SME คืออะไร ธุรกิจขนาดกลางและขนาดย่อมนิยามอย่างไรในประเทศไทย

SME ย่อมาจาก Small and Medium Enterprises ภาษาไทยเรียกว่าวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม คือกิจการที่ยังไม่ใหญ่ถึงระดับบริษัทขนาดใหญ่ ประเทศไทยกำหนดเส้นแบ่งไว้ในกฎกระทรวงกำหนดลักษณะของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม พ.ศ. 2562 โดยดูจากประเภทกิจการ จำนวนคนที่จ้าง และรายได้ต่อปี ร้านกาแฟหน้าออฟฟิศ ร้านขายเสื้อผ้าออนไลน์ อู่ซ่อมรถ และโรงงานผลิตชิ้นส่วนที่มีพนักงานร้อยกว่าคน ล้วนอยู่ในคำว่า SME ได้ทั้งหมด

การรู้ว่ากิจการของคุณอยู่ขนาดไหนมีผลจริงในทางเงิน หลายโครงการของรัฐ เงื่อนไขค้ำประกันสินเชื่อ และสินเชื่อเฉพาะกลุ่มของธนาคาร เปิดให้เฉพาะกิจการที่เข้าเกณฑ์ ถ้าคุณกรอกขนาดกิจการผิดตั้งแต่ใบสมัคร งานเอกสารทั้งชุดต้องเริ่มใหม่

เกณฑ์ตามกฎกระทรวง พ.ศ. 2562

กฎกระทรวงฉบับนี้ออกตามกฎหมายว่าด้วยการส่งเสริมวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม และแบ่งกิจการเป็นสองกลุ่ม คือกิจการผลิตสินค้า กับกิจการให้บริการ ค้าส่ง และค้าปลีก แต่ละกลุ่มมีเกณฑ์ของตัวเอง

กลุ่มกิจการ	ขนาดย่อม	ขนาดกลาง
ผลิตสินค้า	จ้างงานไม่เกิน 50 คน หรือรายได้ไม่เกิน 100 ล้านบาทต่อปี	จ้างงาน 51 ถึง 200 คน หรือรายได้เกิน 100 ล้านบาท แต่ไม่เกิน 500 ล้านบาทต่อปี
ให้บริการ ค้าส่ง ค้าปลีก	จ้างงานไม่เกิน 30 คน หรือรายได้ไม่เกิน 50 ล้านบาทต่อปี	จ้างงาน 31 ถึง 100 คน หรือรายได้เกิน 50 ล้านบาท แต่ไม่เกิน 300 ล้านบาทต่อปี

กิจการที่ใหญ่เกินเกณฑ์ขนาดกลางในกลุ่มของตัวเองไม่นับเป็น SME ตามกฎกระทรวงนี้ กฎกระทรวงยังกำหนดกลุ่มวิสาหกิจรายย่อยไว้ด้วย ถ้ากิจการของคุณเล็กมากและต้องการรู้ว่าเข้ากลุ่มรายย่อยหรือไม่ ให้อ่านเกณฑ์ในเอกสารฉบับเต็มของ สสว. ประกอบ

นับรายได้และคนงานอย่างไร

กฎกระทรวงให้นิยามรายได้ว่าเป็นรายได้รวมที่แสดงในงบการเงินหรือเอกสารทางบัญชีของกิจการ ไม่ได้ใช้ยอดเงินเข้าบัญชีธนาคารหรือยอดขายที่ประมาณเอง ถ้ากิจการไม่มีงบการเงินที่ทำเป็นระบบ การพิสูจน์ขนาดกิจการจะยากขึ้นมาก

กติกาที่คนมักพลาดคือเมื่อเกณฑ์สองตัวขัดกัน กฎกระทรวงให้ยึดรายได้เป็นหลัก

ตัวอย่างสมมติ ร้านอาหารแห่งหนึ่งจ้างพนักงาน 40 คน ตามจำนวนคนงานจะเข้าเกณฑ์ขนาดกลางของกลุ่มบริการ แต่รายได้ทั้งปีตามงบการเงินคือ 35 ล้านบาท ซึ่งอยู่ในเกณฑ์ขนาดย่อม เมื่อสองตัวชี้ไปคนละทาง ร้านนี้จัดเป็นวิสาหกิจขนาดย่อมตามรายได้

ตัวอย่างสมมติอีกราย โรงงานแปรรูปอาหารจ้างคนงาน 45 คน แต่รายได้ปีล่าสุด 140 ล้านบาท จำนวนคนงานชี้ว่าเป็นขนาดย่อม รายได้ชี้ว่าเป็นขนาดกลาง ผลคือโรงงานนี้เป็นวิสาหกิจขนาดกลาง

จัดกลุ่มกิจการของคุณในสามขั้น

ใช้ขั้นตอนนี้ก่อนกรอกใบสมัครโครงการหรือคำขอสินเชื่อใดก็ตาม

1. ระบุกลุ่มกิจการ ถ้ารายได้ส่วนใหญ่มาจากการแปรรูปหรือผลิตสินค้าเอง ให้ใช้กลุ่มผลิต ถ้ามาจากการซื้อมาขายไปหรือการให้บริการ ให้ใช้กลุ่มบริการ ค้าส่ง ค้าปลีก
2. เปิดงบการเงินปีล่าสุด ดูรายได้รวม แล้วเทียบกับตาราง
3. นับจำนวนคนที่จ้างจริง แล้วเทียบกับตารางอีกครั้ง ถ้าผลไม่ตรงกับข้อ 2 ให้ยึดผลจากรายได้

ถ้ากิจการทำทั้งผลิตและขาย เช่น ร้านเบเกอรี่ที่อบเองและมีหน้าร้าน ให้ถามหน่วยงานที่จัดโครงการว่าจะจัดคุณอยู่กลุ่มไหน เพราะเส้นแบ่งของกิจการผสมขึ้นกับลักษณะรายได้หลัก

เมื่อกิจการโตข้ามเกณฑ์

ขนาดกิจการไม่ได้ติดตัวไปตลอด ปีที่รายได้โตขึ้น กลุ่มของคุณเปลี่ยนตามงบการเงินปีนั้น

ตัวอย่างสมมติ บริษัทจัดจำหน่ายอุปกรณ์ไฟฟ้าแบบค้าส่ง มีรายได้ตามงบสามปีล่าสุดดังนี้

ปี	รายได้ตามงบการเงิน	จำนวนพนักงาน	ขนาดตามกฎกระทรวง
ปีที่ 1	38 ล้านบาท	18 คน	ขนาดย่อม
ปีที่ 2	62 ล้านบาท	26 คน	ขนาดกลาง ยึดรายได้
ปีที่ 3	310 ล้านบาท	85 คน	เกินเกณฑ์ SME

ปีที่ 2 จำนวนคนงานยังอยู่ในเกณฑ์ขนาดย่อม แต่รายได้เกิน 50 ล้านบาทแล้ว จึงเป็นขนาดกลางตามหลักยึดรายได้ ปีที่ 3 รายได้เกิน 300 ล้านบาท ซึ่งเป็นเพดานของขนาดกลางในกลุ่มค้าส่ง บริษัทนี้จึงไม่อยู่ในนิยาม SME ตามกฎกระทรวงอีกต่อไป

ผลในทางปฏิบัติคือ โครงการที่สมัครได้เมื่อปีที่ 1 อาจปิดสำหรับคุณในปีที่ 3 ถ้าคุณวางแผนขอค้ำประกันหรือเข้าโครงการที่จำกัดเฉพาะ SME ให้ดูตัวเลขงบปีล่าสุดก่อนเสมอ และถามผู้จัดโครงการว่าใช้งบปีไหนเป็นเกณฑ์ เพราะบางโครงการดูงบปีที่ปิดแล้ว บางโครงการดูประมาณการปีปัจจุบัน

ในทางกลับกัน กิจการที่รายได้ลดลงก็ย้ายกลับลงมาอยู่กลุ่มที่เล็กลงได้ เช่น ปีที่ยอดขายหดเพราะเสียลูกค้ารายใหญ่ ตัวเลขในงบปีนั้นจะกำหนดกลุ่มใหม่ของคุณเช่นกัน

ขนาดกิจการไปเกี่ยวกับเงินทุนตรงไหน

การค้ำประกันสินเชื่อของ บสย.

บรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม (บสย.) เป็นรัฐวิสาหกิจในสังกัดกระทรวงการคลัง ทำหน้าที่ค้ำประกันสินเชื่อให้ SME ที่ไม่มีหลักประกันหรือมีไม่พอ ตามข้อมูลของ บสย. เงื่อนไขหลักมีดังนี้

เรื่อง	เงื่อนไขตามข้อมูลของ บสย.
ผู้มีสิทธิ	บุคคลธรรมดาสัญชาติไทย หรือนิติบุคคลที่คนไทยถือหุ้นเกินร้อยละ 50
ขนาดกิจการ	สินทรัพย์ถาวรไม่รวมที่ดินไม่เกิน 200 ล้านบาท
สินเชื่อที่ค้ำได้	สินเชื่อเพื่อธุรกิจ เช่น เงินกู้ระยะยาว OD P/N หนังสือค้ำประกัน วงเงินการค้า
สินเชื่อที่ค้ำไม่ได้	สินเชื่อส่วนบุคคล สินเชื่อเพื่อการบริโภค สินเชื่อบ้าน สินเชื่ออเนกประสงค์
ค่าธรรมเนียม	ผู้กู้เป็นผู้จ่าย ธนาคารเรียกเก็บล่วงหน้าเป็นรายปี

จุดที่ควรสังเกตคือ บสย. ค้ำเฉพาะสินเชื่อธุรกิจ ถ้าคุณกู้สินเชื่อส่วนบุคคลมาใช้ในร้าน บสย. ไม่ได้เข้ามาช่วย การแยกกิจการออกจากเงินส่วนตัวตั้งแต่ต้น เช่น จดทะเบียนนิติบุคคลและเปิด บัญชีธนาคารนิติบุคคล ทำให้คุณใช้ช่องทางสินเชื่อธุรกิจได้เต็มที่

เครื่องมือที่ ธปท. รวบรวมไว้

ธนาคารแห่งประเทศไทยรวบรวมเครื่องมือการเงินสำหรับ SME ไว้ในที่เดียว ได้แก่ บริการที่ปรึกษาธุรกิจ SME Coach ของ สสว. ศูนย์ที่ปรึกษาทางการเงินของ บสย. โครงการ SME D Coach บริการหมอหนี้เพื่อประชาชน เครื่องคำนวณสินเชื่อ ตารางเทียบสินเชื่อ SME และรายการเอกสารที่ต้องเตรียมตอนยื่นกู้ ถ้าคุณยังไม่รู้จะเริ่มจากตรงไหน หน้านี้คือจุดตั้งต้นที่ดี

สินเชื่อของธนาคาร

ธนาคารแต่ละแห่งมีสินเชื่อที่ตั้งชื่อว่า SME แต่เกณฑ์ภายในของธนาคารไม่จำเป็นต้องตรงกับกฎกระทรวงทุกข้อ บางแห่งแบ่งลูกค้าตามยอดขายหรือวงเงินรวมของตัวเอง ให้ถามเจ้าหน้าที่ตรงๆ ว่ากิจการของคุณจะถูกจัดอยู่กลุ่มไหนของธนาคาร ขั้นตอนเตรียมตัวขอกู้ วิธีที่ธนาคารดูกระแสเงินสด และการคำนวณความสามารถชำระหนี้ อยู่ใน สินเชื่อ SME คืออะไร ส่วนภาพรวมของสินเชื่อธุรกิจทุกประเภทดูที่ สินเชื่อธุรกิจ

ปัญหาการเงินที่ SME เจอบ่อย

ปัญหาที่ทำให้ SME ขาดสภาพคล่อง มักเกิดจากเงินเข้าช้ากว่าเงินออก มากกว่าเกิดจากกำไรไม่พอ

ตัวอย่างสมมติ โรงงานรับจ้างผลิตกล่องกระดาษได้ออเดอร์ 2 ล้านบาทจากห้างสรรพสินค้า ลูกค้าให้เครดิต 90 วัน แต่โรงงานต้องจ่ายค่ากระดาษภายใน 30 วัน และจ่ายค่าแรงทุกสิบห้าวัน งานนี้มีกำไร แต่ในช่วงสองเดือนแรก เงินสดในบัญชีลดลงจนจ่ายค่าแรงแทบไม่ทัน

ช่วงเวลา	เงินออก	เงินเข้า
เดือนที่ 1	ค่าวัตถุดิบและค่าแรงเดือนแรก	0
เดือนที่ 2	ค่าแรงเดือนที่สอง ค่าไฟ ค่าขนส่ง	0
เดือนที่ 3	ค่าแรงเดือนที่สาม	0
เดือนที่ 4	ค่าใช้จ่ายประจำ	2,000,000 จากลูกค้า

ตารางนี้อธิบายว่าทำไมธนาคารถามเรื่องระยะเวลาเก็บเงินจากลูกค้าและระยะเวลาจ่ายเจ้าหนี้ สินเชื่อระยะสั้นอย่าง OD หรือวงเงินการค้ามีไว้อุดช่องว่างแบบนี้ การวางแผนเงินสดล่วงหน้าเป็นรายเดือนอธิบายไว้ใน กระแสเงินสด

ปัญหาอื่นที่เจอบ่อยได้แก่ ใช้บัญชีส่วนตัวรับเงินลูกค้าจนแยกรายได้ธุรกิจไม่ออก ไม่มีงบการเงินที่ผู้สอบบัญชีรับรองเมื่อธนาคารขอ และยอดขายโตจนเกินเกณฑ์จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่มโดยไม่รู้ตัว เรื่องหลังนี้มีรายละเอียดอยู่ใน ภาษีมูลค่าเพิ่มคืออะไร

เตรียมเอกสารที่บอกขนาดกิจการ

ไม่ว่าคุณจะขอสินเชื่อ ขอค้ำประกัน หรือสมัครโครงการรัฐ ชุดเอกสารที่ถูกขอซ้ำแทบทุกครั้งมีดังนี้

• หนังสือรับรองการจดทะเบียนนิติบุคคล หรือทะเบียนพาณิชย์สำหรับกิจการบุคคลธรรมดา
• งบการเงินย้อนหลังอย่างน้อยหนึ่งถึงสองปี
• รายการเดินบัญชีธนาคารของกิจการย้อนหลังหกเดือนถึงหนึ่งปี
• หลักฐานจำนวนพนักงาน เช่น รายชื่อผู้ประกันตนที่ยื่นต่อสำนักงานประกันสังคม
• เอกสารภาษีที่เกี่ยวข้อง เช่น แบบแสดงรายการภาษีของกิจการ

เก็บชุดนี้ไว้ในโฟลเดอร์เดียวและอัปเดตทุกครั้งที่ปิดงบ เมื่อมีโครงการเปิดรับสมัคร คุณจะยื่นได้ภายในวันเดียว แทนที่จะใช้เวลาเป็นสัปดาห์ไล่หาเอกสาร