ผ่อนไม่ไหว ทำยังไง ทางเลือกตามจำนวนวันที่ค้างชำระ

เดือนที่รู้ตัวว่าเงินเดือนไม่พอจ่ายค่างวด คนส่วนใหญ่เลือกเงียบแล้วหวังว่าเดือนหน้าจะดีขึ้น ทางที่ได้ผลกว่าคือถามตัวเองสองข้อทันที ข้อแรก ตอนนี้ค้างชำระมาแล้วกี่วัน ข้อสอง รายได้ที่ลดลงเป็นเรื่องชั่วคราวหรือจะเป็นแบบนี้ไปอีกนาน คำตอบสองข้อนี้กำหนดว่าคุณยังขออะไรจากเจ้าหนี้ได้บ้าง

เนื้อหานี้เน้นหนี้ที่ไม่ใช่บ้าน คือ บัตรเครดิต บัตรกดเงินสด สินเชื่อบุคคล และรถที่ผ่อนแบบเช่าซื้อ ถ้าปัญหาของคุณคือค่างวดบ้าน ให้อ่าน ผ่อนบ้านไม่ไหว ทำยังไง ซึ่งแยกทางเลือกของสินเชื่อบ้านไว้ละเอียดกว่า

จำนวนวันค้างชำระเปลี่ยนสิ่งที่คุณขอได้

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) แบ่งการแก้หนี้ตามสถานะของหนี้ หนี้ที่ยังจ่ายตรงหรือค้างไม่ถึง 90 วันเรียกว่าหนี้ที่ยังไม่เป็น NPL ส่วนหนี้ที่ค้างเกิน 3 เดือนนับเป็นหนี้เสีย (NPL) และถูกส่งข้อมูลไปที่บริษัทข้อมูลเครดิตแห่งชาติ (เครดิตบูโร) ในสถานะนั้น

สถานะ	สิ่งที่ยังขอได้	ผลต่อประวัติเครดิต
ยังไม่ค้าง แต่เห็นว่าเดือนหน้าจะไม่พอ	แปลงหนี้ ลดดอก ยืดงวด รวมหนี้ พักชำระชั่วคราว	ไม่เสียประวัติถ้าตกลงก่อนวันครบกำหนด
ค้าง 1 ถึง 89 วัน	ปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้รายนั้น	บันทึกการค้างตามจริงแต่ยังไม่เป็น NPL
ค้าง 90 วันขึ้นไป (NPL)	ปรับโครงสร้างหลัง NPL คลินิกแก้หนี้ ไกล่เกลี่ย	สถานะหนี้เสีย ถูกเก็บในฐานข้อมูลตามระยะที่กฎหมายกำหนด
ถูกฟ้องแล้ว	เจรจาประนอมหนี้ในศาลหรือก่อนวันนัด	มีคดีและคำพิพากษาตามมา

ถ้าอยากรู้ว่าตัวเองอยู่สถานะไหน ขอรายงานเครดิตของตัวเองมาดูได้ ส่วนกรณีถูกฟ้องแล้ว ขั้นตอนต่างไปมาก ดูได้ที่ ถูกฟ้องหนี้ ทำยังไง

ช่วงที่ยังไม่ค้าง ขอเปลี่ยนเงื่อนไขอะไรได้บ้าง

ช่วงนี้คุณยังเป็นลูกหนี้ดี และเป็นช่วงที่ ธปท. แนะนำให้รีบคุยกับเจ้าหนี้ ทางเลือกตามหน้าแก้หนี้ส่วนบุคคลของ ธปท. มีห้าแบบหลัก

1. แปลงหนี้บัตรเครดิตหรือบัตรกดเงินสดที่เป็นวงเงินหมุนเวียน ให้เป็นเงินกู้ที่มีระยะเวลาผ่อนชัดเจน ค่างวดเท่ากันทุกเดือนและรู้วันจบ
2. ขอลดอัตราดอกเบี้ย หรือขอขยายระยะเวลาผ่อน เพื่อให้ค่างวดต่อเดือนลดลง
3. ขอผ่อนแบบขั้นบันได คือจ่ายน้อยในช่วงแรกแล้วค่อยเพิ่มเมื่อรายได้กลับมา
4. ถ้ามีสินเชื่อบ้านอยู่ ขอรวมหนี้บัตรและสินเชื่อบุคคลไปไว้กับสินเชื่อบ้าน ในอัตราดอกเบี้ยไม่เกินดอกเบี้ยบ้านบวก 2% ต่อปี
5. ถ้ารายได้ลดชั่วคราว ขอพักชำระหรือลดค่างวดช่วงสั้น ถ้ารายได้ลดถาวร เน้นยืดระยะเวลาให้ค่างวดสอดคล้องกับรายได้ใหม่

การรวมหนี้หลายก้อนเป็นก้อนเดียวมีข้อดีข้อเสียที่ต้องคิดให้ครบ ดูรายละเอียดได้ที่ รวมหนี้คืออะไร

ตัวอย่างสมมติ แปลงหนี้บัตร 100,000 บาทเป็นเงินกู้ 48 งวด

สมมติคุณมีหนี้บัตรเครดิตค้าง 100,000 บาท ดอกเบี้ยบัตร 16% ต่อปี ถ้าจ่ายแค่ขั้นต่ำทุกเดือน ดอกเบี้ยเดือนแรกจะอยู่ราว 1,333 บาท และยอดต้นลดลงช้ามาก เพราะเงินที่จ่ายส่วนใหญ่ไปที่ดอกเบี้ย

สมมติต่อว่าเจ้าหนี้ยอมแปลงเป็นเงินกู้แบบลดต้นลดดอก 48 งวด ดอกเบี้ย 12% ต่อปี (ตัวเลขสมมติ อัตราจริงขึ้นกับการพิจารณาของเจ้าหนี้)

• ดอกเบี้ยต่อเดือน 1%
• ค่างวด = 100,000 × 0.01 ÷ (1 − 1.01 ยกกำลัง −48) = ประมาณ 2,634 บาท
• จ่ายรวมทั้งหมด 2,634 × 48 = ประมาณ 126,432 บาท
• ดอกเบี้ยรวมทั้งสัญญา ประมาณ 26,432 บาท

แผน	ค่างวดต่อเดือน	จบหนี้เมื่อไร	สิ่งที่ต้องยอมแลก
จ่ายขั้นต่ำบัตรไปเรื่อย ๆ	เปลี่ยนทุกเดือนตามยอดค้าง	ไม่แน่นอน หลายปี	ดอกเบี้ยสะสมสูง วงเงินยังเปิดให้รูดเพิ่ม
แปลงเป็นเงินกู้ 48 งวด	ประมาณ 2,634 บาท	4 ปีพอดี	บัตรมักถูกระงับวงเงินระหว่างผ่อน
แปลงเป็นเงินกู้ 60 งวด ดอกเท่าเดิม	ประมาณ 2,224 บาท	5 ปี	ดอกเบี้ยรวมเพิ่มเป็นราว 33,440 บาท

แผน 60 งวดคำนวณแบบเดียวกัน ค่างวดเบาลงราว 410 บาท แต่จ่ายดอกเบี้ยรวมเพิ่มราว 7,000 บาท การยืดงวดจึงเหมาะเมื่อค่างวด 48 งวดยังเกินกำลังจริง ไม่ควรยืดเพียงเพื่อให้มีเงินเหลือใช้มากขึ้น และก่อนเซ็นให้ถามให้ชัดว่าดอกเบี้ยคิดแบบลดต้นลดดอกหรือแบบคงที่ เพราะสองแบบนี้ให้ดอกเบี้ยรวมต่างกันมาก

หนี้เรื้อรัง จ่ายมานานแต่ยอดไม่ลด

ธปท. มีมาตรการสำหรับคนที่จ่ายหนี้หมุนเวียนมาหลายปีแต่ยอดต้นแทบไม่ลด ซึ่งเรียกว่าหนี้เรื้อรัง (persistent debt) ตามประกาศปรับมาตรการช่วยเหลือลูกหนี้ ตั้งแต่วันที่ 1 มกราคม 2568 เจ้าหนี้ต้องเสนอทางเลือกให้ลูกหนี้กลุ่มนี้ปิดจบหนี้ได้ภายใน 7 ปี (เดิม 5 ปี) โดยดอกเบี้ยไม่เกิน 15% ต่อปี

สัญญาณที่บอกว่าคุณเข้าข่าย ให้ดูจากใบแจ้งยอดย้อนหลัง

• ใช้สินเชื่อหมุนเวียน เช่น บัตรกดเงินสด หรือสินเชื่อส่วนบุคคลแบบวงเงิน มาหลายปีต่อเนื่อง
• รวมยอดดอกเบี้ยที่จ่ายต่อปีแล้วมากกว่ายอดต้นที่ลดลง
• ยอดค้างวันนี้ใกล้เคียงกับยอดเมื่อหลายปีก่อน ทั้งที่จ่ายทุกเดือน

ตัวอย่างสมมติ ยอดค้างบัตรกดเงินสด 60,000 บาท ถ้าเข้าโครงการปิดจบใน 7 ปี ที่ดอกเบี้ย 15% ต่อปี ค่างวดแบบลดต้นลดดอก 84 งวดจะอยู่ราว 1,158 บาทต่อเดือน และจบหนี้แน่นอนเมื่อครบ 84 งวด ในโครงการนี้เจ้าหนี้มักปิดวงเงินหมุนเวียนก้อนนั้นไว้ระหว่างผ่อน เพื่อไม่ให้ยอดงอกเพิ่ม

รถเช่าซื้อผ่อนไม่ไหว ทางเลือกต่างจากหนี้บัตร

รถที่ผ่อนแบบเช่าซื้อยังเป็นกรรมสิทธิ์ของบริษัทเช่าซื้อจนกว่าคุณจะผ่อนครบ ถ้าค้างตามเงื่อนไขสัญญา บริษัทมีสิทธิ์บอกเลิกสัญญาและยึดรถ แล้วนำไปขายทอดตลาด ถ้าขายได้ต่ำกว่ายอดค้าง คุณยังต้องรับผิดส่วนต่างตามเงื่อนไขในสัญญาด้วย

ทางเลือกที่ควรพิจารณาก่อนถูกยึดมีสามแบบ

1. ขอขยายจำนวนงวดเพื่อลดค่างวด ถ้ารายได้ลดลงแต่ยังต้องใช้รถทำงาน
2. ขายรถเองแล้วนำเงินปิดยอด ถ้าราคาขายในตลาดสูงกว่ายอดคงค้าง วิธีนี้มักได้เงินมากกว่าปล่อยให้ถูกยึดไปขายทอดตลาด
3. คืนรถโดยสมัครใจ ตามที่ ธปท. ระบุเป็นทางเลือกหนึ่ง แต่ก่อนคืนให้ขอเอกสารสรุปยอดว่าหลังขายรถแล้วจะเหลือภาระเท่าไร และให้ระบุให้ชัดว่าจะมีการเรียกส่วนต่างหรือไม่

ตัวอย่างสมมติ ยอดค้างค่ารถ 280,000 บาท ราคารถมือสองในตลาดราว 320,000 บาท ถ้าคุณขายเองได้ตามราคานี้ จะเหลือเงินราว 40,000 บาทหลังปิดยอด ถ้าปล่อยให้ยึดแล้วขายทอดตลาดได้ 230,000 บาท คุณยังต้องรับผิดส่วนต่างราว 50,000 บาท บวกค่าใช้จ่ายตามสัญญา ส่วนต่างระหว่างสองทางนี้คือราว 90,000 บาท

ค้างเกิน 90 วันแล้ว ยังมีทางออก

เมื่อหนี้กลายเป็น NPL เจ้าหนี้มักส่งเรื่องให้ฝ่ายติดตามหนี้หรือขายหนี้ให้บริษัทบริหารสินทรัพย์ ทางเลือกในช่วงนี้มีสองทางหลัก

ทางแรก ปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้ หรือผู้ที่รับซื้อหนี้ไป ซึ่งมักขอให้คุณจ่ายก้อนแรกเพื่อแสดงความตั้งใจ แล้วผ่อนส่วนที่เหลือ ข้อตกลงต้องทำเป็นหนังสือ ระบุยอดหนี้ อัตราดอกเบี้ย จำนวนงวด และสิ่งที่เกิดขึ้นถ้าผิดนัดอีก

ทางที่สอง โครงการคลินิกแก้หนี้ ซึ่งดำเนินการโดยบริษัทบริหารสินทรัพย์สุขุมวิท (SAM) ร่วมกับ ธปท. สำหรับหนี้บัตรเครดิต บัตรกดเงินสด และสินเชื่อส่วนบุคคลที่เป็น NPL ตามเงื่อนไขของโครงการ ดอกเบี้ยอยู่ที่ 3 ถึง 5% ต่อปี ผ่อนได้นานสูงสุด 10 ปี

ตัวอย่างสมมติ รวมหนี้ NPL จากบัตรสามใบได้ 200,000 บาท เข้าคลินิกแก้หนี้ที่ดอกเบี้ย 5% ต่อปี ผ่อน 120 งวด คิดแบบลดต้นลดดอก ค่างวดประมาณ 2,120 บาทต่อเดือน ถ้าเดิมคุณต้องจ่ายขั้นต่ำบัตรรวมกันเดือนละเกือบ 10,000 บาท ภาระรายเดือนจะลดลงมาก แต่ระยะเวลาผ่อนยาวถึง 10 ปี

สิ่งที่ทำให้ปัญหาแย่ลงเร็วที่สุด

ช่วงที่เงินขาดมือ ทางลัดบางทางดูเหมือนช่วยได้ แต่ทำให้ภาระก้อนใหม่ใหญ่กว่าก้อนเดิม

• กู้นอกระบบมาจ่ายค่างวด เงินกู้นอกระบบคิดดอกเบี้ยกันราว 5 ถึง 20% ต่อเดือน ขณะที่หนี้ในระบบมีเพดานดอกเบี้ยตามประกาศกำกับ ผลคือหนี้ก้อนใหม่โตเร็วกว่าก้อนที่ตั้งใจจะปิด อ่านรูปแบบที่พบบ่อยได้ใน อันตรายของเงินกู้นอกระบบ
• รูดบัตรใบหนึ่งไปจ่ายอีกใบ ยอดรวมไม่ลด แต่ค่าธรรมเนียมเบิกเงินสดและดอกเบี้ยเพิ่มขึ้นทุกรอบ
• เปลี่ยนเบอร์และไม่รับสายเจ้าหนี้ เจ้าหนี้ติดต่อไม่ได้ก็เสนอปรับโครงสร้างให้ไม่ได้ และเรื่องมักเดินไปสู่การฟ้องคดี
• เซ็นข้อตกลงทางโทรศัพท์โดยไม่มีเอกสาร ถ้าไม่มีหนังสือยืนยัน ยอดที่ตกลงกันไว้พิสูจน์ได้ยาก

เตรียมตัวก่อนโทรหาเจ้าหนี้

เจ้าหนี้จะพิจารณาจากตัวเลขที่คุณให้ได้ การโทรไปบอกเพียงว่าจ่ายไม่ไหวมักได้คำตอบแบบกว้าง ๆ เตรียมข้อมูลตามรายการนี้ก่อน

สิ่งที่ต้องเตรียม	ใช้ทำอะไร
รายการหนี้ทุกก้อน ชื่อเจ้าหนี้ ยอดค้าง ดอกเบี้ย ค่างวด	เรียงลำดับว่าก้อนไหนดอกสูงสุดและควรเจรจาก่อน
สลิปเงินเดือนหรือรายการเดินบัญชี 3 ถึง 6 เดือน	แสดงรายได้ปัจจุบันที่ลดลง
หลักฐานเหตุที่รายได้ลด เช่น หนังสือเลิกจ้าง ใบรับรองแพทย์	ประกอบเหตุผลขอพักชำระหรือยืดงวด
ตัวเลขค่างวดที่จ่ายไหวจริงต่อเดือน	ให้เจ้าหนี้ออกแบบแผนได้ตรงกับกำลังของคุณ
สมุดจดวันเวลาที่โทร ชื่อพนักงาน และสิ่งที่ตกลง	ใช้ติดตามและอ้างอิงถ้ามีข้อโต้แย้งภายหลัง

ขั้นตอนต่อจากนี้คือจัดลำดับหนี้และวางแผนรายเดือนให้ทั้งหมดจบได้จริง ซึ่งอธิบายไว้ใน วิธีปลดหนี้

ถ้าเจรจากับเจ้าหนี้แล้วไม่ได้คำตอบ หรือคิดว่าเจ้าหนี้ไม่ทำตามมาตรการ ให้โทรสายด่วน ธปท. 1213 เพื่อแจ้งเรื่องกับศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงิน พร้อมเลขที่สัญญาและบันทึกการติดต่อที่จดไว้

ตัวอย่างสมมติสรุป รายได้ลดจาก 30,000 เหลือ 22,000 บาท มีหนี้บัตร 100,000 บาท และบัตรกดเงินสด 60,000 บาท ขอแปลงหนี้บัตรเป็นเงินกู้ 48 งวด ค่างวดราว 2,634 บาท และขอเข้าโครงการหนี้เรื้อรังกับบัตรกดเงินสด ค่างวดราว 1,158 บาท รวมเป็นราว 3,792 บาทต่อเดือน คิดเป็นราว 17% ของรายได้ใหม่ ซึ่งเหลือเงินพอสำหรับค่าใช้จ่ายจำเป็นและเริ่มกันเงินสำรองได้อีกครั้ง