,000 บาท เหลือชำระ 52,000 บาท

ถ้าตั้งสูตรแบบนี้ไว้ตั้งแต่ต้นปี และอัปเดตตัวเลขทุกไตรมาส คุณจะเห็นภาษีที่ต้องเตรียมเงินไว้ล่วงหน้า ไม่ต้องรอผู้สอบบัญชีปิดงบแล้วค่อยรู้ยอด

ทั้งห้าขั้นนี้เป็นโครงของการคำนวณ ตัวเลขจริงของแต่ละบริษัทมีรายการปรับปรุงอื่นอีก เช่น รายได้ที่ได้รับยกเว้น ค่าเสื่อมราคาที่อัตราทางบัญชีกับทางภาษีต่างกัน หรือรายจ่ายที่หักได้มากกว่าที่จ่ายจริง ถ้าคุณไม่แน่ใจว่ารายการใดในงบต้องบวกกลับ ให้นำกระดาษทำการไปคุยกับผู้สอบบัญชีของบริษัท หรือสอบถามสำนักงานสรรพากรพื้นที่ของกรมสรรพากรที่บริษัทตั้งอยู่ก่อนยื่นแบบ