ประกันรถยนต์ ค่าเสียหายส่วนแรก จ่ายกี่บาท เมื่อไรไม่ต้องจ่าย

ค่าเสียหายส่วนแรกคือเงินก้อนต้นของความเสียหายแต่ละครั้งที่คุณต้องรับผิดชอบเอง ก่อนที่บริษัทประกันจะจ่ายส่วนที่เหลือ ในกรมธรรม์ประกันรถยนต์แบบมาตรฐานที่ คปภ. กำหนด จำนวนที่พบบ่อยคือ 1,000 บาท 2,000 บาท และ 6,000 บาท แต่ละจำนวนผูกกับเหตุการณ์คนละแบบ และบางกรณีก็ไม่ต้องจ่ายเลย

สิ่งที่คนมักสับสนคือคิดว่าค่าเสียหายส่วนแรกเป็นค่าปรับที่เก็บทุกครั้งที่เคลม ความจริงมันเกิดเฉพาะเมื่อเข้าเงื่อนไขที่เขียนไว้ หรือเมื่อคุณเลือกรับไว้เองตอนซื้อกรมธรรม์เพื่อแลกกับเบี้ยที่ถูกลง ถ้ารู้ว่าเงื่อนไขไหนทำให้ต้องจ่าย คุณจะวางแผนได้ทั้งเรื่องคนขับ เรื่องการแจ้งเคลม และเรื่องเลือกแผน

ค่าเสียหายส่วนแรก 3 แบบตามพิกัดอัตราเบี้ยของ คปภ.

พิกัดอัตราเบี้ยประกันภัยรถยนต์ที่นายทะเบียนออกคำสั่งไว้ แบ่งค่าเสียหายส่วนแรกเป็น 3 กลุ่ม การแยกให้ออกว่าคุณเจอกลุ่มไหนช่วยให้รู้ว่าจ่ายแล้วได้อะไรกลับมา หรือจ่ายเพราะพลาดอะไร

กลุ่ม	ที่มา	ตัวอย่าง	ได้ส่วนลดเบี้ยไหม
ตกลงกันเอง	คุณกับบริษัทตกลงตอนทำประกัน	เลือกรับ 3,000 บาทแรกของความเสียหายต่อตัวรถ	ได้ ตามอัตราที่พิกัดกำหนด
ผิดสัญญา	คุณหรือผู้ขับขี่ไม่ทำตามเงื่อนไข	คนที่ไม่มีชื่อในกรมธรรม์ระบุชื่อเป็นคนขับ	ไม่ได้
กรมธรรม์กำหนดไว้	เขียนไว้ในเงื่อนไขมาตรฐาน	1,000 บาทแรกเมื่อแจ้งคู่กรณีไม่ได้	ไม่ได้

กลุ่มแรกเป็นทางเลือก คุณยอมรับความเสี่ยงส่วนต้นเองเพื่อจ่ายเบี้ยน้อยลง กลุ่มที่สองและสามเป็นเงื่อนไขที่ติดมากับกรมธรรม์ ไม่มีส่วนลดให้ เป็นต้นทุนที่เลี่ยงได้ด้วยการใช้รถให้ตรงกับที่แจ้งไว้และเก็บข้อมูลคู่กรณีให้ได้

ตารางจำนวนเงินที่ต้องรับเองในแต่ละเหตุการณ์

ในแบบกรมธรรม์ประกันภัยรถยนต์ เงื่อนไขค่าเสียหายส่วนแรกเขียนไว้สองที่ คือหมวดความรับผิดต่อบุคคลภายนอก กับหมวดความเสียหายต่อรถยนต์ สรุปเป็นตารางได้ดังนี้

เหตุการณ์	หมวดที่ใช้	ต้องรับเองต่อครั้ง
รถเสียหายโดยไม่ได้เกิดจากการชนหรือคว่ำ	ความเสียหายต่อรถยนต์	1,000 บาทแรก
ชน แต่บอกบริษัทไม่ได้ว่าคู่กรณีคือใคร	ความเสียหายต่อรถยนต์	1,000 บาทแรก
กรมธรรม์ระบุชื่อ แต่คนที่ไม่มีชื่อขับแล้วชนหรือคว่ำ	ความเสียหายต่อรถยนต์	6,000 บาทแรก
กรมธรรม์ระบุชื่อ คนที่ไม่มีชื่อขับแล้วทำทรัพย์สินคนอื่นเสียหายโดยฝ่ายเราผิด	ความรับผิดต่อทรัพย์สินบุคคลภายนอก	2,000 บาทแรก
ใช้รถผิดจากที่ระบุไว้ในตาราง	ความรับผิดต่อทรัพย์สินบุคคลภายนอก	2,000 บาทแรก
จำนวนที่เลือกไว้เองในตารางกรมธรรม์	ตามหมวดที่เลือก	ตามที่ระบุ

มีสองหลักที่ต้องจำ ข้อแรก ถ้าเข้าหลายข้อในอุบัติเหตุครั้งเดียว ให้นับทุกข้อบวกกัน ข้อสอง จำนวนเหล่านี้เป็นยอดต่อครั้ง ไม่ใช่ต่อปี ถ้าปีนั้นคุณเจอเหตุสามครั้ง ก็นับสามครั้ง

ตัวอย่างสมมติ คุณทำประกันชั้น 1 แบบระบุชื่อ ระบุตัวเองกับคู่สมรส น้องชายยืมรถไปแล้วเฉี่ยวเสาไฟในลานจอดตอนกลางคืนโดยไม่มีคู่กรณี ความเสียหายต่อรถ 18,000 บาท กรณีนี้เข้าทั้งข้อ 6,000 บาท (คนขับไม่มีชื่อ ชน) และอาจเข้าข้อ 1,000 บาท (ชนแต่แจ้งคู่กรณีไม่ได้) รวมเป็น 7,000 บาท บริษัทจ่าย 11,000 บาท

1,000 บาทแรก เมื่อหาคู่กรณีไม่ได้

ข้อนี้เจอบ่อยที่สุดในกรมธรรม์ชั้น 1 เพราะชั้น 1 คุ้มครองความเสียหายต่อตัวรถแม้ไม่มีคู่กรณี เงื่อนไขเขียนไว้สองกรณี

กรณีแรก ความเสียหายที่ไม่ได้เกิดจากการชนหรือคว่ำ เช่น รถถูกขูดขีดขณะจอด กระจกถูกทุบ หรือสิ่งของหล่นใส่ ตัวอย่างพวกนี้ไม่มีการชนในความหมายของการขับขี่

กรณีที่สอง เกิดจากการชนจริง แต่คุณบอกบริษัทไม่ได้ว่าคู่กรณีอีกฝ่ายคือใคร เช่น ถูกเฉี่ยวแล้วอีกคันขับหนีไปโดยจำทะเบียนไม่ได้ หรือชนกำแพงเอง

วิธีลดโอกาสเสีย 1,000 บาทนี้คือทำให้บริษัทระบุคู่กรณีได้ ถ้าคุณจดทะเบียนรถอีกฝ่าย ถ่ายรูปป้าย มีภาพกล้องหน้ารถ หรือรอให้เจ้าหน้าที่ประกันมาที่เกิดเหตุ บริษัทจะไล่เบี้ยเอาจากอีกฝ่ายได้ และกรณีนี้จะไม่เข้าเงื่อนไข "แจ้งคู่กรณีไม่ได้" ขั้นตอนหลังเกิดเหตุแบบละเอียด อ่านต่อได้ที่ ขั้นตอนเคลมประกันรถยนต์หลังชน

6,000 และ 2,000 บาท เมื่อคนขับไม่ได้อยู่ในรายชื่อ

กรมธรรม์แบบระบุชื่อผู้ขับขี่ได้เบี้ยถูกกว่าไม่ระบุชื่อ แลกกับเงื่อนไขว่าถ้าคนที่ไม่มีชื่อขับแล้วเกิดเหตุ คุณต้องรับเองบางส่วน

• ความเสียหายต่อตัวรถที่เกิดจากการชนหรือคว่ำ รับเอง 6,000 บาทแรก
• ความเสียหายต่อทรัพย์สินของบุคคลภายนอก ถ้าคนขับที่ไม่มีชื่อเป็นฝ่ายผิด รับเอง 2,000 บาทแรก

เรื่องนี้สำคัญขึ้นมากหลังเกณฑ์ใหม่ ตามข้อมูลของชับบ์ที่อ้างคำสั่งนายทะเบียน คปภ. ที่ 46/2567 รถยนต์ใช้ส่วนบุคคลต้องระบุชื่อผู้ขับขี่ได้สูงสุด 5 คน เริ่มกับรถใหม่และรถป้ายแดงอายุไม่เกิน 1 ปีตั้งแต่ 1 มิถุนายน 2568 และรถทุกคันตั้งแต่ 1 มกราคม 2569 กรมธรรม์ประเภท 1, 2, 3, 2+ และ 3+ อยู่ในเกณฑ์นี้ทั้งหมด

ในตารางกรมธรรม์จะระบุชื่อผู้ขับขี่ได้ 2 คน คนที่สามถึงห้าใส่ในเอกสารแนบท้าย ร.ย.26 ข้อมูลที่ต้องให้ต่อคนคือชื่อ เลขบัตรประชาชน เลขใบขับขี่ และวันเกิด คุณเพิ่มหรือเปลี่ยนชื่อระหว่างปีได้ แต่เบี้ยเปลี่ยนตามคนที่เพิ่มเข้ามา

ใครควรมีชื่อในกรมธรรม์

ลองนับคนที่ขับรถคันนี้อย่างน้อยเดือนละครั้ง ถ้ามีคนในบ้านที่ขับประจำแต่ไม่อยู่ในรายชื่อ ความเสี่ยงคือเมื่อเกิดเหตุจะต้องจ่าย 6,000 บาทขึ้นไปทุกครั้ง ถ้าเขาขับบ่อย การเพิ่มชื่อเขาเข้าไปแม้เบี้ยขึ้นก็ยังคุ้มกว่า เพราะพิกัดอัตราเบี้ยใช้ระดับพฤติกรรมของผู้ขับขี่ที่เสี่ยงที่สุดในรายชื่อเป็นตัวคำนวณ ส่วนเพื่อนที่ยืมรถปีละครั้งสองครั้ง ไม่ต้องใส่ชื่อก็ได้ แต่ต้องรู้ว่าถ้าเกิดเหตุคุณรับ 6,000 บาทแรกเอง

2,000 บาท เมื่อใช้รถผิดประเภท

ตารางกรมธรรม์ระบุลักษณะการใช้รถไว้ เช่น ใช้ส่วนบุคคล ไม่ใช้รับจ้างหรือให้เช่า ถ้าเกิดอุบัติเหตุตอนที่ใช้รถนอกเหนือจากที่ระบุ คุณต้องรับเอง 2,000 บาทแรกของความเสียหายต่อทรัพย์สิน

กรณีที่เจอบ่อยคือคนที่ทำประกันแบบใช้ส่วนบุคคล แล้วนำรถไปขับรับส่งผู้โดยสารผ่านแอปหรือรับจ้างขนของเป็นครั้งคราว พิกัดอัตราเบี้ยคิดรถใช้เพื่อการพาณิชย์แพงกว่าใช้ส่วนตัว (ปัจจัยลักษณะการใช้รถ 105% เทียบกับ 100%) ส่วนต่างตรงนี้คือเหตุผลที่บริษัทให้คุณรับส่วนแรกเมื่อใช้ผิดจากที่แจ้ง ถ้าคุณเริ่มใช้รถหารายได้ ให้แจ้งบริษัทเปลี่ยนลักษณะการใช้รถก่อน

เมื่อไรไม่ต้องจ่ายค่าเสียหายส่วนแรก

ในหมวดความเสียหายต่อรถยนต์ แบบกรมธรรม์เขียนข้อยกเว้นไว้ชัดว่า ผู้เอาประกันภัยไม่ต้องรับผิดในค่าเสียหายส่วนแรกตามข้อ (ข) คือจำนวนที่ระบุในตาราง และข้อ (ค) คือ 6,000 บาทกรณีคนขับไม่มีชื่อ ถ้าความเสียหายนั้นเกิดจากการกระทำของบุคคลภายนอกและรู้ตัวผู้ต้องรับผิด ทำให้บริษัทเรียกเงินคืนจากบุคคลภายนอกได้

สถานการณ์	ส่วนแรกในตาราง (ข)	6,000 บาท คนขับไม่มีชื่อ (ค)	1,000 บาท หาคู่กรณีไม่ได้ (ก)
อีกฝ่ายผิด และรู้ว่าเป็นใคร	ไม่ต้องจ่าย	ไม่ต้องจ่าย	ไม่เข้าเงื่อนไข เพราะรู้คู่กรณี
ฝ่ายเราผิด มีคู่กรณี	จ่าย	จ่าย ถ้าคนขับไม่มีชื่อ	ไม่เข้าเงื่อนไข
ไม่มีคู่กรณี หรือหาไม่เจอ	จ่าย	จ่าย ถ้าคนขับไม่มีชื่อ	จ่าย

อ่านจากตารางจะเห็นว่าสิ่งที่ช่วยคุณมากที่สุดคือหลักฐานว่าอีกฝ่ายเป็นใครและเป็นฝ่ายผิด เมื่อบริษัทไล่เบี้ยได้ ภาระส่วนแรกหลายข้อจะหายไป

บริษัทจ่ายก่อน แล้วคุณคืนภายใน 7 วัน

หลายคนเข้าใจว่าต้องควักเงินส่วนแรกให้อู่ก่อนรถจะซ่อม ตามแบบกรมธรรม์มาตรฐาน เมื่อคุณต้องรับผิดชอบค่าเสียหายส่วนแรกเอง บริษัทจะจ่ายแทนไปก่อน แล้วคุณต้องใช้คืนให้บริษัทภายใน 7 วันนับแต่ได้รับหนังสือเรียกร้อง

ในทางปฏิบัติ แต่ละบริษัทจัดการต่างกัน บางแห่งให้คุณจ่ายส่วนแรกที่อู่ตอนรับรถ บางแห่งส่งหนังสือเรียกเก็บตามหลัง สิ่งที่ควรทำคือ

1. ขอให้เจ้าหน้าที่ระบุในใบรายงานอุบัติเหตุว่าเหตุครั้งนี้มีค่าเสียหายส่วนแรกข้อไหนและกี่บาท
2. เก็บใบเสร็จรับเงินส่วนแรกไว้คู่กับเลขเคลม
3. ถ้าได้รับหนังสือเรียกเก็บโดยไม่เข้าใจที่มา ให้ถามกลับเป็นลายลักษณ์อักษรว่าอ้างเงื่อนไขข้อไหน
4. จ่ายให้ทันกำหนด 7 วัน เพื่อไม่ให้เป็นข้อพิพาทตอนต่ออายุ

เลือกรับส่วนแรกเองเพื่อลดเบี้ย คิดยังไงว่าคุ้ม

พิกัดอัตราเบี้ยของ คปภ. กำหนดว่าถ้าคุณตกลงรับค่าเสียหายส่วนแรกเอง บริษัทต้องลดเบี้ยให้ตามอัตรานี้

หมวดที่เลือกรับเอง	ช่วงแรก	ส่วนที่เกิน
ความเสียหายต่อรถยนต์	5,000 บาทแรก ลดเบี้ย 100% ของจำนวนส่วนแรก	ลด 10% ของส่วนที่เกิน 5,000 บาท
ความเสียหายต่อรถจักรยานยนต์	1,000 บาทแรก ลด 100%	ลด 20% ของส่วนที่เกิน
ความรับผิดต่อทรัพย์สินบุคคลภายนอก	5,000 บาทแรก ลด 10%	ลด 1% ของส่วนที่เกิน

ส่วนลดนี้หักจากเบี้ยก่อนบวกอากรแสตมป์และภาษีมูลค่าเพิ่ม เมื่อเอาตัวเลขมาคิดจะเห็นว่าส่วนต้น 5,000 บาทของตัวรถคุ้มที่สุด เพราะรับความเสี่ยงเท่าไรก็ได้ส่วนลดเท่านั้น ส่วนที่เกินได้คืนเพียง 10 สตางค์ต่อทุก 1 บาทที่รับเพิ่ม

ตัวอย่างสมมติ เลือก 3,000 กับ 10,000 บาท

คุณมีรถเก๋งอายุ 6 ปี ขับในเมือง ประวัติเคลมเฉลี่ยราว 1 ครั้งทุก 3 ปี

ทางเลือก	ส่วนลดเบี้ยต่อปี	ความเสี่ยงที่รับเองต่อครั้ง	ถ้าเคลม 1 ครั้งใน 3 ปี
ไม่เลือกรับเอง	0 บาท	0 บาท	ไม่เสียส่วนแรก
รับเอง 3,000 บาท	3,000 บาท	3,000 บาท	ได้ส่วนลด 9,000 จ่ายเอง 3,000 เหลือ 6,000 บาท
รับเอง 10,000 บาท	5,000 + 500 = 5,500 บาท	10,000 บาท	ได้ส่วนลด 16,500 จ่ายเอง 10,000 เหลือ 6,500 บาท

ตัวเลขเหล่านี้เป็นส่วนลดตามพิกัดก่อนภาษี ในชีวิตจริงเบี้ยแต่ละบริษัทอยู่ในช่วงที่พิกัดอนุญาต ใบเสนอราคาจริงจึงต่างได้ ข้อสังเกตคือทางเลือก 10,000 บาทเพิ่มความเสี่ยงต่อครั้งมากกว่าสามเท่า แต่ได้ส่วนลดเพิ่มเพียง 2,500 บาทต่อปี ถ้าปีไหนเคลมสองครั้ง คุณจ่ายเอง 20,000 บาท ขณะที่ส่วนลดปีนั้นคือ 5,500 บาท

กฎง่ายสำหรับคนส่วนใหญ่คือเลือกไม่เกิน 5,000 บาท และเลือกเฉพาะเมื่อมีเงินสำรองพร้อมจ่ายก้อนนั้นทันทีโดยไม่กระทบค่าใช้จ่ายเดือนนั้น วิธีลดเบี้ยแบบอื่นที่ไม่ต้องรับความเสี่ยงเพิ่ม อยู่ใน 7 วิธีลดเบี้ยประกันรถยนต์

ค่าเสียหายส่วนแรกกับประวัติดีและประวัติเคลม

ค่าเสียหายส่วนแรกกับประวัติการเคลมเป็นคนละเรื่องกัน แต่ส่งผลต่อกันในการต่ออายุ ตามพิกัดอัตราเบี้ย ส่วนลดประวัติดีลดลงหนึ่งขั้นถ้าปีนั้นมีเคลมที่ฝ่ายเราผิด หรือเคลมที่แจ้งคู่กรณีไม่ได้ ถ้าเคลมแบบนั้นตั้งแต่สองครั้งและยอดรวมเกิน 200% ของเบี้ย ส่วนลดลดลงสองขั้น

นั่นแปลว่าการเคลมรอยขูดเล็กที่หาคู่กรณีไม่ได้ อาจทำให้คุณเสียทั้ง 1,000 บาทแรก และเสียส่วนลดประวัติดีตอนต่ออายุด้วย ก่อนเคลมความเสียหายเล็ก ให้ถามสองตัวเลขจากบริษัทหรือนายหน้า คือค่าซ่อมประมาณเท่าไร และเบี้ยปีหน้าจะเพิ่มกี่บาทถ้าเคลมครั้งนี้ ถ้าค่าซ่อมหักส่วนแรกแล้วเหลือน้อยกว่าเบี้ยที่จะเพิ่ม การจ่ายเองคือทางที่ประหยัดกว่า

ชั้นประกันมีผลด้วย ประกันชั้น 2+ และ 3+ คุ้มครองตัวรถเฉพาะเมื่อชนกับยานพาหนะทางบกและรู้คู่กรณี เงื่อนไข 1,000 บาทเมื่อหาคู่กรณีไม่ได้จึงแทบไม่เกิดกับแผนนี้ เพราะกรณีหาคู่กรณีไม่ได้ไม่คุ้มครองตัวรถตั้งแต่ต้น รายละเอียดเทียบแผนอยู่ที่ ประกันชั้น 2+ คุ้มครองอะไรบ้าง

อ่านหน้าตารางกรมธรรม์ให้เจอตัวเลขส่วนแรก

ค่าเสียหายส่วนแรกที่คุณเลือกเองจะพิมพ์อยู่ในหน้าตารางกรมธรรม์ ในช่องรายการคุ้มครอง ใต้หัวข้อความรับผิดต่อทรัพย์สินบุคคลภายนอก และความเสียหายต่อรถยนต์ ถ้าช่องนั้นว่างหรือเป็นศูนย์ แปลว่าคุณไม่ได้เลือกรับเอง ส่วนที่ระบุจำนวนเงิน แปลว่ามีส่วนแรกแบบตกลงกันเองอยู่แล้ว ในช่องส่วนลดจะเห็นบรรทัด "ส่วนลดความเสียหายส่วนแรก" เป็นจำนวนบาท ใช้ตรวจว่าบริษัทลดให้ตรงตามพิกัดหรือไม่

ถ้ามีการเปลี่ยนจำนวนระหว่างปี บริษัทจะออกเอกสารแนบท้าย ร.ย.21 หรือ ร.ย.14 ที่กำหนดหรือเปลี่ยนค่าเสียหายส่วนแรก เอกสารนี้ต้องอยู่คู่กับกรมธรรม์ของคุณ

ก่อนต่ออายุรอบหน้า ให้เช็กสามบรรทัดนี้คู่กัน

• จำนวนส่วนแรกที่เลือกเองในหมวดตัวรถและหมวดทรัพย์สิน
• รายชื่อผู้ขับขี่ครบทุกคนที่ขับเป็นประจำหรือยัง
• ลักษณะการใช้รถตรงกับการใช้งานจริงหรือไม่

ถ้ามีข้อสงสัยเรื่องการเรียกเก็บค่าเสียหายส่วนแรกที่ไม่ตรงกับเงื่อนไข ให้ขอคำอธิบายจากบริษัทเป็นหนังสือก่อน ถ้ายังไม่ได้คำตอบ ติดต่อสายด่วน คปภ. 1186 พร้อมเลขกรมธรรม์ เลขเคลม และหนังสือเรียกเก็บที่ได้รับ ส่วนการเลือกชั้นประกันที่เหมาะกับรถ อ่าน ประกันรถยนต์ชั้น 1 คุ้มครองอะไรบ้าง ประกอบได้