เงินกู้นอกระบบอันตรายแค่ไหน รู้ทันกลโกงและทางออกก่อนตกเป็นเหยื่อ

เงินกู้นอกระบบอันตรายเพราะต้นทุนจริงสูงกว่าที่ผู้กู้คิดหลายเท่า และไม่มีหน่วยงานใดกำกับสัญญาหรือวิธีทวงหนี้ ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ระบุว่าเพดานดอกเบี้ยเงินกู้ทั่วไปตามกฎหมายคือ 15% ต่อปี หรือ 1.25% ต่อเดือน แต่เงินกู้นอกระบบที่พบบ่อยเรียกกันเป็นวันละหลายร้อยบาท ซึ่งเมื่อแปลงเป็นรายปีแล้วเกินเพดานเป็นสิบเท่า

ความเสียหายจึงมีสองชั้น ชั้นแรกคือเงินที่จ่ายเกิน ชั้นที่สองคือการทวงหนี้ที่ลามไปถึงครอบครัวและที่ทำงาน ด้านล่างแยกให้เห็นทั้งสองชั้นด้วยตัวเลขสมมติ แล้วต่อด้วยสิ่งที่ทำได้ทันทีเมื่อคุณหรือคนในบ้านกู้ไปแล้ว

เงินกู้นอกระบบหน้าตาเป็นแบบไหนในชีวิตจริง

คำว่า "นอกระบบ" หมายถึงผู้ให้กู้ไม่อยู่ในรายชื่อที่ได้รับอนุญาต ทั้งรายชื่อผู้ให้บริการภายใต้การกำกับของ ธปท. และรายชื่อพิโกไฟแนนซ์ของกระทรวงการคลัง รูปแบบที่คนไทยเจอบ่อยมีไม่กี่แบบ

รูปแบบ	ลักษณะที่เห็น	จุดที่ทำให้แพง
เงินกู้รายวันหรือ "ส่งวัน"	กู้หลักพันถึงหลักหมื่น ส่งเงินทุกวันจนครบ 20 ถึง 30 วัน	ส่วนเกินเงินต้นเกิดในเวลาไม่กี่สัปดาห์
ดอกลอย	จ่ายเฉพาะดอกทุกงวด เงินต้นค้างเต็มจนกว่าจะหาก้อนมาปิด	จ่ายไปเรื่อยๆ แต่หนี้ไม่ลด
หักดอกหน้า	ตกลงกู้ 10,000 บาท แต่ได้เงินจริงน้อยกว่า	ดอกเบี้ยคิดบนเงินที่คุณไม่เคยได้รับ
กู้ผ่านแชตหรือโพสต์โฆษณา	ไม่เจอตัว ส่งเอกสารทางแชต	ถูกเรียกค่าธรรมเนียมก่อนโอน แล้วหายไป
แอปเถื่อน	หน้าตาเหมือนแอปสินเชื่อ ขอสิทธิเข้าถึงรายชื่อในเครื่อง	วงเงินจริงต่ำกว่าที่ขอ และทวงผ่านคนในรายชื่อ

ธปท. ให้ข้อสังเกตตรงกันในหน้าเช็กแอปเงินกู้ว่า มิจฉาชีพมักโฆษณาว่ากู้ง่าย อนุมัติเร็ว ไม่ต้องมีหลักประกัน หรือกู้ได้แม้ติดแบล็กลิสต์ และขอสำเนาบัตรประชาชน ทะเบียนบ้าน หรือหน้าสมุดบัญชีตั้งแต่ต้น ส่วนสัญญาณของแอปปลอมโดยละเอียดรวบรวมไว้ในวิธีสังเกตแอปกู้เงินเถื่อน

คิดต้นทุนจริงของ "หักดอกหน้า แล้วส่งรายวัน"

รูปแบบที่ซ่อนต้นทุนได้แนบเนียนที่สุดคือการหักเงินก่อนโอน แล้วให้ส่งคืนเป็นรายวัน ผู้กู้มักจำตัวเลขได้แค่ "วันละ 500 บาท" แต่ไม่เคยคิดว่าตัวเลขนั้นเท่ากับดอกเบี้ยเท่าไหร่

ตัวอย่างสมมติ คุณตกลงกู้ 10,000 บาท เจ้าหนี้หัก 1,000 บาทเป็น "ค่าเอกสาร" โอนให้จริง 9,000 บาท แล้วให้ส่งวันละ 500 บาท 24 วัน

รายการ	จำนวน
เงินที่ได้รับจริง	9,000 บาท
ยอดที่ต้องส่งรวม (500 x 24 วัน)	12,000 บาท
ส่วนที่จ่ายเกินเงินที่ได้รับ	3,000 บาท
ส่วนเกินเทียบเงินที่ได้รับ	ราว 33% ในเวลา 24 วัน
เทียบเป็นรายปีแบบไม่ทบต้น (33% x 365 / 24)	ราว 500% ขึ้นไป
ดอกเบี้ยสูงสุดถ้าคิด 15% ต่อปี บนเงิน 9,000 บาท 24 วัน	ราว 89 บาท

ส่วนต่างระหว่าง 3,000 บาทกับ 89 บาทคือราคาที่ผู้กู้นอกระบบจ่ายเพื่อความเร็ว และตัวเลขจริงยังสูงกว่าในตาราง เพราะคุณเริ่มคืนเงินตั้งแต่วันแรก เงินต้นที่ค้างจริงเฉลี่ยทั้งช่วงจึงต่ำกว่า 9,000 บาทมาก วิธีแปลงค่างวดเป็นอัตราต่อปีแบบละเอียดอยู่ในดอกเบี้ยเงินกู้ คิดยังไง ส่วนเพดานแต่ละประเภทผู้ให้กู้ดูได้ที่ดอกเบี้ยเงินกู้ตามกฎหมาย

ดอกลอย ทำไมจ่ายมาเป็นปีแล้วหนี้ยังเท่าเดิม

ดอกลอยคือการจ่ายเฉพาะดอกเบี้ยทุกงวด โดยเงินต้นไม่ถูกตัดเลย ตัวอย่างสมมติ แม่ค้าในตลาดกู้ 5,000 บาท ตกลงจ่ายดอก 1,000 บาททุก 10 วัน

• ครบ 1 เดือน จ่ายไปแล้ว 3,000 บาท เงินต้นยังค้าง 5,000 บาท
• ครบ 3 เดือน จ่ายไปแล้ว 9,000 บาท มากกว่าเงินที่กู้มาเกือบเท่าตัว และยังค้าง 5,000 บาท
• ครบ 6 เดือน จ่ายไปแล้ว 18,000 บาท หนี้ยังเท่าวันแรก

ช่วงที่ผู้กู้รู้ตัวว่าติดกับคือวันที่ขายของไม่ได้สักสองสามวันแล้วขาดงวดดอก เจ้าหนี้มักเสนอ "ต่อดอก" ด้วยการบวกดอกที่ขาดเข้าไปในเงินต้น หนี้ 5,000 บาทจึงกลายเป็น 6,000 บาท และดอกงวดถัดไปคิดบนยอดใหม่ ภายในไม่กี่เดือน คนที่เริ่มจากเงินหลักพันก็มีหนี้หลักหมื่น

กฎการทวงหนี้ที่คุ้มครองคุณ แม้จะค้างจริง

หลายคนยอมทนการทวงที่รุนแรงเพราะคิดว่าตัวเองผิดที่ค้างเงิน แต่พระราชบัญญัติการทวงถามหนี้ พ.ศ. 2558 ใช้กับผู้ทวงหนี้ทุกประเภท บทความของ ธปท. เรื่องสิทธิลูกหนี้ที่ถูกทวงหนี้สรุปกรอบไว้ดังนี้

เรื่อง	สิ่งที่ผู้ทวงหนี้ต้องทำหรือห้ามทำ
เวลาติดต่อ	วันจันทร์ถึงศุกร์ 08.00 ถึง 20.00 น. วันหยุดราชการ 08.00 ถึง 18.00 น.
ความถี่	ทวงได้ไม่เกินวันละ 1 ครั้ง นับเมื่อคุณรับสายและรู้ว่าเป็นการทวง หรือเปิดอ่านข้อความทวง
บุคคลที่ติดต่อได้	ทวงกับลูกหนี้ ห้ามทวงกับคนอื่น เว้นแต่คนที่ลูกหนี้ระบุไว้
การเปิดเผยหนี้	ห้ามบอกเรื่องหนี้กับผู้ที่ไม่เกี่ยวข้อง ยกเว้นคนในครอบครัว
พฤติกรรมต้องห้าม	ข่มขู่ ใช้ความรุนแรง ทำให้เสียหายต่อร่างกาย ชื่อเสียง หรือทรัพย์สิน และใช้ถ้อยคำดูหมิ่น
โทษ	ปรับไม่เกิน 100,000 บาท หรือจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือทั้งจำทั้งปรับ และการข่มขู่ทำร้ายยังมีความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา

ข้อที่ควรจำคือ การโทรที่ไม่มีใครรับไม่ถูกนับเป็นการทวง แต่ถ้าคุณรับสายแล้วเจ้าหนี้โทรซ้ำอีกในวันเดียวกัน หรือส่งข้อความไปหาเพื่อนในรายชื่อผู้ติดต่อของคุณ พฤติกรรมนั้นเข้าข้อห้ามแล้ว ช่องทางร้องเรียนคือคณะกรรมการกำกับการทวงถามหนี้ ซึ่งมีทั้งระดับประเทศและระดับจังหวัด ที่ว่าการอำเภอ และสถานีตำรวจในท้องที่

ข้อมูลที่ให้ไปตอนกู้ กลายเป็นเครื่องมือข่มขู่อย่างไร

เจ้าหนี้นอกระบบไม่มีระบบเครดิตบูโรให้ใช้ จึงชดเชยด้วยการเก็บข้อมูลที่ใช้กดดันได้ ภาพถ่ายคู่บัตรประชาชน รายชื่อญาติสามถึงห้าคนพร้อมเบอร์โทร ภาพหน้าบ้าน หรือสิทธิเข้าถึงรายชื่อผู้ติดต่อและรูปในโทรศัพท์ผ่านแอป ทุกอย่างถูกขอในวันกู้ด้วยเหตุผลว่า "ใช้ยืนยันตัวตน" แล้วถูกใช้ในวันที่คุณค้างงวด

วิธีป้องกันที่ได้ผลคือคิดล่วงหน้าว่าข้อมูลแต่ละชิ้นจะถูกใช้ทำอะไรได้บ้างถ้าคุณจ่ายไม่ทัน ผู้ให้กู้ที่ได้รับอนุญาตใช้เอกสารตามที่ผลิตภัณฑ์กำหนดและมีสัญญาที่ระบุชื่อบริษัทชัดเจน ไม่จำเป็นต้องรู้ว่าเพื่อนสนิทของคุณชื่ออะไร

ถ้าให้ข้อมูลไปแล้ว ให้ลบสิทธิเข้าถึงรายชื่อและรูปของแอปนั้นในการตั้งค่าโทรศัพท์ทันที แล้วบอกคนในครอบครัวและที่ทำงานล่วงหน้าว่าอาจมีคนโทรมาทวง ขอให้ไม่ตอบโต้และจดเบอร์ไว้ การบอกก่อนช่วยลดแรงกดดันที่เจ้าหนี้หวังจะใช้ได้มาก

กู้ไปแล้ว ทำอะไรก่อนหลังภายใน 7 วันแรก

เมื่อรู้ตัวว่าหนี้เริ่มคุมไม่อยู่ ลำดับต่อไปนี้ช่วยให้คุณมีหลักฐานพร้อมก่อนเจ้าหนี้จะเร่งกดดัน

1. วันที่ 1 จดตารางหนี้ทุกก้อน ได้แก่ วันที่กู้ เงินที่ได้รับจริง ยอดที่ตกลงคืน และยอดที่จ่ายไปแล้ว พร้อมสลิปโอนทุกใบ
2. วันที่ 1 ถึง 2 แคปหน้าจอแชต ข้อตกลง และเลขบัญชีผู้รับเงินทั้งหมด เก็บไว้นอกโทรศัพท์ด้วย เช่น ส่งเข้าอีเมลตัวเอง
3. วันที่ 2 หยุดตกลงต่อดอกหรือกู้ก้อนใหม่มาปิดก้อนเดิม เพราะแต่ละครั้งทำให้ยอดเงินต้นใหม่สูงขึ้น
4. วันที่ 2 ถึง 3 โทรสายด่วน 1359 ของกระทรวงการคลังเพื่อปรึกษาและแจ้งเรื่องหนี้นอกระบบ หรือแจ้งออนไลน์ที่ 1359.go.th
5. วันที่ 3 ถึง 5 ถ้ามีการข่มขู่หรือทวงกับคนอื่น ให้นำหลักฐานไปร้องเรียนที่ที่ว่าการอำเภอหรือสถานีตำรวจ ถ้าเป็นการหลอกเก็บเงินก่อนโอนผ่านออนไลน์ แจ้งศูนย์ปราบปรามอาชญากรรมทางเทคโนโลยีสารสนเทศ สายด่วน 1441
6. วันที่ 5 ถึง 7 คำนวณรายรับรายจ่ายจริงต่อเดือน เพื่อดูว่ามีเงินเหลือคืนหนี้เท่าไหร่ และหาแหล่งเงินในระบบที่ดอกเบี้ยต่ำกว่ามาแทน

เรื่องที่คนมักพลาดคือการโอนเงินคืนเป็นเงินสดหรือฝากคนอื่นเอาไปให้ เพราะไม่เหลือหลักฐาน ถ้าจำเป็นต้องจ่ายต่อระหว่างรอคำปรึกษา ให้จ่ายผ่านการโอนเข้าบัญชีทุกครั้ง แล้วเก็บสลิป

หาเงินในระบบมาแทน เริ่มจากที่ไหนตามวงเงิน

ทางออกที่ยั่งยืนคือย้ายหนี้ไปอยู่กับผู้ให้กู้ที่มีเพดานและสัญญาชัดเจน แหล่งที่เหมาะขึ้นกับวงเงินและเอกสารที่คุณมี

สถานการณ์ของคุณ	แหล่งที่ควรลองก่อน	เพดานต้นทุนรวมต่อปี
ต้องการวงเงินเล็ก ไม่มีสลิป มีอาชีพจริง	พิโกไฟแนนซ์ที่ได้รับอนุญาตจากกระทรวงการคลัง	ดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมรวมไม่เกิน 36%
มีรายได้ประจำและบัญชีเงินเข้าสม่ำเสมอ	สินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับของ ธปท.	ดอกเบี้ยรวมค่าธรรมเนียมไม่เกิน 25%
เป็นสมาชิกสหกรณ์หรือกองทุนในชุมชน	สหกรณ์ออมทรัพย์หรือกองทุนหมู่บ้าน	ตามระเบียบของแต่ละแห่ง
มีรถเป็นของตัวเอง	พิโกไฟแนนซ์ที่รับเล่มทะเบียนรถเป็นหลักประกัน	36% และต้องตรวจใบอนุญาตก่อนส่งเล่ม

ก่อนสมัครกับผู้ให้กู้รายใด ให้ค้นชื่อในโปรแกรมตรวจสอบพิโกไฟแนนซ์ของกระทรวงการคลัง ซึ่งแยกสถานะว่าได้รับอนุญาต ถูกสั่งพัก ถูกเพิกถอนใบอนุญาต หรือเลิกกิจการแล้ว หรือค้นในระบบ BOT License Check ของ ธปท. ถ้าไม่พบชื่อ ธปท. แนะนำให้ถือไว้ก่อนว่าเป็นมิจฉาชีพ ภาพรวมของแหล่งเงินกู้แต่ละประเภทเปรียบเทียบไว้ในแหล่งกู้เงินถูกกฎหมาย

ตัวอย่างสมมติ ถ้านำเงินจากพิโกไฟแนนซ์ 9,000 บาทมาปิดหนี้ส่งวันในตัวอย่างข้างบน แล้วผ่อน 6 เดือนที่ต้นทุนสูงสุด 36% ต่อปี ค่างวดราว 1,660 บาทต่อเดือน ดอกเบี้ยรวมตลอดสัญญาราว 960 บาท เทียบกับ 3,000 บาทที่ต้องจ่ายเกินภายใน 24 วันของหนี้นอกระบบ ค่างวดรายเดือนยังช่วยให้วางแผนเงินได้ง่ายกว่าการหาเงินสดทุกเช้า

ทำไมคนรอบตัวยังกู้นอกระบบ แม้รู้ว่าแพง

เหตุผลส่วนใหญ่คือเวลาและเอกสาร คนที่ต้องจ่ายค่ารักษาพยาบาลพรุ่งนี้ หรือค่าเช่าที่ครบกำหนดวันนี้ ไม่มีเวลารอการพิจารณาหลายวัน และคนที่ทำงานรายวันมักไม่มีสลิปเงินเดือนให้ธนาคารดู ผู้ปล่อยกู้นอกระบบรู้จุดนี้ดี จึงขายความเร็วเป็นหลัก

สิ่งที่ลดโอกาสต้องพึ่งเงินนอกระบบในครั้งหน้ามีสามเรื่องที่ทำได้จริง เรื่องแรก กันเงินสำรองเล็กๆ ไว้ในบัญชีแยก แม้เริ่มที่สัปดาห์ละ 100 ถึง 200 บาท ครบปีจะมีราว 5,000 ถึง 10,000 บาท ซึ่งเท่ากับวงเงินที่คนส่วนใหญ่ไปกู้นอกระบบ เรื่องที่สอง ให้รายรับเข้าบัญชีธนาคารสม่ำเสมอ เพื่อให้มีหลักฐานรายได้เมื่อขอสินเชื่อในระบบ เรื่องที่สาม เปิดความสัมพันธ์กับสหกรณ์หรือกลุ่มออมทรัพย์ในพื้นที่ตั้งแต่ยังไม่เดือดร้อน เพราะหลายแห่งให้กู้เฉพาะสมาชิกที่ฝากต่อเนื่องมาระยะหนึ่ง

ถ้าคุณมีหนี้หลายก้อนทั้งในและนอกระบบอยู่แล้ว วิธีเรียงหนี้และเลือกว่าจะจ่ายก้อนไหนก่อนอยู่ในวิธีปลดหนี้ โดยหลักแล้วหนี้นอกระบบควรถูกปิดก่อน เพราะทั้งต้นทุนสูงที่สุดและมีความเสี่ยงเรื่องการทวงที่กระทบชีวิตประจำวัน

เช็กลิสต์ก่อนรับเงินกู้จากใครก็ตาม

ใช้คำถามชุดนี้กับผู้ให้กู้ทุกราย ถ้าคำตอบข้อใดเป็น "ไม่" ให้หยุดก่อน

• ค้นชื่อผู้ให้กู้แล้วพบในรายชื่อของ ธปท. หรือรายชื่อพิโกไฟแนนซ์ของกระทรวงการคลังหรือไม่
• ผู้ให้กู้แจ้งต้นทุนเป็นอัตราต่อปี และรวมค่าธรรมเนียมทุกอย่างแล้วหรือไม่
• คุณได้รับเงินเต็มจำนวนตามสัญญา โดยไม่มีการหักก่อนโอนหรือไม่
• มีสัญญาเป็นหนังสือที่ระบุชื่อ ที่อยู่ และยอดชำระแต่ละงวด และคุณได้สำเนาหรือไม่
• ผู้ให้กู้ไม่ขอให้โอนเงินใดๆ ก่อนได้รับเงินกู้ และไม่ขอรายชื่อญาติหรือสิทธิเข้าถึงรายชื่อในโทรศัพท์ใช่หรือไม่

ถ้าผ่านทุกข้อแล้วยังไม่แน่ใจเรื่องอัตราหรือเงื่อนไข โทร 1359 ถามเจ้าหน้าที่ได้ก่อนเซ็น โดยเตรียมชื่อผู้ให้กู้ วงเงิน และยอดที่ต้องคืนแต่ละงวดไว้ให้พร้อม