ดอกเบี้ยเงินกู้ตามกฎหมาย เพดาน 15% 25% 36% ใช้กับใคร

ดอกเบี้ยเงินกู้ตามกฎหมายมีเพดานสามระดับ ขึ้นกับว่าผู้ให้กู้เป็นใคร เงินกู้ทั่วไปจากผู้ให้กู้ที่ไม่ใช่สถาบันการเงินเก็บได้ไม่เกิน 15% ต่อปี หรือ 1.25% ต่อเดือน สินเชื่อส่วนบุคคลของผู้ให้บริการที่อยู่ภายใต้การกำกับของธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) รวมดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมไม่เกิน 25% ต่อปี และพิโกไฟแนนซ์รวมทุกอย่างไม่เกิน 36% ต่อปี

คนจำนวนมากสับสนเพราะได้ยินตัวเลขสามตัวนี้ปนกัน แล้วสรุปว่ากฎหมายมีเพดานเดียวหรือไม่มีเลย ในความจริง แต่ละตัวใช้กับผู้ให้กู้คนละกลุ่ม ผมจึงเริ่มจากตารางจับคู่ผู้ให้กู้กับเพดาน แล้วแสดงตัวอย่างคำนวณสมมติให้เห็นว่าเกินเพดานแล้วต่างกันกี่บาท

เพดานสามระดับ ใช้กับใคร

ผู้ให้กู้	เพดานต่อปี	รวมอะไรบ้าง	ผู้กำกับหรือที่ตรวจ
ผู้ให้กู้ทั่วไปที่ไม่ใช่สถาบันการเงิน	15% (1.25% ต่อเดือน)	ดอกเบี้ย	กฎหมายแพ่ง ปรึกษาศูนย์ 1359
สินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับของ ธปท.	25%	ดอกเบี้ยรวมค่าธรรมเนียม	ธปท.
พิโกไฟแนนซ์	36%	ดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียม	กระทรวงการคลัง

ธปท. ระบุในหน้าเกี่ยวกับเงินกู้นอกระบบว่า ตามกฎหมาย การเรียกเก็บดอกเบี้ยต้องไม่เกินร้อยละ 15 ต่อปี หรือร้อยละ 1.25 ต่อเดือน และเงินกู้นอกระบบมักมีดอกเบี้ยสูงเกินกว่าที่กฎหมายกำหนดพร้อมวิธีทวงหนี้ที่ไม่เป็นธรรม ส่วนสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับของ ธปท. เพดานรวมดอกเบี้ยและค่าธรรมเนียมคือ 25% ต่อปี และกระทรวงการคลังกำหนดให้พิโกไฟแนนซ์เก็บได้รวมไม่เกิน 36% ต่อปี

เหตุผลที่เพดานสามระดับไม่เท่ากันคือสถาบันที่ได้รับอนุญาตและอยู่ภายใต้การตรวจสอบมีต้นทุนการดำเนินงานและความเสี่ยงของลูกค้าต่างกัน ผู้กำกับจึงกำหนดกรอบเฉพาะกลุ่มไว้ เพดานที่สูงขึ้นไม่ได้แปลว่าผู้ให้กู้เก็บเท่าไหร่ก็ได้ แต่เป็นขีดสูงสุดที่ห้ามเกิน ผู้ให้กู้หลายรายตั้งอัตราต่ำกว่านี้

ตัวอย่างสมมติ ผลต่างเมื่อเกินเพดาน

สมมติคุณกู้เงิน 30,000 บาทจากบุคคลทั่วไป 12 เดือน เจ้าหนี้เรียกดอกเบี้ย 5% ต่อเดือน

ดอกเบี้ยตามที่เรียกคือ 30,000 x 5% = 1,500 บาทต่อเดือน รวมปีละ 18,000 บาท เท่ากับ 60% ต่อปี ถ้าคิดตามเพดาน 15% ต่อปี ดอกเบี้ยสูงสุดคือ 30,000 x 15% = 4,500 บาทต่อปี หรือ 375 บาทต่อเดือน ส่วนเกินเท่ากับ 13,500 บาทต่อปี

กรณี	อัตรา	ดอกเบี้ยต่อปี	เทียบเพดาน 15%
เพดานตามกฎหมาย	15% ต่อปี	4,500 บาท	เท่ากัน
เจ้าหนี้เรียก 3% ต่อเดือน	36% ต่อปี	10,800 บาท	สูงกว่า 2.4 เท่า
เจ้าหนี้เรียก 5% ต่อเดือน	60% ต่อปี	18,000 บาท	สูงกว่า 4 เท่า
เจ้าหนี้เรียก 10% ต่อเดือน	120% ต่อปี	36,000 บาท	สูงกว่า 8 เท่า

ตัวอย่างนี้เป็นตัวเลขสมมติเพื่อให้เห็นขนาด ไม่ใช่ข้อสรุปทางกฎหมายสำหรับกรณีใดกรณีหนึ่ง ถ้าคุณอยู่ในสถานการณ์จริง ควรปรึกษาศูนย์ 1359 หรือทนายความ เพราะรายละเอียดของสัญญา วิธีนับ และหลักฐานมีผลต่อการตีความ

ตัวเลข 25% รวมอะไรบ้าง

ธปท. ระบุว่าสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับ เก็บดอกเบี้ยรวมค่าธรรมเนียมต่าง ๆ ไม่เกิน 25% ต่อปี คำสำคัญคือ "รวมค่าธรรมเนียม" ผู้ให้กู้ไม่อาจตั้งดอกเบี้ย 24% แล้วบวกค่าธรรมเนียมแรกเข้ากับค่าบริการจนรวมเกิน

ตัวอย่างสมมติ กู้ 100,000 บาท ผ่อน 12 เดือน ดอกเบี้ยลดต้นลดดอก 20% ต่อปี ค่างวดประมาณ 9,263 บาท ดอกเบี้ยรวมราว 11,161 บาท ถ้าผู้ให้กู้หักค่าธรรมเนียมแรกเข้า 3,000 บาท ต้นทุนรวมเป็น 14,161 บาท และอัตราที่แท้จริงจะอยู่ที่ราว 25 ถึง 26% เมื่อคิดจากเงินที่ได้รับจริง 97,000 บาท ใกล้ชนเพดาน ถ้าเพิ่มค่าบริการอีก ผู้ให้กู้ต้องลดดอกเบี้ยลงหรือไม่เก็บค่าบริการนั้น

วิธีคำนวณต้นทุนต่อปีจากค่างวดและเงินที่ได้รับจริงอธิบายไว้ใน ดอกเบี้ยเงินกู้ คิดยังไง และวิธีเทียบข้อเสนอหลายแห่งอยู่ใน เปรียบเทียบสินเชื่อส่วนบุคคล

ตัวเลข 36% ของพิโกไฟแนนซ์ ต่างอย่างไร

พิโกไฟแนนซ์เป็นสินเชื่อที่ได้รับอนุญาตจากกระทรวงการคลัง เป็นทางเลือกแทนหนี้นอกระบบ ผู้ให้กู้เรียกดอกเบี้ย ค่าปรับ ค่าบริการ และค่าธรรมเนียมรวมกันได้ไม่เกิน 36% ต่อปี และรับสมุดทะเบียนรถยนต์และรถจักรยานยนต์เป็นหลักประกันได้

จุดที่น่าสังเกตคือ เพดาน 36% รวม "ค่าปรับ" ด้วย ผู้ให้กู้จึงเก็บค่าปรับผิดนัดเพิ่มจากอัตรา 36% ไม่ได้ ถ้ารวมแล้วเกินเพดาน ผู้กู้ควรตรวจใบแจ้งหนี้ว่ายอดรวมดอกเบี้ย ค่าปรับ และค่าบริการตลอดปีเมื่อคิดเป็นเปอร์เซ็นต์ของเงินต้นไม่เกิน 36% ถ้าเกิน ให้ถามเหตุผลเป็นลายลักษณ์อักษร

เช็กว่าคุณโดนเกินเพดานหรือไม่ ใน 4 ขั้น

ลองทำตามขั้นตอนนี้กับสัญญาที่ถืออยู่

1. ระบุประเภทผู้ให้กู้ อยู่ในรายชื่อของ ธปท. อยู่ในรายชื่อพิโกไฟแนนซ์ หรือเป็นบุคคลทั่วไป
2. รวมทุกอย่างที่คุณจ่ายตลอด 12 เดือน ได้แก่ ดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม ค่าบริการ และค่าปรับ
3. หารยอดรวมด้วยเงินต้น เทียบเป็นเปอร์เซ็นต์ต่อปี
4. เทียบกับเพดานของประเภทผู้ให้กู้นั้น

ตัวอย่างสมมติ กู้ 20,000 บาท จ่ายดอกเบี้ย 1,000 บาทต่อเดือน เป็นเวลา 12 เดือน รวม 12,000 บาท เท่ากับ 60% ต่อปี ถ้าผู้ให้กู้เป็นบุคคลทั่วไป ตัวเลขนี้เกินเพดาน 15% ถึง 4 เท่า

เงินกู้รายวันและรายสัปดาห์ แปลงเป็นต่อปีอย่างไร

เงินกู้นอกระบบไม่ค่อยบอกอัตราเป็นเปอร์เซ็นต์ แต่บอกเป็นค่างวด เช่น "กู้ 10,000 ส่งวันละ 400 บาท 30 วัน" ฟังแล้วเหมือนดอกเบี้ยไม่มาก เพราะคนจำแค่ว่าจ่ายวันละไม่กี่ร้อย วิธีเทียบกับเพดานคือหาส่วนที่จ่ายเกินเงินต้นก่อน แล้วปรับให้เป็นระยะเวลาหนึ่งปี

ตัวอย่างสมมติ กู้ 10,000 บาท ส่งวันละ 400 บาท 30 วัน รวมจ่าย 12,000 บาท ส่วนเกินเงินต้น 2,000 บาท เท่ากับ 20% ในเวลาเพียง 1 เดือน ถ้าคิดแบบไม่ทบต้นเป็นรายปีคือ 20% x 12 = 240% ต่อปี สูงกว่าเพดาน 15% ถึง 16 เท่า และตัวเลขจริงยังสูงกว่านี้ เพราะคุณคืนเงินต้นทยอยทุกวัน เงินต้นที่ค้างเฉลี่ยทั้งเดือนจึงเหลือราวครึ่งหนึ่งของ 10,000 บาท

รูปแบบที่ได้ยินบ่อย (ตัวอย่างสมมติ)	จ่ายรวม	ส่วนเกินเงินต้น	อัตราต่อปีแบบไม่ทบต้นโดยประมาณ
กู้ 10,000 ส่งวันละ 400 บาท 30 วัน	12,000	2,000 ใน 1 เดือน	240%
กู้ 5,000 ส่งสัปดาห์ละ 1,500 บาท 4 สัปดาห์	6,000	1,000 ใน 4 สัปดาห์	ราว 260%
กู้ 20,000 จ่ายดอกอย่างเดียวเดือนละ 2,000 บาท	24,000 ต่อปี ต้นยังอยู่ครบ	24,000 ต่อปี	120%

แถวสุดท้ายเป็นรูปแบบที่ทำให้คนติดหนี้นานที่สุด คุณจ่ายดอกเดือนละ 2,000 บาทไปเรื่อยๆ แต่เงินต้น 20,000 บาทไม่ลดลงเลย ครบหนึ่งปีจ่ายไปแล้ว 24,000 บาท มากกว่าเงินที่กู้มา และยังต้องหาเงินก้อนมาปิดต้นอีก ถ้าคิดตามเพดาน 15% ดอกเบี้ยทั้งปีของเงินต้น 20,000 บาทคือ 3,000 บาทเท่านั้น

สูตรที่ใช้เช็กเองได้คือ (ยอดจ่ายรวม ลบ เงินต้น) หาร เงินต้น แล้วคูณด้วยจำนวนรอบต่อปี ถ้าสัญญา 30 วันให้คูณ 12 ถ้า 4 สัปดาห์ให้คูณราว 13 ผลที่ได้เป็นค่าประมาณขั้นต่ำ ใช้บอกขนาดของปัญหาได้ดีพอก่อนไปปรึกษาเจ้าหน้าที่

ถ้าถูกเรียกเกินเพดาน ทำอะไรได้

ขั้นตอนแรกคือเก็บหลักฐานให้ครบ ได้แก่ สัญญาหรือข้อความที่ตกลงอัตรา ใบโอนเงินทุกครั้ง ภาพหน้าจอแชต และบันทึกการโทรทวงถาม จากนั้นหยุดจ่ายก้อนใหม่ที่ไม่อยู่ในสัญญา ปรึกษาศูนย์แก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบ 1359 ซึ่งเป็นหน่วยงานของรัฐที่รับให้คำปรึกษาเรื่องนี้ อย่าตกลงทำสัญญาฉบับใหม่ที่มีอัตราสูงกว่าเดิมเพื่อปิดฉบับเก่า

ผลทางกฎหมายของการเรียกดอกเบี้ยเกินเพดานมีรายละเอียดซับซ้อน เช่น ส่วนที่เกินใช้บังคับไม่ได้ และการตีความขึ้นกับรูปแบบสัญญา ผมจึงไม่สรุปแทนทนายความ แต่หลักฐานครบเป็นประโยชน์ในทุกกรณี รายละเอียดสิทธิและวิธีรับมือการทวงหนี้อยู่ใน หนี้นอกระบบอันตรายอย่างไร

ผู้ให้กู้ถูกกฎหมายก็ผิดได้ ตรวจอะไรเพิ่ม

แม้ผู้ให้กู้อยู่ในรายชื่อที่ถูกต้อง ก็ควรตรวจว่ารวมต้นทุนแล้วไม่เกินเพดานของประเภทนั้น สิ่งที่พบบ่อยคือค่าธรรมเนียมที่เรียกเพิ่มระหว่างทาง เช่น ค่าติดตามทวง ค่าเอกสาร ค่าแจ้งเตือน ซึ่งอาจถูกนับรวมในเพดาน

ถ้าพบว่ายอดที่จ่ายรวมต่อปีเกินเพดานของประเภทนั้น ให้เก็บใบแจ้งหนี้และสอบถามผู้ให้กู้ก่อน หากไม่ได้คำตอบที่ชัดเจน ให้ร้องเรียนผ่านช่องทางของผู้กำกับของผู้ให้กู้นั้น เช่น ธปท. สำหรับผู้อยู่ภายใต้การกำกับ ตรวจรายชื่อแอปที่ถูกต้องได้ที่ แอปกู้เงินถูกกฎหมาย

เพดานไม่ได้บอกว่าคุณผ่อนไหว

เพดานดอกเบี้ยบอกแค่ขีดสูงสุดที่ผู้ให้กู้เก็บได้ ไม่ได้บอกว่าคุณผ่อนไหวหรือไม่ ถึงอัตราจะอยู่ใต้เพดาน ถ้าค่างวดรวมสูงกว่า 30 ถึง 35% ของรายได้ ความเสี่ยงผิดนัดก็ยังสูง ตัวอย่างสมมติ รายได้ 20,000 บาท ค่างวดที่รับไหวคือ 6,000 ถึง 7,000 บาท การวางแผนปลดหนี้ตามลำดับดอกเบี้ยอธิบายไว้ใน วิธีออกจากกองหนี้

อีกเรื่องคือเพดานเปลี่ยนได้ตามประกาศของผู้กำกับ ตัวเลข 25% และ 36% เป็นตัวเลขที่หน้าทางการของ ธปท. และกระทรวงการคลังระบุไว้ ณ ตอนที่เขียนบทความนี้ ก่อนใช้ตัวเลขในการตัดสินใจสำคัญ ให้เปิดหน้าทางการซ้ำอีกครั้ง

เริ่มจากสัญญาที่คุณถืออยู่

เอาสัญญาหรือข้อความตกลงเงินกู้ที่คุณมีมาหนึ่งฉบับ ระบุว่าผู้ให้กู้เป็นประเภทไหนในสามกลุ่ม รวมยอดที่จ่ายจริงตลอด 12 เดือน แล้วหารด้วยเงินต้นเพื่อเทียบกับเพดานที่ตรงกับประเภทนั้น ถ้าเกิน ให้เก็บหลักฐานครบแล้วโทรปรึกษาศูนย์แก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบ 1359 ก่อนจ่ายงวดถัดไป