อัตราภาษีเงินได้นิติบุคคล SME กับบริษัททั่วไปเสียต่างกันเท่าไร

เจ้าของกิจการที่เพิ่งเปลี่ยนจากบุคคลธรรมดามาเป็นบริษัท มักได้ยินตัวเลข "ภาษีนิติบุคคล 20%" แล้วตกใจ เพราะรู้สึกว่าสูง ความจริงคือกิจการขนาดเล็กส่วนใหญ่ไม่ได้เสีย 20% ตั้งแต่บาทแรก กรมสรรพากรมีอัตราขั้นบันไดสำหรับกิจการที่เข้าเกณฑ์ SME ซึ่งกำไรช่วงแรกได้รับยกเว้นด้วยซ้ำ

ตัวเลขทั้งหมดข้างล่างมาจากหน้าอัตราภาษีและหน้าการยื่นแบบของกรมสรรพากร ตัวอย่างใช้ตัวเลขกลมๆ เพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่ตัวเลขของกิจการจริง

ภาษีนิติบุคคลคิดจากอะไร

ภาษีเงินได้นิติบุคคลส่วนใหญ่คิดจากกำไรสุทธิ คือรายได้ของกิจการหักรายจ่ายที่กฎหมายภาษียอมให้หัก กำไรสุทธิทางภาษีไม่จำเป็นต้องเท่ากับกำไรในงบการเงิน เพราะรายจ่ายบางรายการบันทึกในบัญชีได้ แต่หักทางภาษีไม่ได้ หรือหักได้ไม่เต็มจำนวน

ถ้าคุณยังไม่คุ้นกับการอ่านตัวเลขกำไรในงบ ดูพื้นฐานได้ที่ งบกำไรขาดทุน และ วิธีอ่านงบการเงิน

กรมสรรพากรอธิบายไว้ว่า ถ้าบริษัทจัดทำบัญชีตามหลักการบัญชีโดยไม่ได้ปฏิบัติตามเงื่อนไขในประมวลรัษฎากร ต้องปรับปรุงกำไรสุทธิให้เป็นไปตามประมวลรัษฎากรก่อน แล้วจึงนำไปคูณอัตราภาษี เงื่อนไขหลักอยู่ในมาตรา 65 ทวิ และรายจ่ายที่ห้ามนำมาหักอยู่ในมาตรา 65 ตรี

ตัวอย่างรายการที่มักต้องปรับ	ผลต่อกำไรทางภาษี
รายจ่ายส่วนตัวของกรรมการหรือผู้ถือหุ้นที่ลงในบัญชีบริษัท	บวกกลับ กำไรทางภาษีสูงขึ้น
รายจ่ายที่ไม่มีหลักฐานผู้รับเงิน	บวกกลับ
ค่าปรับและเงินเพิ่มทางภาษี	บวกกลับ
รายจ่ายที่กฎหมายให้หักได้มากกว่าที่จ่ายจริง	หักเพิ่ม กำไรทางภาษีลดลง

ถ้ากำไรสุทธิหลังปรับปรุงเป็นศูนย์หรือขาดทุน บริษัทไม่ต้องเสียภาษีเงินได้นิติบุคคลในรอบบัญชีนั้น

ข้อยกเว้นของการคิดจากกำไรคือกิจการที่ได้รับอนุมัติจากกรมสรรพากรให้เสียภาษีจากยอดรายรับก่อนหักรายจ่าย ซึ่งใช้อัตราคนละชุด

อัตราที่ใช้กับกิจการส่วนใหญ่

กรมสรรพากรแบ่งอัตราตามประเภทกิจการ ตารางนี้สรุปกลุ่มที่พบบ่อย

ประเภทผู้เสียภาษี	ฐานภาษี	อัตรา
บริษัทและห้างหุ้นส่วนนิติบุคคลทั่วไป	กำไรสุทธิ	20%
SME ตามเกณฑ์ กำไรสุทธิ 0 ถึง 300,000 บาท	กำไรสุทธิ	ยกเว้น
SME ตามเกณฑ์ กำไรสุทธิส่วนที่เกิน 300,000 ถึง 3,000,000 บาท	กำไรสุทธิ	15%
SME ตามเกณฑ์ กำไรสุทธิส่วนที่เกิน 3,000,000 บาท	กำไรสุทธิ	20%
กิจการที่ได้รับอนุมัติให้เสียจากรายรับ	รายรับก่อนหักรายจ่าย	5%

นอกจากกลุ่มนี้ กรมสรรพากรยังมีอัตราเฉพาะสำหรับกิจการบางประเภท เช่น สำนักงานปฏิบัติการภูมิภาคสำหรับรายได้บางประเภท กิจการวิเทศธนกิจ และกิจการค้าน้ำมันเชื้อเพลิงในเขตปลอดอากรที่ได้รับอนุญาต ที่อัตรา 10% และศูนย์กลางการหาสินค้าเพื่อการผลิตระหว่างประเทศที่อัตรา 15% กิจการเหล่านี้มีเงื่อนไขเฉพาะ ถ้าคุณอยู่ในกลุ่มนี้ ควรอ่านเงื่อนไขเต็มบนเว็บไซต์กรมสรรพากรและปรึกษาผู้สอบบัญชี

เกณฑ์ SME ทางภาษีมีสองข้อ

คำว่า SME ในภาษีเงินได้นิติบุคคลมีความหมายแคบกว่าที่ใช้ทั่วไป กรมสรรพากรกำหนดไว้สองเงื่อนไขที่ต้องเข้าพร้อมกัน

1. ทุนที่ชำระแล้ว ณ วันสุดท้ายของรอบระยะเวลาบัญชี ไม่เกิน 5 ล้านบาท
2. รายได้จากการขายสินค้าและการให้บริการในรอบระยะเวลาบัญชี ไม่เกิน 30 ล้านบาท

สองข้อนี้ดูทุกรอบบัญชี กิจการที่เคยเป็น SME ปีก่อน ถ้าปีนี้รายได้โตเกิน 30 ล้านบาท หรือเพิ่มทุนชำระแล้วจนเกิน 5 ล้านบาท ปีนี้จะใช้อัตราทั่วไป 20% ทั้งก้อน

ความหมายของ SME ในบริบทอื่น เช่น เกณฑ์ของหน่วยงานส่งเสริมหรือสินเชื่อ ใช้ตัวเลขต่างกัน ดูความแตกต่างได้ที่ SME คืออะไร

ตัวอย่างสมมติ กำไร 1 ล้านบาท เสียภาษีเท่าไร

สมมติบริษัท ก และบริษัท ข มีกำไรสุทธิทางภาษีเท่ากัน 1,000,000 บาท บริษัท ก เข้าเกณฑ์ SME บริษัท ข มีทุนชำระแล้ว 10 ล้านบาท จึงไม่เข้าเกณฑ์

บริษัท ก คิดแบบขั้นบันได

• 300,000 บาทแรก ยกเว้น ภาษี 0 บาท
• ส่วนที่เหลือ 700,000 บาท อัตรา 15% ภาษี 105,000 บาท
• รวมภาษี 105,000 บาท คิดเป็นราว 10.5% ของกำไร

บริษัท ข คิดอัตราเดียว

• 1,000,000 × 20% = 200,000 บาท

ส่วนต่าง 95,000 บาท นี่คือเหตุผลที่กิจการขนาดเล็กควรรู้ว่าตัวเองเข้าเกณฑ์หรือไม่

ตัวอย่างสมมติ กำไรระดับต่างๆ

ขั้นบันไดทำให้อัตราภาษีจริงเปลี่ยนไปตามขนาดกำไร ตารางนี้คำนวณจากอัตราข้างบน

กำไรสุทธิ	ภาษีแบบ SME	อัตราจริงแบบ SME	ภาษีแบบทั่วไป 20%
300,000 บาท	0 บาท	0%	60,000 บาท
1,000,000 บาท	105,000 บาท	10.5%	200,000 บาท
3,000,000 บาท	405,000 บาท	13.5%	600,000 บาท
5,000,000 บาท	805,000 บาท	16.1%	1,000,000 บาท

ที่กำไร 5,000,000 บาท SME คิดดังนี้ 300,000 บาทแรกยกเว้น ส่วนเกิน 300,000 ถึง 3,000,000 บาท คือ 2,700,000 บาท เสีย 15% เท่ากับ 405,000 บาท ส่วนที่เกิน 3,000,000 บาท คือ 2,000,000 บาท เสีย 20% เท่ากับ 400,000 บาท รวม 805,000 บาท

สังเกตว่ายิ่งกำไรสูง อัตราจริงของ SME ยิ่งเข้าใกล้ 20% ประโยชน์ของขั้นบันไดจึงมีค่ามากที่สุดกับกิจการที่กำไรไม่สูงมาก

ยื่นแบบสองครั้งต่อรอบบัญชี

นิติบุคคลยื่นแบบภาษีเงินได้สองครั้งในแต่ละรอบบัญชี ตามหน้าการยื่นแบบของกรมสรรพากร

แบบ	ยื่นเรื่องอะไร	กำหนดยื่น
ภ.ง.ด.51	ประมาณการกำไรสุทธิและชำระภาษีครึ่งรอบบัญชี	ภายใน 2 เดือนนับจากวันสุดท้ายของ 6 เดือนแรกของรอบบัญชี
ภ.ง.ด.50	กำไรสุทธิจริงทั้งรอบบัญชี	ภายใน 150 วันนับจากวันสุดท้ายของรอบบัญชี

ตัวอย่างสมมติ บริษัทที่ใช้รอบบัญชีตามปีปฏิทิน 1 มกราคมถึง 31 ธันวาคม หกเดือนแรกจบวันที่ 30 มิถุนายน จึงต้องยื่น ภ.ง.ด.51 ภายในปลายเดือนสิงหาคม ส่วน ภ.ง.ด.50 นับ 150 วันจาก 31 ธันวาคม ซึ่งตกราวปลายเดือนพฤษภาคมของปีถัดไป

ภ.ง.ด.51 คิดจากครึ่งหนึ่งของกำไรที่ประมาณทั้งปี

กรมสรรพากรอธิบายว่า บริษัททั่วไปต้องประมาณการกำไรสุทธิของทั้งรอบบัญชี แล้วคำนวณและชำระภาษีจากกึ่งหนึ่งของประมาณการนั้น ส่วนธนาคารพาณิชย์ บริษัทเงินทุน บริษัทหลักทรัพย์ บริษัทเครดิตฟองซิเอร์ และกิจการที่อธิบดีกำหนด ใช้กำไรสุทธิจริงของหกเดือนแรกแทน

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก ซึ่งเป็น SME ประมาณว่าทั้งปีจะมีกำไรสุทธิ 1,000,000 บาท กึ่งหนึ่งคือ 500,000 บาท ภาษีครึ่งปีคิดแบบขั้นบันไดจากฐานนี้ วิธีคิดขั้นบันไดของครึ่งรอบบัญชีมีรายละเอียดเฉพาะ ให้ผู้ทำบัญชีคำนวณตามแบบ ภ.ง.ด.51 ที่ใช้ในปีนั้น

ถ้ารอบบัญชีแรกหรือรอบบัญชีสุดท้ายของบริษัทสั้นกว่า 12 เดือน เช่น บริษัทที่จดทะเบียนกลางปี ไม่ต้องยื่น ภ.ง.ด.51 ในรอบนั้น

ภาษีที่ชำระไปตอน ภ.ง.ด.51 นำไปหักออกจากภาษีที่ต้องชำระตอน ภ.ง.ด.50 ได้ และถ้าภาษีครึ่งปีที่จ่ายไปสูงกว่าภาษีทั้งปี บริษัทมีสิทธิขอคืนส่วนที่ชำระเกิน ภาษีเงินได้หัก ณ ที่จ่ายที่ลูกค้าหักไว้ตลอดปีก็นำมาหักได้เช่นกัน เรื่องหนังสือรับรองการหักภาษีที่ต้องเก็บไว้ ดูได้ที่ ภาษีหัก ณ ที่จ่าย

สามเรื่องที่เจ้าของกิจการมักเข้าใจคลาดเคลื่อน

เรื่องแรก "กำไรในบัญชีคือฐานภาษี" ไม่เสมอไป รายจ่ายส่วนตัวของเจ้าของ รายจ่ายที่ไม่มีหลักฐาน หรือค่ารับรองเกินเกณฑ์ ต้องบวกกลับ กำไรทางภาษีจึงมักสูงกว่ากำไรในบัญชี

เรื่องที่สอง "SME ไม่ต้องยื่นแบบถ้ากำไรไม่ถึง 300,000 บาท" ไม่ถูก กำไรส่วนนั้นยกเว้นภาษี แต่หน้าที่ยื่นแบบยังอยู่ครบทั้ง ภ.ง.ด.51 และ ภ.ง.ด.50

เรื่องที่สาม "เป็น SME ครั้งเดียว เป็นตลอด" ไม่ถูก เกณฑ์ทุนชำระแล้วและรายได้ตรวจทุกรอบบัญชี

ภาษีอื่นที่บริษัทต้องจัดการคู่กัน

ภาษีเงินได้นิติบุคคลเป็นแค่หนึ่งในหลายหน้าที่ทางภาษีของบริษัท เจ้าของกิจการที่เพิ่งเปิดบริษัทมักจำได้แค่ตัวนี้ แล้วพลาดเรื่องอื่นที่มีกำหนดยื่นถี่กว่า

ภาษี	เกี่ยวข้องเมื่อไร	ความถี่โดยทั่วไป
ภาษีเงินได้นิติบุคคล	บริษัทมีกำไรหรือขาดทุนก็ต้องยื่น	ปีละ 2 ครั้ง
ภาษีมูลค่าเพิ่ม	กิจการที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม	รายเดือน
ภาษีหัก ณ ที่จ่าย	บริษัทจ่ายเงินเดือน ค่าบริการ ค่าเช่า ให้ผู้อื่น	รายเดือนตามที่มีการจ่าย

ภาษีมูลค่าเพิ่มเป็นคนละเรื่องกับภาษีเงินได้นิติบุคคล บริษัทที่ขาดทุนก็ยังต้องยื่นภาษีมูลค่าเพิ่มถ้าจดทะเบียนไว้ เกณฑ์และวิธีคิดดูได้ที่ ภาษีมูลค่าเพิ่ม VAT

ส่วนภาษีหัก ณ ที่จ่าย มีสองด้านที่ต้องแยกให้ออก ด้านแรกคือภาษีที่ลูกค้าหักจากเงินที่จ่ายให้บริษัทคุณ ซึ่งนำมาเป็นเครดิตตอนยื่น ภ.ง.ด.50 ได้ ด้านที่สองคือภาษีที่บริษัทคุณต้องหักเมื่อจ่ายเงินให้คนอื่น และนำส่งกรมสรรพากรเป็นรายเดือน

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ก ให้บริการลูกค้านิติบุคคล ลูกค้าหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ตลอดปีรวม 30,000 บาท ภาษีทั้งปี 105,000 บาท ถ้าจ่ายตอน ภ.ง.ด.51 ไปแล้ว 40,000 บาท ตอนยื่น ภ.ง.ด.50 บริษัทชำระเพิ่มอีก 35,000 บาท ตัวเลขนี้จะถูกต้องก็ต่อเมื่อบริษัทเก็บหนังสือรับรองการหักภาษีจากลูกค้าไว้ครบทุกใบ

ตัวเลขทั้งหมดข้างบนเป็นตัวอย่างสมมติเพื่ออธิบายวิธีคิด ไม่ใช่คำแนะนำทางภาษีสำหรับกิจการของคุณ กรณีของกิจการจริง ปรึกษาผู้สอบบัญชีรับอนุญาต หรือสอบถามกรมสรรพากรโดยตรง

ผลจากตัวอย่าง

บริษัท ก ที่มีทุนชำระแล้วไม่เกิน 5 ล้านบาท รายได้ไม่เกิน 30 ล้านบาท และกำไรสุทธิทางภาษี 1,000,000 บาท เสียภาษีเงินได้นิติบุคคลทั้งปี 105,000 บาท แบ่งชำระครั้งแรกตาม ภ.ง.ด.51 จากกำไรที่ประมาณไว้ และชำระส่วนที่เหลือตอนยื่น ภ.ง.ด.50 หลังหักภาษีที่จ่ายไปแล้วและภาษีหัก ณ ที่จ่าย ถ้ารอบบัญชีถัดไปบริษัท ก เพิ่มทุนชำระแล้วเป็น 6 ล้านบาท โดยกำไรเท่าเดิม ภาษีปีนั้นจะเพิ่มเป็น 200,000 บาท