ดอกเบี้ยคงที่กับลดต้นลดดอก ดูอย่างไรเมื่อเจอในสัญญาจริง

ป้ายโฆษณารถหน้าโชว์รูมเขียนว่า "ดอกเบี้ย 2.49%" แอปเงินกู้เขียนว่า "ดอกเบี้ยเริ่มต้น 18% ต่อปี" สองตัวเลขนี้วางคู่กันแล้วดูเหมือนรถถูกกว่ามาก ซึ่งก็จริงในกรณีนี้ แต่ไม่ได้ถูกกว่าเจ็ดเท่าอย่างที่ตัวเลขชวนให้คิด เพราะสองตัวเลขนี้วัดคนละแบบ ตัวแรกมักเป็นดอกเบี้ยคงที่ ตัวหลังเป็นอัตราแบบลดต้นลดดอก การเทียบโดยไม่แปลงหน่วยก่อน เหมือนเทียบราคาที่หนึ่งเป็นบาทอีกที่เป็นดอลลาร์

ส่วนนี้ไม่ได้ลงรายละเอียดสูตรคำนวณทีละบรรทัด ซึ่งอยู่ที่ คำนวณดอกเบี้ยเงินกู้ แล้ว แต่เน้นว่าในสัญญาจริงคุณจะเจอแต่ละแบบที่ไหน อ่านอย่างไร และตัดสินใจอย่างไร ตัวเลขเงินกู้เป็นตัวอย่างสมมติ ส่วนนิยามและเพดานอ้างอิงจากธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.)

สองวิธีคิด ต่างกันที่ฐานเงินต้น

ธปท. อธิบายดอกเบี้ยแบบเงินต้นคงที่ (Flat Rate) ว่าคิดดอกเบี้ยจากเงินต้นทั้งหมดตั้งแต่วันแรก ตลอดอายุสัญญา แม้คุณจะผ่อนเงินต้นคืนไปเรื่อย ๆ ดอกเบี้ยแต่ละงวดก็ยังเท่าเดิม ส่วนดอกเบี้ยแบบลดต้นลดดอก (Effective Rate) คิดจากเงินต้นคงเหลือ เมื่อเงินต้นลด ดอกเบี้ยก็ลดตาม

ประเด็น	คงที่ (Flat Rate)	ลดต้นลดดอก (Effective Rate)
ฐานคิดดอกเบี้ย	เงินต้นเริ่มต้นทั้งก้อน	เงินต้นคงเหลือ ณ งวดนั้น
ดอกเบี้ยแต่ละงวด	เท่ากันทุกงวด	งวดแรกสูง แล้วลดลงเรื่อย ๆ
ค่างวด	เท่ากันทุกงวด	มักเท่ากันทุกงวด แต่สัดส่วนเงินต้นเพิ่มขึ้น
ตัวเลขที่โฆษณา	ดูต่ำ	สะท้อนต้นทุนจริง
ปิดก่อนกำหนด	ต้องดูวิธีคืนส่วนลดดอกเบี้ยในสัญญา	ประหยัดดอกเบี้ยส่วนที่เหลือได้ตรงไปตรงมา

ตัวอย่างสมมติ 100,000 บาท 36 งวด ที่ 6% สองแบบ

	คงที่ 6% ต่อปี	ลดต้นลดดอก 6% ต่อปี
ดอกเบี้ยรวม	18,000 บาท	ประมาณ 9,519 บาท
ค่างวดต่อเดือน	ประมาณ 3,278 บาท	ประมาณ 3,042 บาท
อัตราที่แท้จริงต่อปี	ประมาณ 11.1%	6%

ดอกเบี้ยแบบคงที่คำนวณง่าย 100,000 × 6% × 3 ปี = 18,000 บาท หารด้วย 36 งวดรวมกับเงินต้น ได้งวดละประมาณ 3,278 บาท เมื่อนำค่างวดนี้ไปหาว่าเท่ากับอัตราลดต้นลดดอกเท่าไร จะได้ประมาณ 11.1% ต่อปี

ข้อสังเกตที่ใช้ได้ทั่วไปคือ สำหรับสัญญาหลายปี อัตราที่แท้จริงจะสูงกว่าอัตราคงที่ราวเกือบสองเท่า ถ้าเห็นอัตราคงที่ 6% ให้คิดในใจว่าต้นทุนจริงอยู่แถว 11% ถึง 12% ก่อน แล้วค่อยขอตัวเลขแน่นอนจากผู้ให้กู้

ดูทีละงวด เห็นว่าเงินไปไหน

ตัวเลขรวมยังไม่ช่วยให้เห็นภาพเท่าการดูทีละงวด ลองแยกค่างวดของเงินกู้ 100,000 บาท 36 งวด ออกเป็นส่วนดอกเบี้ยกับส่วนเงินต้น

งวดที่	คงที่ 6%: ดอกเบี้ย / เงินต้น	ลดต้นลดดอก 6%: ดอกเบี้ย / เงินต้น	เงินต้นคงเหลือ (ลดต้นลดดอก)
1	500 / 2,778	500 / 2,542	97,458
12	500 / 2,778	357 / 2,686	68,641
24	500 / 2,778	191 / 2,851	35,347
36	500 / 2,778	15 / 3,027	0

ในแบบคงที่ งวดสุดท้ายคุณยังจ่ายดอกเบี้ย 500 บาท ทั้งที่เหลือหนี้ไม่ถึง 3,000 บาท ถ้าคิดเป็นสัดส่วน ดอกเบี้ยงวดนั้นเท่ากับประมาณ 18% ของเงินต้นที่เหลือภายในเดือนเดียว ส่วนแบบลดต้นลดดอก ดอกเบี้ยงวดสุดท้ายเหลือ 15 บาท ตามยอดหนี้ที่เหลือจริง

ตารางนี้อธิบายด้วยว่าทำไมอัตราที่แท้จริงของแบบคงที่จึงสูงกว่า งวดแรกทั้งสองแบบคิดดอกเบี้ยเท่ากัน คือ 500 บาท แต่ยิ่งผ่อนนาน ช่องว่างยิ่งกว้าง ครึ่งหลังของสัญญาคือช่วงที่แบบคงที่เก็บดอกเบี้ยเกินจากหนี้ที่คุณยังค้างจริงมากที่สุด

ทำไมบางธุรกิจยังใช้แบบคงที่

เหตุผลหลักคือความง่าย ค่างวดและดอกเบี้ยเท่ากันทุกงวด พนักงานขายคำนวณให้ลูกค้าดูได้ในไม่กี่วินาที และตัวเลขที่โฆษณาดูต่ำ ซึ่งช่วยการขาย ไม่มีอะไรผิดกฎหมายในการใช้วิธีนี้ ตราบใดที่อัตราที่แท้จริงอยู่ใต้เพดานของผลิตภัณฑ์นั้นและเปิดเผยครบตามหลักเกณฑ์

ฝั่งผู้กู้ ข้อดีเดียวที่ได้จากแบบคงที่คือคำนวณงบง่าย ส่วนต้นทุนต้องดูที่อัตราที่แท้จริงเท่านั้น

สัญญาแบบไหนใช้วิธีไหน

ในตลาดสินเชื่อรายย่อยของไทย ทั้งสองวิธีมีที่ใช้ชัดเจน

ผลิตภัณฑ์	วิธีที่พบบ่อย	สิ่งที่ต้องขอดู
เช่าซื้อรถยนต์และรถจักรยานยนต์	คงที่ ธปท. ระบุว่าใช้กันทั่วไป	อัตราที่แท้จริงต่อปี เทียบกับเพดานใหม่
สินเชื่อทะเบียนรถ	ผู้ให้กู้ส่วนใหญ่คิดแบบคงที่	อัตราที่แท้จริง เทียบกับเพดาน 24%
ผ่อนสินค้า เครื่องใช้ไฟฟ้า	มักแสดงเป็นต่อเดือนแบบคงที่	อัตราที่แท้จริงต่อปี
สินเชื่อส่วนบุคคลของธนาคาร	ลดต้นลดดอก	ค่าธรรมเนียมเพิ่มเติม
สินเชื่อบ้าน	ลดต้นลดดอก	อัตราหลังหมดช่วงโปรโมชัน
บัตรเครดิตและบัตรกดเงินสด	คิดตามยอดคงค้างรายวัน	อัตราต่อปีและรอบการคิดดอกเบี้ย

ประเด็นที่พลาดบ่อยคือคำว่า "ดอกเบี้ยคงที่" ในสินเชื่อบ้าน ซึ่งหมายถึงอัตราไม่เปลี่ยนตามตลาดช่วงหนึ่ง ยังคิดแบบลดต้นลดดอกเหมือนเดิม คนละความหมายกับ Flat Rate ของเช่าซื้อ ความแตกต่างของสินเชื่อบ้านแต่ละรูปแบบดูได้ที่ สินเชื่อบ้าน

เพดานใหม่ของเช่าซื้อรถ ใช้อัตราที่แท้จริงเป็นเกณฑ์

ตรงนี้เป็นเรื่องใหม่ที่เปลี่ยนวิธีอ่านสัญญาเช่าซื้อ เอกสารอัตราดอกเบี้ยของ ธปท. ระบุตามประกาศที่ สนส. 55/2568 ว่า การเช่าซื้อรถของบุคคลธรรมดาเพื่อใช้ส่วนตัว อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงต่อปีต้องไม่เกิน

• 10% สำหรับรถยนต์ใหม่
• 15% สำหรับรถยนต์ใช้แล้ว
• 23% สำหรับรถจักรยานยนต์

หน้าการกำกับดูแลธุรกิจเช่าซื้อของ ธปท. ระบุว่าประกาศเผยแพร่เมื่อ 5 มิถุนายน 2568 และมีผลบังคับใช้ 3 ธันวาคม 2568 สัญญาที่ทำก่อนหน้านั้นยังใช้เงื่อนไขเดิม และหลักเกณฑ์การเปิดเผยดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียม และเบี้ยปรับ ใช้กับทุกสัญญาตั้งแต่ 1 มิถุนายน 2569

ความหมายในทางปฏิบัติคือ แม้โชว์รูมยังโฆษณาเป็นอัตราคงที่ได้ คุณมีสิทธิ์ถามว่าอัตราที่แท้จริงต่อปีเป็นเท่าไร และตัวเลขนั้นต้องอยู่ใต้เพดาน

ตัวอย่างสมมติ เช่าซื้อรถยนต์ใหม่ ยอดจัด 500,000 บาท ดอกเบี้ยคงที่ 3% ต่อปี 72 งวด ดอกเบี้ยรวม 90,000 บาท ค่างวดประมาณ 8,194 บาท อัตราที่แท้จริงประมาณ 5.6% ต่อปี อยู่ใต้เพดาน 10% ของรถใหม่

ตัวอย่างสมมติ เช่าซื้อรถจักรยานยนต์ ยอดจัด 50,000 บาท ดอกเบี้ยคงที่ 15% ต่อปี 24 งวด ดอกเบี้ยรวม 15,000 บาท ค่างวดประมาณ 2,708 บาท อัตราที่แท้จริงประมาณ 26.6% ต่อปี สูงกว่าเพดาน 23% ของรถจักรยานยนต์ สัญญาที่ทำหลังวันที่ประกาศมีผลจึงตั้งเงื่อนไขแบบนี้ไม่ได้

อ่านโฆษณาและใบเสนอราคาอย่างไร

เวลาเจอตัวเลขดอกเบี้ย ให้ถามคำถามสามข้อตามลำดับ

1. ตัวเลขนี้เป็นต่อเดือนหรือต่อปี ดอกเบี้ยต่อเดือน 1% ฟังดูน้อย แต่คูณสิบสองแล้วเป็น 12% ต่อปีแบบคงที่ และถ้าแปลงเป็นอัตราที่แท้จริงจะสูงกว่านั้นอีก
2. ตัวเลขนี้เป็นแบบคงที่หรือลดต้นลดดอก ถ้าเอกสารไม่ระบุ ให้ขอเป็นลายลักษณ์อักษร
3. อัตราที่แท้จริงต่อปีหลังรวมค่าธรรมเนียมบังคับเป็นเท่าไร เพราะค่าธรรมเนียมที่หักจากยอดกู้ทำให้ต้นทุนจริงสูงขึ้นอีก

ถ้าผู้ให้กู้ตอบข้อสามไม่ได้ ให้คำนวณเองจากค่างวดและยอดเงินที่ได้รับจริง โปรแกรมตารางคำนวณทั่วไปมีฟังก์ชัน RATE ใช้หาอัตราต่อเดือนได้ แล้วคูณ 12 เป็นอัตราต่อปีโดยประมาณ วิธีอ่านอัตราดอกเบี้ยของสินเชื่อส่วนบุคคลแต่ละแห่งอยู่ที่ อัตราดอกเบี้ยสินเชื่อส่วนบุคคล

ตัดสินใจอย่างไรเมื่อต้องเลือก

ในหลายกรณี คุณไม่ได้เลือกวิธีคิดดอกเบี้ยเอง ผลิตภัณฑ์กำหนดมาแล้ว สิ่งที่เลือกได้คือผลิตภัณฑ์ และการเทียบระหว่างผลิตภัณฑ์ต้องใช้อัตราที่แท้จริงเป็นหน่วยเดียวกัน

ตัวอย่างสมมติ คุณต้องการเงิน 100,000 บาท ผ่อน 3 ปี มีข้อเสนอสองทาง ทางแรก สินเชื่อทะเบียนรถคงที่ 0.75% ต่อเดือน ทางที่สอง สินเชื่อส่วนบุคคลของธนาคารลดต้นลดดอก 16% ต่อปี

• ทางแรก 0.75% ต่อเดือนคือ 9% ต่อปีแบบคงที่ ดอกเบี้ยรวม 27,000 บาท ค่างวดประมาณ 3,528 บาท อัตราที่แท้จริงประมาณ 16.2% ต่อปี
• ทางที่สอง 16% ต่อปีลดต้นลดดอก ค่างวดประมาณ 3,516 บาท ดอกเบี้ยรวมประมาณ 26,570 บาท

สองทางนี้ต้นทุนแทบเท่ากัน แต่ทางแรกต้องนำรถไปค้ำ ถ้าไม่เทียบด้วยอัตราที่แท้จริง คุณอาจเลือกทางแรกเพราะ 0.75% ฟังดูต่ำกว่า 16% มาก ทั้งที่ความเสี่ยงสูงกว่า ข้อดีข้อเสียของการใช้รถค้ำอยู่ที่ จำนำทะเบียนรถ ข้อดีข้อเสีย

ส่วนคนที่ผ่อนสัญญาแบบคงที่อยู่แล้ว และตอนนี้มีทางเลือกดอกเบี้ยต่ำกว่า ให้ขอยอดปิดบัญชีเป็นลายลักษณ์อักษร แล้วเทียบกับต้นทุนก้อนใหม่ แนวคิดการย้ายหนี้อยู่ที่ รีไฟแนนซ์คืออะไร ถ้าตัวเลขซับซ้อนเกินจะเทียบเอง ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงิน หรือสอบถามศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงินของ ธปท.

ผลลัพธ์ตัวอย่าง และสิ่งที่ต้องได้ก่อนเซ็น

สรุปจากตัวอย่างสมมติข้างต้น

ข้อเสนอ	ตัวเลขที่เห็น	อัตราที่แท้จริงโดยประมาณ
เงินกู้ 100,000 บาท คงที่ 6% ต่อปี 36 งวด	6%	11.1%
เช่าซื้อรถใหม่ 500,000 บาท คงที่ 3% ต่อปี 72 งวด	3%	5.6%
เช่าซื้อจักรยานยนต์ 50,000 บาท คงที่ 15% ต่อปี 24 งวด	15%	26.6% เกินเพดาน 23%
สินเชื่อทะเบียนรถ คงที่ 0.75% ต่อเดือน 36 งวด	0.75%	16.2%

สิ่งที่ต้องได้ในมือก่อนเซ็นสัญญาใดก็ตาม

• อัตราดอกเบี้ยที่แท้จริงต่อปี เป็นตัวเลขในเอกสาร
• ตารางผ่อนที่แสดงเงินต้นและดอกเบี้ยแต่ละงวด
• ยอดเงินที่ได้รับจริงหลังหักค่าธรรมเนียม
• วิธีคำนวณยอดปิดบัญชีก่อนกำหนด
• ค่าปรับเมื่อผ่อนล่าช้า และวิธีคิด