ค้ำประกันเงินกู้ มีความเสี่ยงอะไร ก่อนเซ็นต้องอ่านข้อไหน

คำขอให้ช่วยเซ็นค้ำมักมาจากคนที่เราไม่อยากปฏิเสธ พี่น้อง เพื่อนสนิท หรือเพื่อนร่วมงานที่ต้องการซื้อรถหรือกู้สหกรณ์ ลายเซ็นนั้นใช้เวลาไม่ถึงนาที แต่ผูกคุณไว้กับหนี้ของคนอื่นตลอดอายุสัญญา ซึ่งบางสัญญายาวหลายปี ก่อนตอบรับ คุณควรรู้ว่าตัวเองรับผิดถึงแค่ไหน และกฎหมายให้สิทธิ์อะไรไว้ปกป้องผู้ค้ำบ้าง

ผู้ค้ำรับผิดอะไรบ้างเมื่อผู้กู้ไม่จ่าย

ตามที่ ธปท. อธิบายไว้ในเรื่องสิ่งที่ควรรู้ก่อนขอกู้ ผู้ค้ำประกันมีหน้าที่ชำระหนี้แทนเมื่อผู้กู้ผิดนัด และปฏิเสธความรับผิดภายหลังไม่ได้ ความเสี่ยงที่ผู้ค้ำเจอจริงแบ่งได้เป็นห้ากลุ่ม

ความเสี่ยง	เกิดขึ้นเมื่อไร	ผลต่อคุณ
ถูกเรียกให้จ่ายแทน	ผู้กู้ผิดนัดและเจ้าหนี้แจ้งผู้ค้ำ	ต้องหาเงินจ่ายตามยอดที่ถูกเรียก ภายในวงเงินค้ำ
ถูกฟ้องร่วม	ผู้กู้ค้างจนเจ้าหนี้ฟ้องคดี	ได้หมายศาลและถูกพิพากษาให้รับผิดพร้อมผู้กู้
ถูกบังคับคดี	ศาลพิพากษาแล้วไม่มีใครจ่าย	เงินเดือนส่วนที่เกินเกณฑ์และทรัพย์สินถูกอายัดหรือยึดได้
กู้เองยากขึ้น	ตอนคุณยื่นขอกู้ใหม่	ผู้ให้กู้นับภาระค้ำเป็นความเสี่ยงในการพิจารณา
ความสัมพันธ์เสีย	ตอนต้องไล่เบี้ยเอาเงินคืน	ต้องทวงหรือฟ้องคนใกล้ตัว

ข้อที่มักถูกมองข้ามคือข้อสี่ ผู้ให้กู้พิจารณาความสามารถชำระหนี้ของคุณจากภาระทั้งหมด การค้ำประกันเป็นภาระที่อาจกลายเป็นหนี้จริงได้ทุกเมื่อ บางแห่งจึงลดวงเงินที่ให้คุณกู้ ส่วนเรื่องการถูกฟ้องและบังคับคดี ขั้นตอนเหมือนกับผู้กู้ อ่านได้ที่ ถูกฟ้องหนี้ ทำยังไง

สิทธิ์ที่กฎหมายให้ผู้ค้ำ

ผู้ค้ำไม่ได้อยู่ในฐานะที่ต้องรับทุกอย่างโดยไม่มีข้อจำกัด ข้อมูลจาก ธปท. และคำพิพากษาฎีกาที่ศาลยุติธรรมสรุปไว้ ชี้สิทธิ์หลักสี่ข้อ

1. วงเงินต้องชัด สัญญาค้ำต้องระบุจำนวนเงินต้นที่ค้ำประกัน การค้ำแบบไม่จำกัดจำนวนทำไม่ได้ คุณจึงรู้เพดานความรับผิดสูงสุดตั้งแต่วันเซ็น
2. ต้องได้รับแจ้งภายใน 60 วัน ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 686 เจ้าหนี้ต้องมีหนังสือแจ้งผู้ค้ำภายใน 60 วันนับจากวันที่ผู้กู้ผิดนัด
3. แจ้งช้าแล้วหลุดบางส่วน ถ้าเจ้าหนี้แจ้งเกิน 60 วัน ผู้ค้ำหลุดพ้นจากดอกเบี้ย ค่าสินไหมทดแทน และค่าภาระติดพันที่เกิดขึ้นหลังพ้น 60 วันนั้น แต่ยังต้องรับผิดในเงินต้น ตามที่ศาลยุติธรรมอธิบายจากคำพิพากษาฎีกาที่ 3785/2562 เรื่องผู้ค้ำสัญญาเช่าซื้อรถ
4. ไล่เบี้ยได้ เมื่อจ่ายแทนไปแล้ว ผู้ค้ำเรียกเงินคืนจากผู้กู้ได้ และรับช่วงสิทธิ์ของเจ้าหนี้ที่มีต่อผู้กู้มาด้วย

ตัวอย่างสมมติ แจ้งตรงเวลากับแจ้งช้า

เพื่อนของคุณผ่อนรถแบบเช่าซื้อ ยอดค้างตอนผิดนัด 300,000 บาท ดอกเบี้ยผิดนัดและค่าปรับเกิดขึ้นเดือนละราว 4,000 บาท เจ้าหนี้ฟ้องหลังผิดนัดครบ 10 เดือน

กรณี	เงินต้น	ดอกเบี้ยและค่าปรับที่ผู้ค้ำต้องรับผิด	รวมโดยประมาณ
เจ้าหนี้แจ้งผู้ค้ำในวันที่ 30 หลังผิดนัด	300,000	10 เดือน ราว 40,000	340,000
เจ้าหนี้แจ้งผู้ค้ำในเดือนที่ 8	300,000	เฉพาะช่วง 60 วันแรก ราว 8,000	308,000

ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นผลของมาตรา 686 ยอดจริงขึ้นกับสัญญาและคำพิพากษาของแต่ละคดี ข้อสรุปคือ ความต่างอยู่ที่ดอกเบี้ยและค่าปรับ ส่วนเงินต้นผู้ค้ำยังต้องรับผิดทั้งสองกรณี

ค้ำหนี้แต่ละประเภท ระดับความเสี่ยงไม่เท่ากัน

หลักการรับผิดของผู้ค้ำเหมือนกันทุกสัญญา แต่ลักษณะของหนี้ทำให้โอกาสที่คุณต้องจ่ายจริงและขนาดของยอดต่างกันมาก

หนี้ที่ค้ำ	ขนาดยอดโดยทั่วไป	จุดที่ต้องระวัง
รถเช่าซื้อ	หลักแสนบาท	รถถูกยึดแล้วขายทอดตลาดได้ราคาต่ำ ส่วนต่างที่เหลือถูกเรียกจากผู้กู้และผู้ค้ำ
เงินกู้สหกรณ์ออมทรัพย์	หลักแสนถึงหลักล้าน ตามเงินเดือนผู้กู้	มักมีผู้ค้ำหลายคน เจ้าหนี้เรียกเต็มจำนวนจากคนใดคนหนึ่งได้ภายในวงเงินค้ำ
สินเชื่อธุรกิจของญาติ	หลักแสนถึงหลายล้าน	ยอดสูง รายได้ธุรกิจผันผวน และอายุสัญญายาว
สินเชื่อบ้านที่มีบ้านเป็นหลักประกัน	หลักล้าน	ความเสี่ยงต่ำกว่าเพราะเจ้าหนี้บังคับจำนองบ้านได้ก่อน แต่ถ้าขายได้ไม่พอ ส่วนที่ขาดยังตามมา

ตัวอย่างสมมติ คุณค้ำรถให้น้องยอดจัด 600,000 บาท ผ่อนไปแล้วหนึ่งปีจึงผิดนัด ยอดค้างเหลือ 520,000 บาท รถถูกยึดแล้วขายทอดตลาดได้ 380,000 บาท ส่วนต่าง 140,000 บาท บวกค่าใช้จ่ายในการยึดและขาย คือยอดที่เจ้าหนี้มีสิทธิ์ฟ้องเรียกจากผู้กู้และคุณ ภายในวงเงินที่คุณค้ำ คนที่คิดว่ายึดรถแล้วหนี้จบ มักพบตัวเลขนี้ตอนได้หมายศาล

ค้ำร่วมกันหลายคน ใครจ่ายเท่าไร

สินเชื่อสหกรณ์และเงินกู้บางประเภทกำหนดให้มีผู้ค้ำสองคนขึ้นไป หลายคนเข้าใจว่าแต่ละคนรับผิดแค่ส่วนของตัวเอง ตามที่ศาลยุติธรรมสรุปจากคำพิพากษาฎีกา ผู้ค้ำหลายคนที่ค้ำหนี้รายเดียวกันมีฐานะเป็นลูกหนี้ร่วมกันในระหว่างผู้ค้ำด้วยกัน เจ้าหนี้จึงเรียกเต็มจำนวนจากผู้ค้ำคนใดคนหนึ่งได้ ภายในวงเงินที่คนนั้นค้ำไว้

ผู้ค้ำที่จ่ายไปแล้วทำได้สองทาง ไล่เบี้ยเอาคืนจากผู้กู้ทั้งหมด และเรียกจากผู้ค้ำคนอื่นตามส่วน ถ้าไม่มีข้อตกลงแบ่งส่วนไว้ ให้แบ่งเท่ากัน

ตัวอย่างสมมติ ผู้กู้ค้างหนี้ 400,000 บาท มีผู้ค้ำสองคน คือคุณกับเพื่อนร่วมงาน เจ้าหนี้เรียกจากคุณคนเดียวครบ 400,000 บาท ผู้กู้ไม่มีทรัพย์สิน คุณเรียกจากผู้ค้ำอีกคนได้ครึ่งหนึ่ง คือ 200,000 บาท และยังไล่เบี้ยผู้กู้ได้ต่อสำหรับส่วนที่ทั้งสองคนจ่ายแทนไป

ก่อนเซ็น ถามผู้กู้และเจ้าหนี้ให้ครบ

การตัดสินใจค้ำควรมาจากตัวเลข ไม่ควรมาจากความเกรงใจ ถามคำถามเหล่านี้ก่อน และขอดูเอกสารจริงทุกครั้ง

คำถาม	ถามใคร	ทำไมสำคัญ
ยอดกู้ ค่างวด และจำนวนงวดเท่าไร	ผู้กู้	ประเมินว่าผู้กู้จ่ายไหวหรือไม่
วงเงินที่ค้ำระบุไว้เท่าไร	เจ้าหนี้ ดูในสัญญาค้ำ	เป็นเพดานความรับผิดสูงสุดของคุณ
รายได้และภาระหนี้อื่นของผู้กู้	ผู้กู้	ค่างวดรวมไม่ควรเกินราว 1 ใน 3 ของรายได้
มีหลักประกันอื่นหรือผู้ค้ำคนอื่นไหม	เจ้าหนี้	รู้ว่าความเสี่ยงถูกแบ่งกับใครบ้าง
ถ้าผู้กู้ผิดนัด จะแจ้งผู้ค้ำทางไหน	เจ้าหนี้	ให้ที่อยู่ที่ติดต่อได้จริงเพื่อรับหนังสือแจ้ง
ผู้กู้ยอมให้คุณดูใบแจ้งยอดทุกเดือนไหม	ผู้กู้	รู้ปัญหาก่อนกลายเป็นหนี้ค้าง

ถ้าคำตอบข้อใดทำให้ลังเล การปฏิเสธตั้งแต่ตอนนี้ง่ายกว่าการทวงเงินคืนจากคนใกล้ตัวในอีกสองปีข้างหน้า ทางเลือกอื่นที่ช่วยผู้กู้ได้โดยไม่ต้องค้ำ เช่น ให้ยืมเงินก้อนเล็กแบบมีสัญญากู้ยืมระหว่างกัน ดูวิธีเขียนได้ที่ เขียนสัญญากู้ยืมเงิน

ค้ำประกันกับกู้ร่วม ต่างกันอย่างไร

คนที่ถูกขอให้ช่วยกู้บ้านมักต้องเลือกว่าจะเป็นผู้ค้ำหรือผู้กู้ร่วม สองบทบาทนี้รับผิดต่างกันมาก

ประเด็น	ผู้ค้ำประกัน	ผู้กู้ร่วม
ฐานะในสัญญา	ลูกหนี้ชั้นรองตามสัญญาค้ำ	ลูกหนี้ร่วมตามสัญญากู้
ถูกเรียกให้จ่ายเมื่อไร	เมื่อผู้กู้ผิดนัดและเจ้าหนี้แจ้งตามกำหนด	ตั้งแต่งวดแรก เจ้าหนี้เรียกจากใครก็ได้
ความรับผิดสูงสุด	ไม่เกินวงเงินที่ระบุในสัญญาค้ำ	เต็มจำนวนหนี้
กรรมสิทธิ์ในทรัพย์	ไม่มี	มักมีชื่อร่วมในทรัพย์ เช่น บ้าน
ลดหย่อนภาษีดอกเบี้ยบ้าน	ไม่ได้	ได้ตามสัดส่วน ภายใต้เงื่อนไขของกรมสรรพากร

รายละเอียดเรื่องกู้ร่วม สิทธิ์ในทรัพย์ และการแบ่งค่าลดหย่อน อยู่ที่ กู้ร่วม คืออะไร

ผู้กู้เริ่มค้างแล้ว ผู้ค้ำทำอะไรได้

ถ้าคุณรู้ว่าผู้กู้เริ่มจ่ายไม่ตรง อย่ารอหนังสือจากเจ้าหนี้ การลงมือเร็วช่วยลดยอดที่คุณต้องรับผิด

1. คุยกับผู้กู้ให้ได้ตัวเลขจริง ค้างกี่งวด ยอดเท่าไร และเหตุที่จ่ายไม่ได้
2. ผลักดันให้ผู้กู้ขอปรับโครงสร้างหนี้กับเจ้าหนี้ก่อนค้างถึง 90 วัน ซึ่งเป็นช่วงที่ยังมีทางเลือกมากที่สุด ตามที่สรุปไว้ใน ผ่อนไม่ไหว ทำยังไง
3. ถ้าเป็นสินเชื่อรถ พิจารณาให้ผู้กู้ขายรถเองเพื่อปิดยอด ดีกว่าปล่อยให้ถูกยึดแล้วขายทอดตลาดในราคาต่ำ
4. ถ้าต้องจ่ายแทน ให้จ่ายตรงกับเจ้าหนี้ เก็บใบเสร็จทุกฉบับ และทำหนังสือรับสภาพหนี้ระหว่างคุณกับผู้กู้ไว้
5. เมื่อหนี้ปิดแล้ว ขอหนังสือยืนยันการปิดบัญชีและการปลดภาระค้ำประกันจากเจ้าหนี้

ใบเสร็จและหนังสือรับสภาพหนี้ในข้อสี่คือสิ่งที่ใช้ไล่เบี้ยภายหลัง ถ้าไม่มี การพิสูจน์ว่าคุณจ่ายแทนไปเท่าไรจะยากขึ้นมาก

ก่อนเซ็นสัญญาค้ำที่มีวงเงินสูง เช่น ค้ำสินเชื่อธุรกิจหรือสินเชื่อบ้านของคนอื่น ให้ขอสำเนาสัญญาค้ำกลับมาอ่านก่อนอย่างน้อยหนึ่งวัน และถ้ามีข้อสงสัยเรื่องสิทธิ์ของผู้ค้ำ ให้โทรสายด่วน ธปท. 1213 หรือปรึกษาทนายความก่อนลงชื่อ

ตัวอย่างสมมติปิดท้าย คุณมีเงินเดือน 30,000 บาท ถูกขอให้ค้ำสินเชื่อรถยอด 500,000 บาท ค่างวดเดือนละ 9,500 บาท ถ้าผู้กู้หยุดจ่าย ค่างวดนี้คิดเป็นราว 32% ของรายได้คุณ ซึ่งเกือบเต็มเพดานภาระหนี้ราว 1 ใน 3 ที่ ธปท. ใช้เป็นแนวทาง ก่อนตอบรับ ลองถามตัวเองว่าถ้าต้องจ่ายก้อนนี้เองหนึ่งปี ชีวิตของคุณยังเดินได้หรือไม่