สัญญากู้ยืมเงิน เขียนยังไงให้ใช้ฟ้องได้ ข้อความและอากรแสตมป์

เงินที่ให้ญาติ เพื่อน หรือคนรู้จักยืมมักหายไปจากความทรงจำก่อนที่จะหายไปจากบัญชี เรื่องแบบนี้ไม่ได้เกิดเพราะคนไม่ซื่อสัตย์เสมอไป หลายครั้งเกิดเพราะสองฝ่ายจำเงื่อนไขไม่ตรงกัน ฝ่ายหนึ่งคิดว่าคืนปลายเดือน อีกฝ่ายคิดว่าคืนเมื่อสะดวก สัญญากู้ยืมเงินที่เขียนดีมีหน้าที่เดียวคือทำให้ทุกคนจำได้ตรงกัน และถ้าจำไม่ตรงกันก็ยังมีกระดาษให้กลับไปอ่าน

สิ่งที่คุณต้องรู้มี 4 เรื่อง คือข้อความที่ต้องมีในสัญญา หลักฐานที่ศาลมองหา อากรแสตมป์ที่ต้องเสีย และการเก็บหลักฐานหลังจากนั้น ตัวอย่างทั้งหมดในหน้านี้เป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีเขียน และไม่ใช่คำปรึกษากฎหมาย หากเรื่องมีมูลค่าสูงหรือมีเงื่อนไขซับซ้อน ควรให้ทนายความตรวจก่อนลงนาม

ทำไมการกู้ยืมเกิน 2,000 บาทต้องมีกระดาษ

ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 653 วางหลักไว้ว่า การกู้ยืมเงินตั้งแต่สองพันบาทขึ้นไปต้องมีหลักฐานเป็นหนังสืออย่างใดอย่างหนึ่งลงลายมือชื่อผู้กู้ไว้เป็นสำคัญ จึงจะฟ้องร้องบังคับคดีได้ ผู้ให้กู้จึงเป็นฝ่ายที่เสี่ยงมากที่สุดเมื่อไม่มีเอกสาร เพราะถ้าผู้กู้ปฏิเสธว่าไม่เคยกู้ ผู้ให้กู้มีแค่คำพูดของตัวเอง

สองประโยคที่ควรจำคือ

• หลักฐานเป็นหนังสือไม่จำเป็นต้องมีชื่อว่า "สัญญากู้ยืมเงิน" ข้อความสั้น ๆ ที่เขียนว่า "ข้าพเจ้ากู้เงินจากนาย ก จำนวน 50,000 บาท" แล้วมีลายมือชื่อผู้กู้ก็เป็นหลักฐานได้ แต่ข้อความสั้นแบบนี้ยังทิ้งช่องว่างเรื่องดอกเบี้ยและวันคืน
• ลายมือชื่อที่สำคัญคือของผู้กู้ ลายมือชื่อผู้ให้กู้เป็นเรื่องที่ควรมีเพื่อให้เอกสารครบ แต่ที่ศาลมองเป็นหลักคือผู้กู้ยอมรับหนี้

เงินจำนวนเล็กกว่า 2,000 บาทไม่ต้องใช้หลักฐานเป็นหนังสือตามหลักนี้ แต่ในทางปฏิบัติถ้าเป็นเงินที่คุณไม่อยากให้หายไปเฉย ๆ ก็ควรจดไว้อยู่ดี

ข้อความที่สัญญากู้ยืมเงินต้องมี

ลองนึกถึงคำถามที่ทนายหรือผู้พิพากษาจะถามเมื่อมีคนไม่จ่าย แล้วเขียนสัญญาให้ตอบคำถามเหล่านั้นไว้ล่วงหน้า ตารางนี้สรุปหัวข้อที่ควรมีและสิ่งที่มักพลาด

หัวข้อ	ควรเขียนว่า	ที่มักพลาด
คู่สัญญา	ชื่อ นามสกุล เลขบัตรประชาชน และที่อยู่ตามบัตรของทั้งสองฝ่าย	เขียนแค่ชื่อเล่นหรือไม่มีเลขบัตร
วันที่และสถานที่ทำสัญญา	วัน เดือน ปี และสถานที่	เว้นวันที่ไว้ให้ไปเติมทีหลัง
จำนวนเงิน	ตัวเลขและตัวหนังสือกำกับ เช่น 50,000 บาท (ห้าหมื่นบาทถ้วน)	ตัวเลขกับตัวหนังสือไม่ตรงกัน
การส่งมอบเงิน	รับเงินสดวันที่เซ็น หรือโอนเข้าบัญชีเลขที่อะไร วันไหน	ไม่ระบุว่าผู้กู้ได้รับเงินแล้วหรือยัง
ดอกเบี้ย	อัตราต่อปี หรือระบุชัดว่าไม่มีดอกเบี้ย	เขียนว่า "ตามที่ตกลง" เฉย ๆ
กำหนดชำระ	ชำระเต็มจำนวนวันที่เท่าไร หรือผ่อนเดือนละเท่าไร วันที่เท่าไร	เขียนว่า "เมื่อมีเงิน"
วิธีชำระ	โอนเข้าบัญชีใด และต้องเก็บหลักฐาน	ไม่ระบุช่องทาง
ผิดนัด	ถ้าไม่จ่ายตามกำหนด ต้องเสียดอกเบี้ยผิดนัดเท่าไร ผู้ให้กู้เรียกคืนได้ทั้งหมดหรือไม่	ไม่มีข้อนี้เลย
ผู้ค้ำประกัน (ถ้ามี)	ชื่อ เลขบัตร ลายมือชื่อ และขอบเขตความรับผิด	ผู้ค้ำเซ็นแต่ไม่รู้ว่าค้ำเรื่องอะไร
ลายมือชื่อและพยาน	ผู้กู้ ผู้ให้กู้ พยานสองคน เซ็นทุกหน้า	เซ็นหน้าสุดท้ายหน้าเดียว

ข้อที่ควรทำเป็นนิสัยคือให้ผู้กู้เขียนด้วยลายมือของตัวเองสักบรรทัดว่า "ข้าพเจ้าได้รับเงินจำนวน ... บาท ไปครบถ้วนแล้วในวันทำสัญญานี้" เพราะเป็นข้อความที่ปิดข้อโต้แย้งยอดนิยมที่สุด คือ "ในสัญญาเขียนว่าให้ยืม แต่ผมไม่เคยได้รับเงินจริง"

ตัวอย่างข้อความสัญญาฉบับสั้น

ข้อความด้านล่างเป็นโครงให้ปรับ ไม่ใช่แบบฟอร์มสำเร็จรูปที่ใช้ได้กับทุกกรณี

สัญญากู้ยืมเงิน ทำที่ ... วันที่ ... เดือน ... พ.ศ. ... ข้าพเจ้า นาย/นางสาว ... อายุ ... ปี เลขบัตรประชาชน ... อยู่บ้านเลขที่ ... (ผู้กู้) ตกลงกู้เงินจาก นาย/นางสาว ... เลขบัตรประชาชน ... อยู่บ้านเลขที่ ... (ผู้ให้กู้) จำนวน ... บาท (...ตัวหนังสือ...) และได้รับเงินจำนวนนี้ไปครบถ้วนแล้วในวันทำสัญญา โดยรับเป็นเงินสด/โอนเข้าบัญชีเลขที่ ... ข้อ 1 ผู้กู้ตกลงชำระดอกเบี้ยร้อยละ ... ต่อปี (หรือ "ไม่คิดดอกเบี้ย") ข้อ 2 ผู้กู้จะชำระเงินต้นพร้อมดอกเบี้ยคืนภายในวันที่ ... (หรือผ่อนเดือนละ ... บาท ภายในวันที่ ... ของทุกเดือน เริ่มเดือน ... จนครบ) ข้อ 3 หากผู้กู้ผิดนัดงวดใดงวดหนึ่ง ผู้ให้กู้มีสิทธิเรียกให้ชำระเงินที่เหลือทั้งหมดได้ และผู้กู้ตกลงเสียดอกเบี้ยผิดนัดร้อยละ ... ต่อปี สำหรับเงินต้นของงวดที่ค้างชำระ ข้อ 4 ทุกครั้งที่ชำระ ผู้ให้กู้จะลงบันทึกรับเงินท้ายสัญญาหรือออกใบรับเงิน คู่สัญญาได้อ่านและเข้าใจข้อความทั้งหมดแล้ว จึงลงลายมือชื่อไว้เป็นหลักฐาน ลงชื่อ ... ผู้กู้ / ลงชื่อ ... ผู้ให้กู้ / ลงชื่อ ... พยาน / ลงชื่อ ... พยาน

ข้อ 3 เขียนให้ดอกเบี้ยผิดนัดคิดจากเงินต้นของงวดที่ค้าง ไม่ใช่จากยอดเต็มที่เหลือ เพราะธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายการปรับปรุงกฎหมายเมื่อปี 2564 ว่าจำกัดดอกเบี้ยผิดนัดให้คิดจากเงินต้นของงวดที่ค้างชำระ และห้ามคิดดอกเบี้ยทบต้น ถ้าคิดจะเขียนข้อตกลงที่แตกต่างจากหลักนี้ ควรถามผู้รู้ก่อน

ดอกเบี้ยที่เขียนในสัญญาได้เท่าไร

มีตัวเลขที่ต้องแยกให้ออก 3 ตัว

กรณี	อัตราที่ธนาคารแห่งประเทศไทยระบุ
ไม่ได้ตกลงดอกเบี้ยกันไว้ล่วงหน้า แต่กฎหมายให้คิดดอกเบี้ย	3% ต่อปี (ลดจาก 7.5% ตั้งแต่ 11 เมษายน 2564)
ดอกเบี้ยผิดนัดชำระหนี้ กรณีไม่ได้ตกลงอัตราไว้	5% ต่อปี (ลดจาก 7.5%)
ตกลงอัตราดอกเบี้ยกันเองในสัญญา	ตามที่ตกลง แต่ต้องไม่เกินเพดานตามกฎหมาย

เพดานดอกเบี้ยของการกู้ยืมระหว่างบุคคลทั่วไปและผลของการคิดเกินเพดาน เราเขียนแยกไว้ในบทความเรื่อง เพดานดอกเบี้ยตามกฎหมาย ถ้าคุณกำลังจะเขียนอัตราดอกเบี้ยลงสัญญา ให้เปิดอ่านบทความนั้นก่อน เพราะสัญญาที่ตกลงดอกเบี้ยเกินเพดานอาจทำให้ส่วนดอกเบี้ยเสียไป และยังเข้าใกล้ความผิดตามกฎหมายห้ามคิดดอกเบี้ยเกินอัตราได้

ถ้าอยากรู้ว่าดอกเบี้ยที่ตกลงกันแปลงเป็นเงินต่อเดือนเท่าไร ให้ดู วิธีคิดดอกเบี้ยเงินกู้ ซึ่งแสดงทั้งแบบคิดจากยอดคงเหลือและแบบเงินต้นเต็มก้อน เพราะสองแบบนี้ให้ตัวเลขต่างกันมาก

อากรแสตมป์สัญญากู้ยืมเงิน คิดอย่างไร

กรมสรรพากรตอบไว้ในหนังสือตอบข้อหารือเลขที่ กค 0811/172 ว่าสัญญากู้ยืมเงินเป็นตราสารที่อยู่ในบัญชีอัตราอากรแสตมป์ ตามมาตรา 104 แห่งประมวลรัษฎากร อากรคิด 1 บาทต่อทุกจำนวนเงิน 2,000 บาท หรือเศษของ 2,000 บาท แห่งวงเงินให้กู้ยืม และเมื่อคำนวณแล้วเกิน 10,000 บาท ให้เสีย 10,000 บาท

ใช้สูตรนี้คำนวณ โดยปัดเศษขึ้นเป็นหน่วย 2,000 บาทเสมอ

วงเงินกู้	จำนวนหน่วย 2,000 บาท	อากรแสตมป์
10,000 บาท	5	5 บาท
50,000 บาท	25	25 บาท
55,000 บาท	27.5 ปัดเป็น 28	28 บาท
100,000 บาท	50	50 บาท
1,000,000 บาท	500	500 บาท
20,000,000 บาท	10,000	10,000 บาท
50,000,000 บาท	25,000	10,000 บาท (ติดเพดาน)

จำนวนอากรของสัญญากู้ส่วนตัวจึงมักเป็นหลักสิบถึงหลักร้อยบาท ซึ่งไม่ใช่ต้นทุนที่ควรเอามาเป็นเหตุผลข้ามขั้นตอนนี้ คำตอบของกรมสรรพากรข้างต้นเขียนไว้สำหรับสัญญาที่บริษัทเป็นผู้ให้กู้ ถ้าสัญญาของคุณมีลักษณะพิเศษ เช่น วงเงินหมุนเวียน ให้ถามสรรพากรโดยตรงที่สายด่วน 1161

ใครเป็นคนปิดแสตมป์ และถ้าลืมจะเป็นอย่างไร

ตามหนังสือตอบข้อหารือข้างต้น ผู้ที่ต้องเสียอากรสำหรับสัญญากู้ยืมที่บริษัทเป็นผู้ให้กู้คือบริษัทผู้ให้กู้ ส่วนการกู้ยืมระหว่างบุคคล ผู้ให้กู้เป็นฝ่ายถือสัญญาและต้องใช้เป็นหลักฐาน จึงควรเป็นฝ่ายจัดการเรื่องแสตมป์ จะตกลงให้อีกฝ่ายออกค่าอากรก็ได้ แต่ให้เขียนไว้ในสัญญา

ส่วนการลืมปิดนั้น คดีที่กรมสรรพากรนำมาเผยแพร่คือฎีกาที่ 1940/2535 ซึ่งผู้กู้ต่อสู้ว่าสัญญากู้และสัญญาค้ำประกันใช้เป็นพยานหลักฐานไม่ได้ เพราะทนายของโจทก์เพิ่งปิดและขีดฆ่าแสตมป์ก่อนฟ้องไม่นาน ศาลฎีกาไม่รับข้อต่อสู้นั้น โดยอธิบายตามสรุปของหน้าเว็บกรมสรรพากรว่า มาตรา 118 ห้ามใช้ตราสารที่ไม่ปิดแสตมป์บริบูรณ์เป็นพยานหลักฐานในคดีแพ่งจนกว่าจะเสียอากรและขีดฆ่าครบ แต่ไม่ได้บังคับให้ปิดตอนเซ็นสัญญา เมื่อปิดครบถ้วนและขีดฆ่าแล้วก่อนฟ้อง เอกสารจึงรับฟังได้

คำพิพากษานี้ไม่ได้แปลว่าลืมปิดแล้วไม่มีผล กรมสรรพากรระบุในหนังสือข้างต้นว่าถ้าปิดแสตมป์ไม่ครบ กรมเรียกเก็บอากรที่ขาดพร้อมเงินเพิ่มอากรได้ และในช่วงที่ยังไม่เสียอากรครบ เอกสารก็ใช้เป็นพยานไม่ได้ วิธีที่ปลอดภัยคือปิดแสตมป์และเซ็นขีดฆ่าคาบรอยแสตมป์ในวันทำสัญญาเลย

ขั้นตอนทำสัญญาตั้งแต่ตกลงจนถึงวันโอนเงิน

ลำดับที่แนะนำสำหรับการกู้ยืมระหว่างบุคคล เป็นดังนี้

1. คุยเงื่อนไขให้ครบก่อนร่างเอกสาร ได้แก่ จำนวนเงิน ดอกเบี้ย กำหนดคืน วิธีผ่อน และผู้ค้ำ
2. ตรวจบัตรประชาชนตัวจริงของผู้กู้ และจดสำเนาให้อ่านออก ถ้าผู้กู้เป็นบุคคลที่คุณไม่รู้จักดี ให้ตรวจสอบก่อนว่าใช้ชื่อจริง
3. ร่างสัญญาตามหัวข้อในตาราง อ่านออกเสียงด้วยกันทั้งสองฝ่าย
4. คำนวณอากรแสตมป์ตามวงเงิน แล้วซื้อมาปิดไว้ก่อนนัดเซ็น
5. ผู้กู้เขียนจำนวนเงินเป็นตัวหนังสือและเซ็นทุกหน้า พร้อมพยาน
6. ส่งมอบเงินแล้วค่อยให้ผู้กู้เซ็นรับเงินในเอกสาร ถ้าโอน ให้โอนแล้วเก็บสลิปติดสัญญา และอย่าโอนเข้าบัญชีของบุคคลที่สามที่ไม่ได้ระบุไว้
7. ถ่ายสำเนาสัญญาให้ผู้กู้หนึ่งชุด ผู้ให้กู้เก็บต้นฉบับไว้ในที่ปลอดภัย

ข้อ 6 สำคัญกว่าที่คนคิด เพราะเอกสารที่ลงนามไว้ก่อนแล้วโอนเงินทีหลังหลายวัน ทิ้งช่องว่างให้โต้แย้งว่าเงินยังไม่ถึงมือผู้กู้ในวันที่เซ็น ถ้าต้องโอนทีหลัง ให้เขียนวันที่โอนจริงไว้ในสัญญาหรือทำบันทึกรับเงินแยกต่างหาก

ผู้ค้ำประกัน ต้องเขียนอะไรเพิ่ม

ถ้ามีผู้ค้ำประกัน ผู้ค้ำควรเซ็นในสัญญาฉบับเดียวกัน พร้อมข้อความที่ระบุว่าค้ำหนี้ก้อนไหน วงเงินเท่าไร และรับผิดร่วมกับผู้กู้หรือเป็นผู้รับผิดเมื่อผู้กู้ผิดนัด ผู้ค้ำควรอ่านเงื่อนไขทั้งหมด และไม่ควรเซ็นเมื่อยังไม่เห็นยอดเงินกับกำหนดชำระ ถ้าคุณเป็นผู้ค้ำ ให้เขียนวงเงินสูงสุดที่คุณรับผิดไว้ให้ชัด เพราะการค้ำโดยไม่กำหนดขอบเขต อาจทำให้เจอภาระเกินกว่าที่คิด

ถ้าเงินกู้ไม่ได้มาจากคนรู้จัก แต่มาจากแหล่งที่ต้องตรวจสอบ ควรดูแหล่งที่ถูกกฎหมายในบทความ แหล่งเงินกู้ที่ถูกกฎหมาย และดูสัญญาณอันตรายในบทความ เงินกู้นอกระบบ เพราะสัญญาที่เขียนเงื่อนไขไว้ไม่ชอบ เช่น ให้ลงชื่อโดยเว้นช่องจำนวนเงินไว้ หรือยึดบัตรประชาชนไว้ ไม่ใช่เอกสารที่ควรเซ็นไม่ว่าจะต้องการเงินเร่งแค่ไหน

หลังเซ็นแล้ว บันทึกการชำระและการปิดหนี้

สัญญาที่ดีจะไม่มีประโยชน์ถ้าการชำระเงินไม่มีหลักฐาน ผู้ให้กู้ควรออกใบรับเงินหรือบันทึกท้ายสัญญาทุกครั้งที่ได้รับเงิน และผู้กู้ควรเก็บสลิปโอนไว้ ตัวอย่างบันทึกท้ายสัญญามีดังนี้

วันที่	จำนวนเงินที่รับ	ส่วนที่เป็นเงินต้น	ส่วนที่เป็นดอกเบี้ย	ยอดเงินต้นคงเหลือ	ลายมือชื่อผู้ให้กู้
5 ม.ค.	5,000	4,000	1,000	46,000	...
5 ก.พ.	5,000	4,200	800	41,800	...

ผู้กู้ควรขอให้ผู้ให้กู้ลงชื่อในตารางทุกครั้ง เพราะวันหนึ่งคนที่มาทวงอาจเป็นทายาทที่ไม่รู้เรื่องเดิมเลย

เมื่อชำระครบ มีสองสิ่งที่ผู้กู้ควรทำ

• ขอสัญญาต้นฉบับคืนพร้อมให้ผู้ให้กู้เขียนบนสัญญาว่า "ได้รับชำระหนี้ครบถ้วนแล้ว" ลงวันที่และเซ็นชื่อ ถ้าผู้ให้กู้อ้างว่าทำสัญญาหาย ให้ทำหนังสือรับรองการชำระหนี้แทน
• เก็บสลิปและบันทึกการรับเงินทั้งหมดไว้อย่างน้อยหลายปี เพราะการเรียกร้องหนี้มีอายุความ และข้อพิพาทบางเรื่องเกิดขึ้นหลังจากปิดหนี้ไปนาน

สัญญาที่ไม่ใช่การกู้ยืมธรรมดา เช่น ขายฝากหรือจำนอง มีกฎและข้อยกเว้นของตัวเอง ควรให้ผู้รู้ดูเป็นรายกรณี

ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยในสัญญากู้ยืมเงิน

1. ไม่มีเลขบัตรประชาชนหรือที่อยู่ ทำให้ติดตามผู้กู้ไม่ได้เมื่อย้ายที่อยู่
2. จำนวนเงินตัวเลขกับตัวหนังสือไม่ตรงกัน ทำให้เกิดข้อโต้แย้งว่าเจตนาจริงคือเท่าไร
3. เซ็นเปล่าแล้วให้อีกฝ่ายกรอกทีหลัง
4. ดอกเบี้ยตกลงด้วยปากแต่ไม่ได้เขียน แล้วอ้างว่าเคยตกลงกันไว้
5. รับชำระเป็นเงินสดแต่ไม่ออกใบรับเงิน
6. ปิดหนี้แล้วไม่เอาสัญญาคืน หรือไม่ให้เขียนว่าชำระครบแล้ว
7. ให้ยืมเงินก้อนใหญ่กับเพื่อนโดยอ้างว่าเชื่อใจกัน แต่ไม่มีเอกสารเลย

ข้อสุดท้ายเป็นข้อที่ทำให้หลายคนเสียทั้งเงินและมิตรภาพ เอกสารไม่ได้แปลว่าไม่ไว้ใจ แต่เป็นสิ่งที่ทำให้ทั้งสองฝ่ายมั่นใจตรงกัน และช่วยให้หนี้ก้อนเล็กไม่กลายเป็นเรื่องใหญ่ ถ้าคุณเป็นผู้กู้ ลองใช้ วิธีบันทึกรายรับรายจ่าย กันงบผ่อนไว้ก่อนเซ็นสัญญา เพื่อให้ตัวเลขที่ตกลงกันจ่ายได้จริง

เช็กลิสต์ก่อนเซ็นสัญญากู้ยืมเงิน

ใช้รายการนี้กับสัญญาใดก็ได้ก่อนลงลายมือชื่อ

• ชื่อ เลขบัตร และที่อยู่ของทั้งสองฝ่ายครบ ตรงกับบัตรตัวจริง
• จำนวนเงินมีทั้งตัวเลขและตัวหนังสือ ตรงกัน
• ระบุแล้วว่าส่งมอบเงินวิธีไหน วันไหน และผู้กู้เขียนรับเงินแล้ว
• ดอกเบี้ยเขียนเป็นตัวเลขต่อปี ไม่เกินเพดาน หรือเขียนว่าไม่มีดอกเบี้ย
• กำหนดชำระและงวดผ่อนระบุเป็นวันที่ชัดเจน
• มีข้อผิดนัดและดอกเบี้ยผิดนัดที่สมเหตุสมผล
• ผู้ค้ำประกัน ถ้ามี เซ็นและรู้วงเงินที่ค้ำ
• คำนวณอากรแสตมป์ตามวงเงิน ปิดแล้วและขีดฆ่าแล้ว
• เซ็นทุกหน้า มีพยานสองคน และผู้กู้ได้สำเนา
• เตรียมตารางบันทึกการชำระไว้ท้ายสัญญา และรู้ว่าปิดหนี้แล้วต้องขอต้นฉบับคืน

ถ้ารายการนี้ครบทุกข้อ สัญญาของคุณใช้เป็นหลักฐานได้ดี แต่ถ้าวงเงินสูงหรือมีทรัพย์สินค้ำประกัน เช่น ที่ดินหรือรถ ให้ถือเป็นเรื่องที่ต้องมีทนายความหรือสำนักงานที่ดินเข้ามาเกี่ยวข้อง ไม่ควรเขียนเอง ส่วนข้อสงสัยเรื่องอากรแสตมป์ถามได้ที่กรมสรรพากร โทร 1161