ดอกเบี้ยเงินกู้ คิดยังไง flat กับลดต้นลดดอก ต่างกันเท่าไหร่

ดอกเบี้ยเงินกู้คิดได้สองแบบหลัก แบบแรกคือลดต้นลดดอก (effective rate) ที่คิดดอกเบี้ยจากเงินต้นคงเหลือ เมื่อผ่อนเงินต้นไปแล้วดอกเบี้ยงวดถัดไปก็ลดลง แบบที่สองคือ flat rate ที่คิดจากเงินต้นก้อนเดิมเต็มจำนวนตลอดสัญญา โดยไม่ลดตามที่ผ่อนไปแล้ว เมื่อตัวเลขเปอร์เซ็นต์เท่ากัน flat จ่ายแพงกว่ามาก และต้องคูณราว 1.8 เท่าจึงเทียบเท่า effective ได้

ผมชอบเริ่มจากตัวเลขจริงที่คำนวณด้วยมือได้ เพราะสูตรบนกระดาษทำให้คนถอยหนีตั้งแต่เห็นตัวอักษร ตัวอย่างด้านล่างเป็นตัวอย่างสมมติที่ใช้เลขกลม ตามด้วยตารางตัดเงินต้นสามงวดแรก เพื่อให้เห็นว่าเงินแต่ละงวดไปไหน

แบบที่หนึ่ง ลดต้นลดดอก คิดจากเงินต้นคงเหลือ

ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) อธิบายว่าดอกเบี้ยลดต้นลดดอกคือดอกเบี้ยที่คิดจากเงินต้นที่เหลืออยู่ ยิ่งชำระเงินต้นคืนมาก ดอกเบี้ยที่ต้องจ่ายยิ่งลดลง

ตัวอย่างสมมติ กู้ 100,000 บาท ดอกเบี้ย 12% ต่อปี ผ่อน 12 เดือน อัตราต่อเดือนคือ 12 หาร 12 เท่ากับ 1% ใช้สูตรผ่อนคงที่ ได้ค่างวดประมาณ 8,885 บาท จ่ายรวม 12 งวดประมาณ 106,619 บาท ดอกเบี้ยรวมประมาณ 6,619 บาท

สูตรที่ใช้คือ ค่างวด = เงินต้น x อัตราต่อเดือน หารด้วย (1 - (1 + อัตราต่อเดือน) ยกกำลังลบจำนวนงวด) ตัวอย่างนี้ใส่ 100,000 x 0.01 หารด้วย (1 - 1.01 ยกกำลังลบ 12) ได้ตัวเลขข้างบน

งวดที่	เงินต้นต้นงวด	ดอกเบี้ย (1%)	ตัดเงินต้น	เงินต้นคงเหลือ
1	100,000	1,000	7,885	92,115
2	92,115	921	7,964	84,151
3	84,151	842	8,043	76,108

ข้อสังเกต ค่างวดคงที่ที่ 8,885 บาททุกเดือน แต่ส่วนที่เป็นดอกเบี้ยลดลงจาก 1,000 เป็น 921 เป็น 842 ส่วนที่ตัดเงินต้นเพิ่มขึ้นแทน ช่วงต้นสัญญาจึงจ่ายดอกเบี้ยมากกว่าช่วงท้าย นี่คือเหตุผลที่การโปะเงินต้นช่วงต้นสัญญาคุ้มกว่าโปะช่วงท้าย

แบบที่สอง flat rate คิดจากเงินต้นเต็มตลอดสัญญา

ตามที่ ธปท. อธิบาย flat rate คิดดอกเบี้ยจากเงินต้นตั้งต้นตลอดระยะเวลาสัญญา ไม่ลดตามเงินต้นที่ผ่อนไปแล้ว

ตัวอย่างสมมติ กู้ 100,000 บาท flat 6% ต่อปี ผ่อน 12 เดือน ดอกเบี้ยทั้งสัญญาคือ 100,000 x 6% x 1 ปี เท่ากับ 6,000 บาท ยอดรวม 106,000 บาท หาร 12 ได้ค่างวด 8,833 บาท

เมื่อมองเผิน ๆ ค่างวด 8,833 บาทถูกกว่า 8,885 บาทของแบบแรก และตัวเลข 6% ฟังต่ำกว่า 12% มาก แต่เมื่อแปลงเป็นอัตราลดต้นลดดอกที่ให้ค่างวดเท่ากัน จะได้ประมาณ 10.9% ต่อปี ไม่ใช่ 6% สาเหตุคือ flat ยังคิดดอกเบี้ยจากเงินต้น 100,000 บาทเต็มจำนวน ทั้งที่ปลายปีคุณเหลือหนี้ใกล้ศูนย์แล้ว

แบบ	อัตราที่โฆษณา	ค่างวด	ดอกเบี้ยรวม	effective จริง
ลดต้นลดดอก	12%	ประมาณ 8,885	ประมาณ 6,619	12.0%
flat	6%	ประมาณ 8,833	6,000	ประมาณ 10.9%

สังเกตว่าตัวอย่างนี้ flat 6% ถูกกว่า 12% ลดต้นลดดอกนิดหน่อย แต่ผู้ที่เห็นเพียงเลข 6% จะคิดว่าถูกกว่าครึ่ง ซึ่งความจริงถูกกว่าราว 9% ของต้นทุนเท่านั้น และอัตราที่เหมาะแก่การเทียบคือ effective ต่อปี ซึ่งต้องแปลงก่อนเสมอ

แปลง flat เป็น effective ให้เร็ว

ธปท. ระบุวิธีประมาณว่าอัตรา flat ต้องคูณราว 1.8 เท่าจึงใกล้เคียงอัตราลดต้นลดดอก ตัวอย่างข้างบน 6 x 1.8 ได้ 10.8% ใกล้กับค่าที่คำนวณจริง 10.9% มาก

แต่ตัวคูณนี้ไม่ใช่ค่าคงที่ ยิ่งผ่อนนาน ตัวคูณยิ่งเข้าใกล้ 2 ตัวอย่างสมมติ กู้ 100,000 บาท flat 5% ต่อปี ผ่อน 3 ปี ดอกเบี้ยรวม 100,000 x 5% x 3 เท่ากับ 15,000 บาท ค่างวด 115,000 หาร 36 ได้ประมาณ 3,194 บาท ค่าที่เทียบเท่า effective คือประมาณ 9.3% ต่อปี ราว 1.86 เท่า

ระยะผ่อน	flat	effective โดยประมาณ	ตัวคูณ
1 ปี	6%	10.9%	1.82
3 ปี	5%	9.3%	1.86

ใช้กฎ 1.8 ถึง 2 เป็นตัวกรองเบื้องต้นได้ แต่ข้อเสนอที่สนใจจริงควรขอตารางผ่อนชำระมาคำนวณซ้ำ รายละเอียดการนำไปเทียบกับเพดานตามกฎหมายอยู่ใน สินเชื่อส่วนบุคคลดอกเบี้ยเท่าไหร่

ดอกเบี้ยรายวัน กับดอกเบี้ยรายเดือน ต่างกันตรงไหน

สัญญาบางฉบับคิดดอกเบี้ยตามจำนวนวันจริงต่องวด สูตรคือ เงินต้นคงเหลือ x อัตราต่อปี x จำนวนวัน หาร 365 ตัวอย่างสมมติ เงินต้นคงเหลือ 100,000 บาท อัตรา 25% ต่อปี งวดที่มี 30 วัน ดอกเบี้ย 100,000 x 0.25 x 30 หาร 365 ได้ประมาณ 2,055 บาท ถ้างวดมี 31 วัน ดอกเบี้ยเป็นประมาณ 2,123 บาท

ผลต่างระหว่างเดือนยาวกับเดือนสั้นเล็กน้อย แต่ถ้าชำระช้าไปหลายวัน ดอกเบี้ยจะนับตามวันที่เกินไปด้วย การชำระก่อนวันครบกำหนดจึงลดดอกเบี้ยเล็กน้อยในสัญญาแบบรายวัน ส่วนสัญญาที่ตัดเป็นรายเดือนล่วงหน้า วันชำระก่อนหรือหลังเล็กน้อยไม่เปลี่ยนตัวเลข

ค่าธรรมเนียมเปลี่ยนต้นทุนจริงอย่างไร

ดอกเบี้ยเป็นเพียงส่วนหนึ่งของต้นทุน ผู้ให้กู้ที่อยู่ภายใต้การกำกับของ ธปท. ต้องรวมดอกเบี้ยกับค่าธรรมเนียมไม่เกิน 25% ต่อปี ซึ่งหมายความว่าค่าธรรมเนียมแรกเข้าและค่าบริการต้องนับอยู่ในเพดานนี้ด้วย

ตัวอย่างสมมติ กู้ 100,000 บาท ค่าธรรมเนียมแรกเข้า 2,000 บาทหักจากยอดโอน คุณได้เงิน 98,000 บาท แต่ค่างวดคำนวณจาก 100,000 บาท ทำให้อัตราที่แท้จริงสูงกว่าอัตราที่ประกาศเล็กน้อย ถ้าอัตราที่โฆษณา 12% จะขยับเป็นราว 15.9% ลองเปรียบเทียบต้นทุนทั้งหมดตามวิธีใน เปรียบเทียบสินเชื่อส่วนบุคคล

การโปะเงินต้นเพิ่ม ช่วยได้แค่ไหน

ในสัญญาลดต้นลดดอก การโปะเงินต้นเพิ่มลดดอกเบี้ยทุกงวดที่เหลือ สมมติตัวอย่างข้างบน ถ้าคุณโปะเพิ่ม 10,000 บาทในงวดแรก เงินต้นคงเหลือหลังงวดแรกจะเหลือ 82,115 บาทแทน 92,115 บาท ดอกเบี้ยงวดที่สองลดจาก 921 เป็นประมาณ 821 บาท ลดไป 100 บาทในเดือนเดียว และประหยัดต่อเนื่องไปจนสิ้นสัญญา

สัญญาแบบ flat ต่างกัน เพราะผู้ให้กู้มักคิดดอกเบี้ยทั้งสัญญาไว้ล่วงหน้า การปิดก่อนกำหนดจึงมักได้คืนดอกเบี้ยเพียงบางส่วนตามสูตรของผู้ให้กู้ ก่อนโปะหรือปิดบัญชี ให้ขอยอดชำระทั้งหมด ณ วันนั้นเป็นลายลักษณ์อักษรเสมอ และถามว่ามีค่าธรรมเนียมชำระก่อนกำหนดหรือไม่

ผ่อนนานขึ้น ค่างวดลด แต่ดอกเบี้ยรวมเพิ่มเท่าไหร่

ผู้กู้ส่วนใหญ่ตัดสินใจจากค่างวดต่อเดือน เพราะเป็นตัวเลขที่กระทบเงินเดือนทันที แต่ระยะผ่อนที่ยาวขึ้นทำให้เงินต้นค้างอยู่นานขึ้น ดอกเบี้ยรวมจึงโตเร็วกว่าที่คิด ตารางนี้ใช้ตัวอย่างสมมติเดิม กู้ 100,000 บาท 12% ต่อปีแบบลดต้นลดดอก เปลี่ยนเฉพาะจำนวนงวด

ระยะผ่อน	ค่างวดโดยประมาณ (บาท)	ดอกเบี้ยรวมโดยประมาณ (บาท)
12 เดือน	8,885	6,619
24 เดือน	4,707	12,976
36 เดือน	3,321	19,572
48 เดือน	2,633	26,402
60 เดือน	2,224	33,467

ขยายจาก 12 เป็น 60 เดือน ค่างวดลดลงราวสี่เท่า แต่ดอกเบี้ยรวมเพิ่มขึ้นราวห้าเท่า วิธีเลือกที่ใช้ได้จริงคือหาค่างวดสูงสุดที่คุณจ่ายไหวโดยไม่ต้องกู้เพิ่ม แล้วเลือกระยะผ่อนที่สั้นที่สุดที่ค่างวดยังอยู่ในกรอบนั้น ตัวอย่างสมมติ ถ้าคุณกันเงินผ่อนได้เดือนละ 4,000 บาท ระยะ 24 เดือนเกินกรอบ ระยะ 36 เดือนพอดี ก็เลือก 36 เดือน ไม่ใช่ 60 เดือนเพื่อให้เหลือเงินใช้มากขึ้น

ถ้าสัญญาไม่มีค่าธรรมเนียมชำระก่อนกำหนด อีกทางคือเลือกระยะยาวไว้เป็นกันชน แล้วจ่ายเกินค่างวดทุกเดือนเท่าที่ทำได้ เงินส่วนเกินตัดเงินต้นและลดดอกเบี้ยตามหลักลดต้นลดดอก แต่ต้องมีวินัยจริง เพราะถ้าเดือนไหนเงินตึงแล้วจ่ายแค่ขั้นต่ำ ดอกเบี้ยรวมจะกลับไปใกล้ตัวเลขในแถว 60 เดือน

สินเชื่อบ้านและรถ คิดต่างกันไหม

สินเชื่อบ้านส่วนใหญ่คิดแบบลดต้นลดดอกและมักมีอัตราลอยตัวหลังช่วงโปรโมชัน ส่วนสินเชื่อรถยนต์มักประกาศเป็น flat เพื่อให้ตัวเลขดูต่ำ ผู้ซื้อรถที่เห็นดอกเบี้ย 2.5% ต่อปีจึงควรคูณ 1.8 ถึง 2 ก่อนเทียบกับสินเชื่อรูปแบบอื่น ผลที่ได้คือราว 4.5 ถึง 5% ต่อปีในกรณีที่อัตรานั้นเป็น flat จริง

สำหรับสินเชื่อบ้าน หากอยากลองคำนวณค่างวดด้วยตัวเอง ดูวิธีใช้เครื่องคิดเลขได้ที่ เครื่องคำนวณสินเชื่อบ้าน และเปรียบเทียบอัตราของแต่ละธนาคารที่ เปรียบเทียบดอกเบี้ยสินเชื่อบ้าน

เช็กตารางผ่อนของคุณเองใน 3 ขั้น

เมื่อได้ตารางผ่อนชำระ ลองตรวจตามนี้

1. ดูว่าส่วนดอกเบี้ยในงวดแรกเท่ากับเงินต้น x อัตราต่อปี หาร 12 หรือไม่ ตัวอย่างเงินต้น 100,000 บาท 12% ต่อปี ต้องได้ 1,000 บาท
2. ดูงวดถัดไปว่าดอกเบี้ยลดลงหรือคงที่ ลดลงคือลดต้นลดดอก คงที่คือ flat
3. รวมยอดจ่ายทั้งสัญญา ลบเงินที่ได้รับจริง ได้ต้นทุนรวม แล้วหารด้วยเงินที่ได้รับเพื่อเทียบข้อเสนอ

ถ้าสามข้อนี้ไม่ตรงกับที่ผู้ให้กู้พูด ให้ถามเหตุผลก่อนเซ็น

วิธีใช้ความรู้นี้กับข้อเสนอที่ถืออยู่

หยิบข้อเสนอสินเชื่อที่คุณสนใจมาหนึ่งฉบับ ถามผู้ให้กู้ว่าอัตราที่ระบุเป็น flat หรือลดต้นลดดอก ถ้าเป็น flat ให้คูณ 1.8 แล้วเทียบกับเพดาน 25% ต่อปีของสินเชื่อส่วนบุคคลภายใต้การกำกับของ ธปท. จากนั้นขอตารางผ่อนชำระ ตรวจดอกเบี้ยงวดแรกด้วยสูตรข้างบน ถ้าตัวเลขตรงกัน คุณเข้าใจต้นทุนที่แท้จริงแล้ว และพร้อมเปรียบเทียบกับข้อเสนออื่นด้วยหน่วยเดียวกัน