ถูกฟ้องหนี้ ทำยังไง ตั้งแต่ได้หมายศาลจนถึงบังคับคดี

ซองสีน้ำตาลจากศาลทำให้คนจำนวนมากตกใจจนไม่กล้าเปิดอ่าน ทั้งที่เอกสารในซองบอกทุกอย่างที่ต้องรู้ ชื่อเจ้าหนี้ที่ฟ้อง ยอดที่เรียก วันนัด และกำหนดยื่นคำให้การ ข้อดีคือคดีหนี้บัตรเครดิตและเงินกู้เป็นคดีแพ่ง ไม่มีโทษจำคุก และลูกหนี้ส่วนใหญ่ปิดเรื่องได้ด้วยการไปศาลตามนัดแล้วตกลงผ่อนกับเจ้าหนี้

สิ่งที่ทำให้เรื่องเลวร้ายคือการไม่ไป เพราะศาลตัดสินไปตามคำฟ้องได้ แล้วเจ้าหนี้ก็เดินหน้าอายัดเงินเดือนหรือยึดทรัพย์ต่อ

ได้หมายศาลวันนี้ ทำ 5 อย่างภายในสัปดาห์แรก

1. เปิดซองแล้วจดวันที่ได้รับ ตาม ธปท. หมายที่ส่งไปที่อยู่ตามทะเบียนบ้านถือว่าลูกหนี้ได้รับแล้ว แม้คนในบ้านเป็นผู้รับแทน
2. อ่านคำฟ้อง ดูว่าเจ้าหนี้คือใคร หนี้ก้อนไหน ยอดต้น ดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม และค่าทนายที่ขอมาแยกเป็นอย่างละเท่าไร
3. ดูกำหนดยื่นคำให้การ ตัวอย่างที่ ธปท. ยกไว้คือภายใน 15 วัน ระยะเวลาจริงให้ยึดตามที่เขียนในหมายของคุณ
4. รื้อหลักฐานการจ่ายครั้งสุดท้าย เช่น สลิปโอน ใบแจ้งยอด เพื่อเช็กอายุความ
5. คำนวณว่าแต่ละเดือนจ่ายได้จริงเท่าไร ตัวเลขนี้คือสิ่งที่คุณจะใช้เจรจาในวันนัด

ถ้าหนี้ก้อนนั้นมีคนค้ำประกัน ผู้ค้ำจะได้หมายด้วยและถูกเรียกให้รับผิดตามสัญญาค้ำ ควรบอกผู้ค้ำตั้งแต่ตอนนี้ ดูความรับผิดของผู้ค้ำได้ที่ ค้ำประกันเงินกู้ มีความเสี่ยงอะไร

เช็กอายุความก่อน เพราะเป็นข้อต่อสู้ที่ชัดที่สุด

อายุความนับจากวันที่ผิดนัด หรือวันที่คุณจ่ายชำระครั้งสุดท้าย ถ้าเจ้าหนี้ฟ้องหลังพ้นอายุความ คุณยกขึ้นต่อสู้ได้ แต่ศาลจะไม่ยกให้เอง คุณต้องยื่นคำให้การว่าคดีขาดอายุความ

ประเภทหนี้	อายุความตามที่ ธปท. สรุป	นับจาก
บัตรเครดิต	2 ปี	วันผิดนัด หรือวันจ่ายครั้งสุดท้าย
สินเชื่อบุคคล	5 ปี	วันผิดนัด หรือวันจ่ายครั้งสุดท้าย
ค่างวดเช่าซื้อหรือผ่อนสินค้า	5 ปี	วันผิดนัด หรือวันจ่ายครั้งสุดท้าย

ตัวอย่างสมมติ คุณจ่ายหนี้บัตรเครดิตครั้งสุดท้ายในเดือนมีนาคมของปีหนึ่ง แล้วไม่ได้จ่ายอีกเลย ถ้าเจ้าหนี้ยื่นฟ้องหลังเดือนมีนาคมของอีกสองปีถัดมา คดีมีแนวโน้มขาดอายุความ แต่ถ้าระหว่างนั้นคุณโอนจ่ายไป 500 บาท หรือเซ็นรับสภาพหนี้ อายุความจะเริ่มนับใหม่จากวันนั้น

อ่านยอดในคำฟ้อง แยกส่วนที่โต้แย้งได้

ยอดที่เจ้าหนี้เรียกมักรวมหลายส่วนเข้าด้วยกัน การแยกออกมาทำให้รู้ว่าส่วนไหนเจรจาได้

ส่วนของยอดเรียก	สิ่งที่ควรเช็ก
เงินต้น	ตรงกับยอดในใบแจ้งยอดล่าสุดหรือไม่
ดอกเบี้ยตามสัญญา	อัตราไม่เกินเพดานตามประเภทสินเชื่อ
ดอกเบี้ยผิดนัดและค่าปรับ	คิดซ้อนกับดอกเบี้ยปกติหรือไม่
ค่าติดตามทวงถาม	เก็บเกินจริงหรือไม่
ค่าทนายความและค่าฤชาธรรมเนียม	ขอให้ศาลไม่กำหนดหรือลดได้ถ้าตกลงกันได้เร็ว

เพดานดอกเบี้ยของสินเชื่อแต่ละประเภทสรุปไว้ใน เพดานดอกเบี้ยตามกฎหมาย ใช้เทียบกับอัตราที่เขียนในคำฟ้อง

วันนัดที่ศาล เตรียมอะไรไปบ้าง

ธปท. แนะนำให้ไปถึงก่อนเวลานัดราว 30 นาที เพื่อหาห้องพิจารณาคดีและรายงานตัว คุณไม่จำเป็นต้องมีทนายถ้าตั้งใจไปเจรจาประนอมหนี้ ศาลหลายแห่งมีศูนย์ไกล่เกลี่ยที่ช่วยให้คู่ความตกลงกัน

สิ่งที่ควรมีติดตัว

• บัตรประชาชนตัวจริง
• หมายเรียกและสำเนาคำฟ้อง
• หลักฐานการจ่ายเงินที่เคยจ่าย
• สลิปเงินเดือนหรือหลักฐานรายได้ล่าสุด
• ตารางรายรับรายจ่ายต่อเดือน และตัวเลขค่างวดที่จ่ายได้จริง
• ข้อเสนอที่คุณเตรียมไว้ เช่น จ่ายก้อนแรกเท่าไร แล้วผ่อนเดือนละเท่าไร กี่งวด

ถ้าตกลงกันได้ ศาลจะทำสัญญาประนีประนอมยอมความ แล้วพิพากษาตามสัญญา ข้อดีคือยอดและค่างวดเป็นไปตามที่ตกลง ข้อที่ต้องรู้คือถ้าผิดนัดตามสัญญานี้ เจ้าหนี้บังคับคดีได้ทันทีโดยไม่ต้องฟ้องใหม่ ธปท. แนะนำให้ขอเจรจาเรื่องค่าทนายของฝ่ายเจ้าหนี้ด้วย เพราะเป็นส่วนที่ลูกหนี้หลายคนไม่ทันถาม

ตัวอย่างสมมติ ตกลงประนอมหนี้ในวันนัด

เจ้าหนี้บัตรเครดิตฟ้องเรียก 150,000 บาท แยกเป็นเงินต้น 110,000 บาท ดอกเบี้ยและค่าปรับ 32,000 บาท และค่าทนายที่ขอ 8,000 บาท คุณมีเงินเดือน 25,000 บาท จ่ายค่าเช่าและค่าใช้จ่ายจำเป็นแล้วเหลือราว 4,000 บาทต่อเดือน

ข้อเสนอของคุณในวันนัด จ่ายก้อนแรก 10,000 บาทจากเงินที่เก็บไว้ ผ่อนส่วนที่เหลือเดือนละ 3,500 บาท และขอให้ไม่คิดค่าทนาย

รายการ	ยอดตามคำฟ้อง	ยอดหลังตกลง (ตัวอย่างสมมติ)
เงินต้น	110,000	110,000
ดอกเบี้ยและค่าปรับถึงวันฟ้อง	32,000	20,000
ค่าทนาย	8,000	0
รวม	150,000	130,000
จ่ายก้อนแรก	ไม่มี	10,000
ผ่อนต่อเดือน	ไม่มี	3,500 ประมาณ 35 งวด ไม่รวมดอกเบี้ยระหว่างผ่อน

ตัวเลขจริงขึ้นกับที่เจ้าหนี้ยอมรับ ดอกเบี้ยระหว่างผ่อนก็เป็นอีกเรื่องที่ต้องถามให้ชัดก่อนเซ็น ประเด็นคือ คุณไปพร้อมข้อเสนอที่ทำได้จริง และไม่รับเงื่อนไขที่จะผิดนัดภายในไม่กี่เดือน

หลังคำพิพากษา บังคับคดีทำอะไรได้บ้าง

ถ้าศาลพิพากษาให้คุณชำระหนี้ และคุณไม่จ่ายตามกำหนด เจ้าหนี้ขอให้กรมบังคับคดียึดหรืออายัดทรัพย์สินได้ กฎหมายกันส่วนที่จำเป็นต่อการดำรงชีพไว้ให้ลูกหนี้

ทรัพย์สินหรือเงินได้	กฎเกณฑ์ตามแหล่งข้อมูล
เงินเดือน	เงินเดือนไม่เกิน 20,000 บาทอายัดไม่ได้ และต้องเหลือให้ลูกหนี้อย่างน้อย 20,000 บาทต่อเดือน
โบนัส	อายัดได้ราวครึ่งหนึ่ง
เงินชดเชยเมื่อออกจากงาน	อายัดได้ แต่ต้องเหลือให้ลูกหนี้ 300,000 บาท
เงินฝาก เงินปันผล ค่าเช่าที่ได้รับ	อายัดได้
รถที่ยังผ่อนเช่าซื้อ	กรรมสิทธิ์ยังเป็นของบริษัทเช่าซื้อ ถูกยึดคืนตามสัญญาเช่าซื้อได้

ตัวอย่างจากกรมบังคับคดี ลูกหนี้เงินเดือน 35,000 บาท เจ้าหนี้ขออายัด 20,000 บาท แต่กฎหมายกำหนดให้เหลือไว้ไม่น้อยกว่า 20,000 บาท ยอดที่อายัดได้จึงลดเหลือ 15,000 บาท และลูกหนี้ยังขอให้ลดลงได้อีกถึงครึ่งหนึ่ง เช่น เหลือ 7,500 บาท ถ้ามีเหตุจำเป็น เช่น มีบุตรหรือบิดามารดาที่ต้องดูแล โดยยื่นคำร้องคัดค้านต่อศาลภายใน 15 วัน

เรื่องที่ห้ามทำระหว่างมีคดี

• ห้ามโอนบ้าน รถ หรือเงินฝากไปไว้ในชื่อคนอื่นเพื่อไม่ให้เจ้าหนี้ยึดได้ การยักย้ายทรัพย์สินหนีการบังคับคดีเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญามาตรา 350 โทษจำคุกไม่เกิน 2 ปี หรือปรับไม่เกิน 40,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ
• ห้ามกู้นอกระบบมาจ่ายก้อนแรกของการประนอมหนี้ เพราะจะมีหนี้ดอกสูงเพิ่มอีกก้อน
• ห้ามเซ็นเอกสารที่ไม่เข้าใจ ถ้าไม่แน่ใจให้ขอเวลาอ่านหรือถามเจ้าหน้าที่ศูนย์ไกล่เกลี่ย

ถ้ายังไม่ถูกฟ้อง แต่ค้างอยู่

ถ้าหนี้บางก้อนยังไม่ถึงขั้นฟ้อง ให้รีบใช้ทางเลือกก่อนศาล เช่น ปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้ หรือสมัครคลินิกแก้หนี้สำหรับหนี้บัตรที่เป็น NPL ตามเงื่อนไขของโครงการ ทางเลือกแยกตามจำนวนวันค้างอยู่ใน ผ่อนไม่ไหว ทำยังไง

ผลต่อประวัติเครดิตเป็นอีกเรื่องที่ตามมา ตาม ธปท. หนี้ที่ค้างเกิน 90 วันจะเป็น NPL และประวัติถูกเก็บไว้ราว 3 ปีนับจากวันที่ปิดบัญชีหรือชำระหนี้ครบ ระยะเวลาและวิธีเช็กประวัติตัวเองอยู่ใน ติดเครดิตบูโรกี่ปี

หมายจริงหรือของปลอม แยกอย่างไร

มิจฉาชีพใช้ความกลัวเรื่องถูกฟ้องเป็นเครื่องมือหลอกให้โอนเงินบ่อยมาก ทั้งโทรศัพท์ ข้อความ SMS และเอกสารที่ทำให้ดูเหมือนหมายศาล ก่อนทำอะไรตามเอกสาร ให้เช็กสามจุดนี้

1. หมายศาลจริงระบุชื่อศาล หมายเลขคดีดำ ชื่อโจทก์ และวันนัดชัดเจน ให้หาเบอร์โทรของศาลนั้นจากเว็บไซต์ทางการของศาลยุติธรรมเอง แล้วโทรถามด้วยหมายเลขคดี ห้ามโทรเบอร์ที่พิมพ์มาในเอกสารหรือข้อความ
2. ศาลไม่ให้โอนเงินเข้าบัญชีบุคคลเพื่อถอนฟ้อง ถ้ามีใครบอกว่าโอนวันนี้แล้วคดีจะจบ ให้ถือว่าเป็นสัญญาณหลอกลวง
3. การโทรทวงหนี้ที่ข่มขู่ว่าจะจับเข้าคุกในคดีหนี้บัตรไม่ถูกต้อง เพราะเป็นคดีแพ่ง ผู้ทวงถามหนี้ต้องทำตามกฎหมายว่าด้วยการทวงถามหนี้ ถ้าเจอการข่มขู่หรือดูหมิ่น ให้จดวันเวลาและชื่อผู้โทรไว้เป็นหลักฐานร้องเรียน

ตัวอย่างสมมติ คุณได้ SMS ว่ามีคดีหนี้บัตรค้าง 48,000 บาท ให้โทรกลับภายในวันนี้ไม่เช่นนั้นจะถูกออกหมายจับ ข้อความนี้ผิดตั้งแต่ข้อแรก เพราะคดีแพ่งไม่มีหมายจับ และศาลส่งหมายเรียกเป็นเอกสารถึงที่อยู่ตามทะเบียนบ้าน ไม่ได้ส่งผ่าน SMS ให้เช็กกับเจ้าหนี้โดยตรงผ่านเบอร์บนหลังบัตรว่ามีบัญชีค้างจริงหรือไม่

เช็กลิสต์ก่อนวันยื่นคำให้การ

• รู้วันที่ได้รับหมายและวันสุดท้ายที่ต้องยื่นคำให้การ
• แยกยอดในคำฟ้องเป็นต้น ดอกเบี้ย ค่าปรับ และค่าทนาย
• เช็กวันจ่ายครั้งสุดท้ายเทียบกับอายุความ
• เตรียมสลิปเงินเดือนและตารางรายจ่ายต่อเดือน
• ตั้งตัวเลขก้อนแรกและค่างวดที่จ่ายได้จริง
• แจ้งผู้ค้ำประกัน ถ้ามี
• เก็บสำเนาทุกเอกสารที่ได้รับและที่ยื่น

ถ้ามีหนี้หลายก้อนและถูกฟ้องพร้อมกัน ให้วางแผนรวมทั้งหมดก่อนรับข้อเสนอจากเจ้าหนี้รายแรก เพื่อไม่ให้ค่างวดของคดีแรกกินเงินจนไม่เหลือให้คดีที่สอง วิธีจัดลำดับหนี้หลายก้อนอยู่ใน วิธีปลดหนี้