สินเชื่อ SME คืออะไร ประเภท เงื่อนไข และเอกสารที่ธนาคารต้องการ

สินเชื่อ SME คือเงินกู้ที่ธนาคารหรือสถาบันการเงินให้แก่กิจการขนาดกลางและขนาดย่อม เพื่อใช้เป็นทุนหมุนเวียน ซื้อเครื่องจักร ปรับปรุงร้าน หรือขยายสาขา สิ่งที่ธนาคารดูเป็นหลักคือเงินสดที่ไหลเข้าบัญชีของกิจการพอจะผ่อนได้หรือเปล่า เงินเดือนส่วนตัวของเจ้าของเป็นเรื่องรอง ถ้าคุณรู้ว่าต้องการเงินเท่าไร ใช้ทำอะไร และคืนจากรายได้ก้อนไหน คุณมาได้ครึ่งทางแล้ว

ส่วนที่เหลือคือเลือกประเภทวงเงินให้ตรงกับงาน เตรียมตัวเลขที่ธนาคารจะคำนวณ และจัดเอกสารให้ยอดขายตรงกันทุกฉบับ

กิจการแบบไหนที่ธนาคารนับเป็นลูกค้า SME

นิยามทางกฎหมายมาจากกฎกระทรวงกำหนดลักษณะของวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม พ.ศ. 2562 ซึ่งแบ่งตามจำนวนการจ้างงานและรายได้ต่อปี และแยกกิจการผลิตออกจากกิจการบริการ ค้าส่ง และค้าปลีก

ประเภทกิจการ	ขนาดย่อม	ขนาดกลาง
ผลิตสินค้า	จ้างงานไม่เกิน 50 คน หรือรายได้ไม่เกิน 100 ล้านบาทต่อปี	จ้างงาน 51 ถึง 200 คน หรือรายได้เกิน 100 ถึง 500 ล้านบาทต่อปี
บริการ ค้าส่ง ค้าปลีก	จ้างงานไม่เกิน 30 คน หรือรายได้ไม่เกิน 50 ล้านบาทต่อปี	จ้างงาน 31 ถึง 100 คน หรือรายได้เกิน 50 ถึง 300 ล้านบาทต่อปี

ถ้าจำนวนคนกับรายได้ชี้ไปคนละขนาด กฎกระทรวงให้ถือรายได้เป็นหลัก และรายได้ที่ใช้คือรายได้รวมในงบการเงินหรือเอกสารบัญชี รายละเอียดเรื่องนิยามและกลุ่มรายย่อยอยู่ใน SME คืออะไร

ในห้องสินเชื่อ ธนาคารแต่ละแห่งยังมีเส้นแบ่งของตัวเอง บางแห่งแบ่งลูกค้าตามยอดขายต่อปี บางแห่งตามวงเงินที่ขอ ร้านที่ยอดขายปีละ 3 ล้านบาทอาจถูกส่งไปทีมสินเชื่อรายย่อยของธนาคารหนึ่ง แต่เข้าทีม SME ของอีกแห่ง ผลในทางปฏิบัติคือแบบฟอร์ม เอกสาร และอัตราดอกเบี้ยที่เสนอจะต่างกัน จึงควรถามตั้งแต่ครั้งแรกว่ากิจการของคุณอยู่ในกลุ่มลูกค้าไหนของธนาคาร

เลือกประเภทวงเงินจากอายุของสิ่งที่จะซื้อ

หลักง่ายที่สุดคือจับคู่ระยะเวลาของหนี้กับระยะเวลาที่เงินก้อนนั้นสร้างรายได้กลับมา

ประเภท	ใช้ทำอะไร	ลักษณะการคืน	เหมาะกับ
วงเงินเบิกเกินบัญชี (OD)	จ่ายค่าใช้จ่ายรายวัน รอรับเงินจากลูกค้า	เสียดอกเบี้ยเฉพาะยอดที่เบิกใช้จริง ทบทวนวงเงินเป็นรอบ	ร้านค้า ธุรกิจที่รับเงินไม่สม่ำเสมอ
ตั๋วสัญญาใช้เงิน (P/N)	ซื้อสินค้าเป็นล็อต ทุนหมุนเวียนระยะสั้น	ชำระคืนหรือต่ออายุเมื่อครบกำหนดแต่ละฉบับ	ผู้ค้าส่ง ผู้รับเหมาที่รู้วันรับเงินงวด
สินเชื่อระยะยาว (Term Loan)	ซื้อเครื่องจักร ต่อเติมอาคาร เปิดสาขา	ผ่อนเป็นงวดรายเดือนตามตาราง	ทรัพย์สินที่ใช้งานหลายปี
สินเชื่อเพื่อการค้าระหว่างประเทศ	นำเข้า ส่งออก	ตามรอบเอกสารการค้า	ผู้นำเข้าและส่งออก
หนังสือค้ำประกัน (L/G)	วางค้ำประกันซองประมูลหรือสัญญางาน	ไม่ได้เบิกเป็นเงินสด เสียค่าธรรมเนียม	ผู้รับงานจากหน่วยงานรัฐหรือบริษัทใหญ่
เช่าซื้อหรือลีสซิ่ง	รถ เครื่องจักรเฉพาะทาง	ผ่อนจนครบแล้วได้กรรมสิทธิ์หรือคืนทรัพย์	กิจการที่ต้องมีทรัพย์สินเฉพาะอย่าง

ความผิดพลาดที่เห็นบ่อยคือเอาวงเงิน P/N อายุ 3 ถึง 6 เดือนไปซื้อเครื่องจักรที่ต้องใช้ 3 ปีกว่าจะคืนทุน พอตั๋วครบกำหนด กิจการต้องหาเงินก้อนมาคืนทั้งที่เครื่องเพิ่งเริ่มทำเงิน ถ้าธนาคารไม่ต่ออายุ ปัญหาสภาพคล่องเกิดทันที กลับกัน การกู้ระยะยาว 5 ปีมาซื้อสต๊อกที่ขายหมดใน 2 เดือน ทำให้คุณเสียดอกเบี้ยต่อเนื่องกับเงินที่ไม่ได้ใช้แล้ว

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าธุรกิจของคุณขาดเงินเพราะขาดทุน หรือเพราะเงินเข้าช้ากว่าเงินออก ให้ลองทำตาราง กระแสเงินสด ย้อนหลัง 6 เดือนก่อน คำตอบจะบอกว่าคุณต้องการวงเงินหมุนเวียนหรือเงินกู้ก้อน

ตัวเลขที่เจ้าหน้าที่สินเชื่อคำนวณจากเอกสารของคุณ

เจ้าหน้าที่ไม่ได้ถามแค่ว่ากิจการมีกำไรไหม เขาเอารายการเดินบัญชี งบการเงิน และภาระหนี้เดิมมาคำนวณเป็นตัวเลขไม่กี่ตัว ตัวที่ใช้บ่อยที่สุดคืออัตราส่วนความสามารถในการชำระหนี้ หรือ DSCR (Debt Service Coverage Ratio)

DSCR = กระแสเงินสดจากการดำเนินงานต่อปี ÷ เงินต้นและดอกเบี้ยที่ต้องจ่ายทั้งปี

ตัวอย่างสมมติ ร้านวัสดุก่อสร้างมีกำไรก่อนดอกเบี้ย ภาษี และค่าเสื่อมราคาปีละ 600,000 บาท ผ่อนรถกระบะอยู่ปีละ 200,000 บาท ต้องการกู้เพิ่ม 1,000,000 บาท ดอกเบี้ยสมมติ 7% ต่อปี ผ่อน 5 ปี

รายการ	ต่อปี (บาท)
กระแสเงินสดจากการดำเนินงาน	600,000
ผ่อนรถกระบะเดิม	200,000
เงินกู้ใหม่ งวดละประมาณ 19,800 บาท × 12	ประมาณ 237,600
ภาระหนี้รวม	ประมาณ 437,600
DSCR	600,000 ÷ 437,600 ≈ 1.37

DSCR 1.37 แปลว่าทุก 1 บาทที่ต้องผ่อน กิจการหาเงินสดได้ 1.37 บาท ยังเหลือกันชนไว้รับเดือนที่ขายไม่ดี ถ้าตัวเลขนี้ต่ำกว่า 1 แปลว่าเงินที่หาได้ไม่พอผ่อน แทบทุกธนาคารจะปฏิเสธหรือลดวงเงิน เกณฑ์ขั้นต่ำที่ยอมรับต่างกันไปตามนโยบายแต่ละแห่ง ให้ถามเจ้าหน้าที่ตรงๆ ว่าใช้ตัวเลขเท่าไร

ถ้าคำนวณแล้วตึง มีสามทางที่ทำได้ทันที ลดวงเงินที่ขอ ขยายระยะผ่อนเพื่อให้งวดเล็กลง หรือปิดหนี้เดิมที่ดอกเบี้ยสูงก่อน ทั้งสามทางเปลี่ยนตัวหารในสูตร ซึ่งมักได้ผลเร็วกว่าการพยายามเพิ่มยอดขาย

ตัวเลขอื่นที่ธนาคารมักดูควบคู่

1. ยอดเงินเข้าเฉลี่ยต่อเดือนในบัญชีกิจการ เทียบกับยอดขายที่แจ้งในงบ
2. อัตรากำไรขั้นต้นว่านิ่งหรือแกว่งแรงระหว่างปี อ่านวิธีดูที่ งบกำไรขาดทุน
3. หนี้สินต่อทุนของกิจการ ยิ่งเจ้าของใส่เงินตัวเองไว้น้อย ธนาคารยิ่งระวัง
4. ประวัติเครดิตของนิติบุคคลและของกรรมการทุกคน ตรวจผ่าน เครดิตบูโร

เอกสารชุดที่ต้องตรงกันทุกฉบับ

เอกสารที่ขอบ่อยสำหรับกิจการนิติบุคคล

1. หนังสือรับรองบริษัทอายุไม่เกินที่ธนาคารกำหนด หนังสือบริคณห์สนธิ และบัญชีรายชื่อผู้ถือหุ้น
2. สำเนาบัตรประชาชนและทะเบียนบ้านของกรรมการผู้มีอำนาจลงนาม
3. รายการเดินบัญชีของกิจการย้อนหลัง 6 ถึง 12 เดือน
4. งบการเงินที่ยื่นกรมพัฒนาธุรกิจการค้าย้อนหลังประมาณ 2 ถึง 3 ปี
5. ภ.พ.20 ถ้าจดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม พร้อม ภ.พ.30 ย้อนหลังหลายเดือน และ ภ.ง.ด.50
6. เอกสารหลักประกัน เช่น โฉนด สัญญาเช่าพื้นที่ ใบแจ้งยอดเงินฝาก
7. หลักฐานการค้า เช่น ใบสั่งซื้อจากลูกค้าประจำ สัญญาจ้าง ใบอนุญาตประกอบกิจการ

ร้านค้าที่ยังเป็นบุคคลธรรมดา ธนาคารมักขอทะเบียนพาณิชย์ รายการเดินบัญชีที่ใช้รับเงินจากการขาย และ ภ.ง.ด.90 ย้อนหลัง

สิ่งที่เจ้าหน้าที่ทำกับกองเอกสารนี้คือเทียบยอดขายจากสามแหล่ง คืองบการเงิน แบบภาษี และเงินเข้าบัญชี ถ้างบบอกว่าขายปีละ 6 ล้านบาท แต่ ภ.พ.30 รวมทั้งปีได้ 3.5 ล้านบาท และบัญชีกิจการมีเงินเข้า 2 ล้านบาท ตัวเลขทั้งสามตัวขัดกันเอง เจ้าหน้าที่จะเชื่อตัวเลขที่ต่ำที่สุดหรือไม่เชื่อเลย ธนาคารแห่งประเทศไทยรวบรวมเครื่องมือเตรียมตัวก่อนกู้ไว้ในหน้าแหล่งรวมเครื่องมือทางการเงิน SME เช่น รายการตรวจเอกสาร เครื่องคำนวณค่างวด และศูนย์ที่ปรึกษาทางการเงินของ บสย. ที่ช่วยวิเคราะห์ตัวเลขก่อนยื่น

หลักประกันไม่พอ บสย. ช่วยได้แค่ไหน

หลักประกันที่ธนาคารรับบ่อยคือที่ดินพร้อมสิ่งปลูกสร้าง เงินฝาก และเครื่องจักรบางประเภท ธนาคารให้วงเงินเป็นสัดส่วนของราคาประเมิน ไม่ได้ให้เต็มมูลค่า กิจการที่มีที่ดินราคาประเมิน 2 ล้านบาทจึงมักได้วงเงินต่ำกว่า 2 ล้านบาท

ส่วนที่ขาด บรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม (บสย.) เข้ามาค้ำประกันแทนได้ ตามข้อมูลของ บสย. เงื่อนไขหลักมีดังนี้

เรื่อง	สาระสำคัญ
สถานะ	รัฐวิสาหกิจในสังกัดกระทรวงการคลัง ค้ำประกันสินเชื่อให้ SME ที่ไม่มีหรือมีหลักประกันไม่พอ
ผู้มีสิทธิ	บุคคลธรรมดาสัญชาติไทย หรือนิติบุคคลที่คนไทยถือหุ้นเกินกึ่งหนึ่ง ประกอบธุรกิจถูกกฎหมาย
ขนาดกิจการ	สินทรัพย์ถาวรไม่รวมที่ดินไม่เกิน 200 ล้านบาท และตามเกณฑ์ของแต่ละโครงการ
สินเชื่อที่ค้ำได้	สินเชื่อธุรกิจเท่านั้น เช่น เงินกู้ระยะยาว OD P/N หนังสือค้ำประกัน วงเงินการค้า
สินเชื่อที่ค้ำไม่ได้	สินเชื่อส่วนบุคคล สินเชื่อเพื่อการบริโภค สินเชื่อบ้าน สินเชื่ออเนกประสงค์
ค่าธรรมเนียม	ผู้กู้เป็นคนจ่าย ธนาคารเรียกเก็บแล้วส่งต่อ บสย. เก็บล่วงหน้าเป็นรายปีหรือตามข้อตกลง

อัตราค่าธรรมเนียมและวงเงินค้ำสูงสุดต่างกันตามโครงการ เวลาเทียบข้อเสนอ ให้บวกค่าธรรมเนียม บสย. เข้าไปในต้นทุนเงินกู้ด้วย ดอกเบี้ย 6% บวกค่าค้ำประกันรายปีอีกส่วนหนึ่ง ต้นทุนจริงจะสูงกว่าตัวเลขในใบเสนอ

ขั้นตอนตั้งแต่ตั้งโจทย์จนเบิกเงิน

1. เขียนโจทย์ในหนึ่งหน้า ต้องการเงินเท่าไร ใช้ซื้ออะไร และคืนจากรายได้ส่วนไหน พร้อมตัวเลขยอดขายที่คาดว่าจะเพิ่ม
2. คำนวณ DSCR ด้วยตัวเองตามตัวอย่างข้างบน ถ้าได้ตัวเลขใกล้ 1 ให้ลดวงเงินหรือยืดระยะผ่อนก่อนยื่น
3. ขอรายงานเครดิตบูโรของกิจการและกรรมการทุกคน ปิดหนี้ค้างเล็กๆ ที่ลืมไว้
4. ยื่นอย่างน้อย 2 ถึง 3 แห่ง เทียบดอกเบี้ย ค่าธรรมเนียมจัดการวงเงิน ค่าประเมินหลักประกัน ค่าธรรมเนียม บสย. และค่าปรับชำระคืนก่อนกำหนด
5. เตรียมพาเจ้าหน้าที่เยี่ยมสถานที่ ให้สต๊อก เครื่องจักร และป้ายร้านตรงกับที่แจ้งในเอกสาร
6. อ่านสัญญาก่อนเซ็น ดูเงื่อนไขผิดนัด เงื่อนไขที่ธนาคารเรียกคืนวงเงินได้ทันที และการปรับดอกเบี้ยเมื่อ MLR เปลี่ยน
7. หลังเบิกเงิน ตั้งวันผ่อนให้ตรงกับรอบที่ลูกค้าจ่ายเงิน ไม่ใช่วันแรกของเดือนตามความเคยชิน

ระยะเวลาตั้งแต่ยื่นจนอนุมัติขึ้นกับความครบของเอกสารและการประเมินหลักประกัน วงเงินที่มีที่ดินค้ำต้องรอผู้ประเมินราคาก่อน จึงใช้เวลานานกว่าวงเงินที่ค้ำด้วยเงินฝาก ถ้าต้องการเปรียบเทียบสินเชื่อธุรกิจรูปแบบอื่นนอกเหนือจาก SME ดูต่อที่ สินเชื่อธุรกิจ

สาเหตุที่คำขอถูกตีกลับ และวิธีแก้ก่อนยื่นรอบสอง

สาเหตุ	สิ่งที่ธนาคารเห็น	วิธีแก้
รายรับเข้าบัญชีส่วนตัว	รายได้ของกิจการต่ำกว่าความจริงมาก	ย้ายรายรับเข้าบัญชีกิจการแล้วรอ 6 เดือน
ยอดขายในงบสูงกว่าที่ยื่นภาษี	เอกสารขาดความน่าเชื่อถือ	ให้ผู้ทำบัญชีกระทบยอด และใช้ตัวเลขที่ยื่นภาษีจริง
ขอวงเงินเกินกระแสเงินสด	DSCR ต่ำกว่า 1	ลดวงเงินหรือแบ่งเป็นสองเฟส
กรรมการมีหนี้ค้างชำระ	ความเสี่ยงด้านเครดิตของผู้บริหาร	ปิดหรือปรับโครงสร้างหนี้ แล้วรอประวัติใหม่
วัตถุประสงค์ไม่ชัด	ไม่รู้ว่าเงินจะกลับมาอย่างไร	แนบใบเสนอราคาเครื่องจักรหรือสัญญากับลูกค้า

ถ้าถูกปฏิเสธ ให้ขอเหตุผลจากเจ้าหน้าที่ให้ชัดว่าติดที่ข้อไหน เพราะวิธีแก้แต่ละข้อใช้เวลาไม่เท่ากัน ปัญหาเอกสารแก้ได้ในไม่กี่สัปดาห์ ส่วนปัญหาเครดิตของกรรมการหรือรายรับที่ไม่ผ่านบัญชีกิจการต้องรอสร้างประวัติใหม่เป็นเดือน

ก่อนเดินเข้าธนาคาร เช็กห้าข้อนี้

1. รายรับของกิจการเข้าบัญชีกิจการต่อเนื่องอย่างน้อย 6 เดือน
2. ยอดขายในงบการเงิน แบบภาษี และเงินเข้าบัญชีใกล้เคียงกัน
3. DSCR ที่คำนวณเองหลังรวมเงินกู้ใหม่สูงกว่า 1 อย่างมีที่ว่าง
4. รายงานเครดิตบูโรของกรรมการทุกคนไม่มีหนี้ค้าง
5. รู้ว่าจะใช้หลักประกันอะไร หรือจะขอให้ บสย. ค้ำส่วนไหน

ถ้าข้อ 3 ยังไม่ผ่าน การนัดศูนย์ที่ปรึกษาทางการเงินของ บสย. หรือคลินิกที่ปรึกษาที่ธนาคารแห่งประเทศไทยรวบรวมไว้ ให้ช่วยดูตัวเลขก่อนยื่น จะประหยัดเวลากว่าการยื่นแล้วถูกตีกลับ ส่วนเงื่อนไขโครงการค้ำประกันและอัตราค่าธรรมเนียมรอบล่าสุด ให้ถาม บสย. หรือเจ้าหน้าที่สินเชื่อของธนาคารที่จะยื่นโดยตรง