กู้เงินทำธุรกิจ ควรกู้เท่าไรถึงผ่อนไหว เช็กก่อนยื่นธนาคาร

คำถามแรกของคนที่คิดจะกู้เงินทำธุรกิจมักเป็น "กู้ได้เท่าไร" ซึ่งเป็นคำถามของคนให้กู้มากกว่าคนกู้ คำถามที่ควรถามก่อนคือ "ธุรกิจของฉันผ่อนไหวเท่าไร และเงินก้อนนี้จะกลับมาเป็นเงินสดเมื่อไร" ถ้าตอบสองข้อนี้ได้ การคุยกับธนาคารจะง่ายขึ้น และโอกาสที่จะกู้เกินตัวก็ลดลง

เนื้อหานี้ไม่ทบซ้ำกับเรื่องประเภทสินเชื่อและเอกสารที่เขียนไว้ใน สินเชื่อ SME คืออะไร เราจะเน้นการตัดสินใจ คือควรกู้หรือไม่ ควรกู้เท่าไร ผ่อนกี่ปี ทำไมบางคนไม่ผ่าน และมีทางไหนก่อนไปถึงเงินกู้ดอกเบี้ยแพง ตัวอย่างตัวเลขเป็นตัวอย่างสมมติ ยกเว้นตัวเลขที่อ้างแหล่งไว้ชัดเจน

ควรกู้เมื่อไร และไม่ควรกู้เมื่อไร

เงินกู้เป็นเครื่องมือเร่งธุรกิจที่ใช้งานได้อยู่แล้ว ไม่ใช่เครื่องมือกู้ธุรกิจที่ขาดทุน ลองใช้ตารางนี้ตรวจตัวเอง

สถานการณ์	เหมาะกับการกู้หรือไม่	เหตุผล
ออเดอร์เข้าแน่นอน ต้องซื้อวัตถุดิบล่วงหน้า	เหมาะ ถ้าเก็บเงินกลับมาได้ภายในไม่กี่เดือน	เงินกู้หมุนกลับเป็นเงินสดเร็ว
ซื้อเครื่องจักรที่ลดต้นทุนหรือเพิ่มกำลังผลิตได้ชัด	เหมาะ ถ้าคำนวณได้ว่าคืนทุนภายในอายุเครื่อง	สินทรัพย์สร้างรายได้เอง
ธุรกิจขาดทุนต่อเนื่อง ต้องการเงินจ่ายค่าเช่าและค่าแรง	ไม่เหมาะ	เงินกู้แค่เลื่อนปัญหาและเพิ่มภาระดอกเบี้ย
ต้องการใช้หนี้ส่วนตัวด้วยเงินกู้ธุรกิจ	ไม่เหมาะ	ใช้ผิดวัตถุประสงค์ และผูกหนี้สองเรื่องเข้าด้วยกัน
ยอดขายตามฤดูกาล ต้องสต๊อกก่อนช่วงขายดี	เหมาะแบบวงเงินระยะสั้น	ปิดวงเงินได้เมื่อขายเสร็จ

ถ้าธุรกิจของคุณเงินสดตึงเพราะเก็บเงินลูกค้าช้า ให้ดูก่อนว่าปัญหาอยู่ที่เครดิตการค้าหรือกำไรไม่พอ เราอธิบายวิธีแยกสองเรื่องนี้ไว้ใน กระแสเงินสดคืออะไร เพราะการกู้ระยะยาวมาอุดปัญหาเก็บเงินช้า มักทำให้ดอกเบี้ยกินกำไรไปอีกชั้น

คิดย้อนจากเงินที่เหลือ ไม่ใช่จากวงเงินที่ได้

ขั้นแรกหาตัวเลข "เงินสดที่เหลือต่อเดือนก่อนจ่ายค่างวด" คือรายรับเข้าบัญชีจริง หักค่าใช้จ่ายประจำทั้งหมดรวมค่าตอบแทนที่เจ้าของจ่ายให้ตัวเอง ใช้ค่าเฉลี่ย 6 ถึง 12 เดือน ไม่ใช่เดือนที่ดีที่สุด ขั้นสองลองหลายรูปแบบของวงเงินและระยะเวลา แล้วดูว่าค่างวดกินเงินสดที่เหลือกี่เปอร์เซ็นต์

สมมติธุรกิจร้านอาหารขนาดเล็กมีเงินสดเหลือเฉลี่ย 30,000 บาทต่อเดือน อยากกู้ซื้ออุปกรณ์และสต๊อก ตารางด้านล่างคำนวณแบบผ่อนเท่ากันทุกงวด ดอกเบี้ย 8.2% ต่อปี ซึ่งเป็นอัตราเฉลี่ยของเงินกู้ธุรกิจขนาดเล็กตามที่ ธปท. รายงานในงานสำรวจ ตัวเลขดอกเบี้ยจริงของคุณจะแตกต่างตามผู้ให้กู้และความเสี่ยง

วงเงิน	ระยะเวลา	ค่างวดต่อเดือน (ประมาณ)	สัดส่วนต่อเงินสดเหลือ 30,000	ดอกเบี้ยรวมตลอดสัญญา
400,000	12 เดือน	34,832	116% (เกินที่มี)	ประมาณ 17,988
400,000	36 เดือน	12,571	42%	ประมาณ 52,573
400,000	60 เดือน	8,149	27%	ประมาณ 88,934
600,000	60 เดือน	12,223	41%	ประมาณ 133,401

มีข้อสังเกตสามข้อ ข้อแรก ผ่อน 1 ปีดูถูกเรื่องดอกเบี้ย แต่ค่างวดสูงเกินกว่าที่ธุรกิจมี ข้อสอง ผ่อน 5 ปีทำให้ค่างวดต่ำสุด แต่เสียดอกเบี้ยรวมมากกว่าผ่อน 3 ปีราว 36,000 บาท ข้อสาม ถ้ากู้เพิ่มจาก 400,000 เป็น 600,000 ค่างวดโตเกือบ 50% ซึ่งใกล้ชนเพดานที่ธุรกิจรับได้

ไม่มีสัดส่วนเดียวที่ถูกต้องสำหรับทุกธุรกิจ และเกณฑ์ของผู้ให้กู้ก็ต่างกัน แต่กติกาง่าย ๆ สำหรับตรวจตัวเองคือ ลองลดเงินสดที่เหลือลง 20% แล้วดูว่ายังผ่อนไหวไหม จากตัวอย่าง เงินสดเหลือ 24,000 บาท ผ่อน 36 เดือนกินไป 52% ซึ่งแน่นเกินไปสำหรับเดือนที่ยอดขายตก ส่วนผ่อน 60 เดือนกินไป 34% ยังพอรับได้

จับคู่ระยะเวลากู้กับอายุของสิ่งที่ซื้อ

หลักที่ใช้ได้กับทุกธุรกิจคือ เงินกู้ควรปิดก่อนหรือพร้อมกับที่สิ่งที่ซื้อหมดประโยชน์ ไม่ควรกู้ระยะสั้นเพื่อซื้อสินทรัพย์ที่ใช้นาน เพราะค่างวดสูงบีบเงินสด และไม่ควรกู้ระยะยาวเพื่อสต๊อกที่หมุนในสองเดือน เพราะยังจ่ายดอกเบี้ยทั้งที่ของขายหมดไปนานแล้ว

ใช้เงินเพื่อ	ระยะเวลาที่สมเหตุสมผล (แนวทาง)
ซื้อวัตถุดิบหรือสต๊อกหมุนเวียน	วงเงินหมุนเวียนระยะสั้น ปิดเมื่อเก็บเงินได้
ปรับปรุงร้าน ซื้อเครื่องมือ	สัญญาระยะกลางถึงยาว ตามอายุใช้งาน
ขยายสาขา	ระยะยาว และควรมีเงินทุนของตัวเองส่วนหนึ่ง

ผู้ให้กู้ยังมักถามว่าเงินจะไปใช้อะไร ในงานสำรวจของ ธปท. สำนักงานภาคเหนือ ผู้บริหารสถาบันการเงินระบุว่าต้องสอบถามแผนธุรกิจให้ชัดและควบคุมการใช้วงเงินให้ตรงวัตถุประสงค์การกู้ เพื่อป้องกันหนี้เสีย ดังนั้นตอบวัตถุประสงค์ให้ตรงกับความจริงและเตรียมตัวเลขรองรับ จะผ่านด่านนี้ได้ง่ายกว่าตอบกว้าง ๆ

ลำดับแหล่งเงินทุน จากถูกไปแพง

งานสำรวจเดียวกันอธิบายพฤติกรรมของกลุ่มรากหญ้าว่า เริ่มจากแหล่งชุมชน เช่น กองทุนหมู่บ้าน แล้วไปสถาบันการเงินเฉพาะกิจของรัฐ ซึ่งมักให้ดอกเบี้ยต่ำกว่าธนาคารพาณิชย์ หากถูกปฏิเสธจึงหันไปบริษัทลิสซิ่ง เช่น สินเชื่อรถแลกเงิน ที่ดอกเบี้ยสูงขึ้น และท้ายสุดคือหนี้นอกระบบ ซึ่งมีความเสี่ยงเรื่องดอกเบี้ยสูงและการทวงหนี้รุนแรง

ลำดับที่แนะนำสำหรับเจ้าของกิจการ คือเดินจากบนลงล่างและหยุดทันทีที่เจอแหล่งที่พอดี

ลำดับ	แหล่งเงิน	ข้อควรดู
1	กำไรสะสมและเงินทุนของตัวเอง	ไม่มีดอกเบี้ย แต่ต้องกันเงินสำรองไว้ด้วย
2	เครดิตการค้ากับผู้ขาย	เจรจาให้ยาวขึ้นได้ถ้าจ่ายตรงเวลามาตลอด
3	สินเชื่อธนาคารและสถาบันการเงินของรัฐ	ต้องมีประวัติและหลักฐานรายได้
4	สินเชื่อวงเงินเล็ก เช่น นาโนไฟแนนซ์	งานสำรวจ ธปท. ระบุว่าเหมาะกับธุรกิจเล็กที่ต้องการไม่เกิน 100,000 บาทและไม่มีหลักประกัน
5	สินเชื่อจำนำทะเบียน	อนุมัติเร็ว แต่ใช้รถเป็นหลักประกันและดอกเบี้ยสูงขึ้น ต้องคำนวณต้นทุนจริง
6	หนี้นอกระบบ	ควรเลี่ยง ดู เงินกู้นอกระบบอันตรายอย่างไร

สำหรับข้อ 4 อ่านเพิ่มได้ใน สินเชื่อนาโนไฟแนนซ์ และถ้าต้องการตรวจว่าผู้ให้กู้รายหนึ่งถูกกฎหมายหรือไม่ ดู แหล่งเงินกู้ที่ถูกกฎหมาย

ทำไมผู้ประกอบการจำนวนมากไม่ได้ใช้สินเชื่อ

ธปท. สำนักงานภาคเหนือสำรวจผู้ประกอบการ SME 148 ราย ใน 4 จังหวัดภาคเหนือตอนบน ระหว่างเมษายนถึงมิถุนายน 2567 เน้นกลุ่มร้านอาหาร งานหัตถกรรม และแปรรูปสินค้าเกษตร ข้อมูลเป็นความเห็นและการประเมินตนเองของผู้ตอบ จึงใช้เป็นภาพสะท้อน ไม่ใช่ตัวแทนทั้งประเทศ ผลที่น่าสนใจคือ 47% ของกลุ่มตัวอย่างยังไม่ได้ใช้สินเชื่อใน 2 ปีที่ผ่านมา และแบ่งเป็น 3 กลุ่ม

กลุ่ม	สัดส่วนจากกลุ่มตัวอย่าง	ลักษณะ
ไม่รู้	18%	ไม่รู้จะเริ่มคุยกับสถาบันการเงินอย่างไร หรือไม่รู้จักผลิตภัณฑ์
ไม่แน่ใจ	13%	คิดว่าตัวเองอาจไม่มีคุณสมบัติพอ
ถูกปฏิเสธ	16%	ส่วนใหญ่มีประวัติค้างชำระ หรือไม่มีความสามารถชำระหนี้

ข้อมูลนี้บอกว่าอย่างน้อยสองกลุ่มแรกคือ 31% ไม่ได้ถูกปฏิเสธ แต่ไม่ได้ลองยื่น งานสำรวจเดียวกันระบุว่าในกลุ่มที่ยังไม่ได้ใช้สินเชื่อ บางส่วนมีศักยภาพ เพียงเติมความรู้ก็เพิ่มโอกาสได้ ดังนั้นอย่าตัดสินตัวเองก่อนถามผู้ให้กู้

เหตุผลที่ถูกปฏิเสธบ่อย

ตามที่ผู้บริหารสถาบันการเงินให้ข้อมูลในงานสำรวจ เหตุผลหลักของการปฏิเสธคือผู้กู้ไม่มีความสามารถชำระหนี้ ดูจาก 2 ด้าน

1. ข้อมูลเครดิต เช่น ค้างชำระหนี้เดิม อยู่ระหว่างปรับโครงสร้างหนี้ หรือได้รับการผ่อนผันค่างวด ตรวจสถานะของตัวเองได้ใน ข้อมูลเครดิตบูโรคืออะไร
2. ข้อมูลการเงินที่ไม่รองรับหนี้ใหม่ มีผู้ประกอบการบางรายแสดงงบขาดทุนหรือรายได้น้อยกว่าจริง ทำให้ได้วงเงินต่ำจนไม่พอขยายกิจการ

ปัญหาอีกก้อนคือขาดหลักฐานรายได้ที่น่าเชื่อถือ งานสำรวจเดียวกันพบว่า

• 42% ใช้บัญชีธนาคารเดียวหมุนเวียนทั้งธุรกิจและส่วนตัว
• 61% จดรายรับรายจ่ายเอง และ 22% จ้างสำนักงานบัญชี โดยการจดด้วยมือมีโอกาสตกหล่น
• มากกว่าครึ่งนำเข้าบัญชีเฉพาะส่วนที่เป็นเงินโอน ส่วนเงินสดมักหมุนใช้โดยไม่เข้าบัญชี

ผลคือรายได้จริงที่ธนาคารเห็นต่ำกว่าที่เจ้าของรู้ ทำให้ได้วงเงินน้อยลงหรือถูกปฏิเสธ นอกจากนี้ ผู้ประกอบการมักไม่รู้ว่าสถาบันการเงินใช้ข้อมูลการเงินย้อนหลังอย่างน้อย 3 ปีและแผนธุรกิจประมาณรายได้ในอนาคตเพื่อประเมินการชำระหนี้ จึงขอวงเงินเกินความสามารถ

เตรียมตัว 90 วันก่อนยื่นกู้

สิ่งที่เปลี่ยนผลได้มากที่สุดคือหลักฐานรายได้ ลงมือได้เลยโดยไม่เสียเงิน

1. แยกบัญชีธุรกิจออกจากบัญชีส่วนตัว นิติบุคคลดูขั้นตอนใน เปิดบัญชีธนาคารนิติบุคคล
2. นำเงินสดที่ขายได้เข้าบัญชีทุกวันหรือทุกสัปดาห์ แล้วจ่ายเงินเดือนตัวเองออกจากบัญชีธุรกิจเป็นยอดสม่ำเสมอ
3. จดรายรับรายจ่ายทุกรายการ ดูวิธีใน บันทึกรายรับรายจ่าย และถ้าเป็นนิติบุคคลให้อ่านโครงงบใน งบกำไรขาดทุนคืออะไร
4. เก็บใบเสร็จขายและซื้อวัตถุดิบ เพราะ ธปท. ระบุว่าการไม่เก็บหลักฐานเป็นอุปสรรค
5. ทำแผนธุรกิจสั้น ๆ ที่ตอบว่าจะใช้เงินกับอะไร ยอดขายเพิ่มเท่าไร และผ่อนจากเงินสดอย่างไร
6. จ่ายหนี้เดิมตรงเวลาอย่างน้อย 6 เดือนก่อนยื่น และตรวจเครดิตบูโรของตัวเอง
7. ยื่นภาษีและทำบัญชีตามจริง แม้จะกังวล เพราะเอกสารผลประกอบการที่ชัดเจนคือสิ่งที่ผู้ให้กู้ใช้ประเมิน

หน้าแหล่งรวมเครื่องมือทางการเงินสำหรับ SME ของ ธปท. มีรายการหลักสูตรฟรีเรื่องกระแสเงินสดและการบริหารสภาพคล่อง รวมถึงบริการที่ปรึกษาทางการเงิน และโปรแกรมบัญชีสำหรับบันทึกรายรับรายจ่าย ซึ่งเป็นจุดเริ่มต้นที่ไม่เสียค่าใช้จ่าย

ไม่มีหลักประกัน ทำอย่างไร

ธุรกิจที่โตเร็วมักไม่มีสินทรัพย์พอเป็นหลักประกัน ทางหนึ่งคือให้ บรรษัทประกันสินเชื่ออุตสาหกรรมขนาดย่อม (บสย.) ค้ำประกันแทน ตามหน้า "ข้อควรรู้ การค้ำประกันสินเชื่อ" ของ บสย. ข้อมูลสำคัญคือ

• ผู้ขอเป็นบุคคลธรรมดาหรือบริษัทไทยที่ถือหุ้นไทยเกิน 50% ประกอบกิจการถูกกฎหมาย และ บสย. ระบุว่าสนับสนุนธุรกิจที่มีสินทรัพย์ถาวรสุทธิไม่รวมที่ดินไม่เกิน 200 ล้านบาท
• ใช้กับสินเชื่อธุรกิจ SME เท่านั้น เช่น เงินกู้ระยะยาว วงเงิน O/D ตั๋วสัญญาใช้เงิน หนังสือค้ำประกัน และเลตเตอร์ออฟเครดิต ไม่ใช้กับสินเชื่อส่วนบุคคล สินเชื่อเพื่อการบริโภค และสินเชื่อบ้าน
• ค่าธรรมเนียมเรียกเก็บจากผู้กู้ ตามประเภทการค้ำ โดยปกติชำระเป็นรายปีล่วงหน้า หรือตามที่ตกลง
• ค้ำเฉพาะวงเงินที่อนุมัติใหม่ ไม่ใช้ค้ำหนี้เดิมหรือกู้มาจ่ายหนี้เดิม
• ธนาคารเป็นผู้กำหนดวงเงินค้ำตามเงื่อนไขโครงการ เช่น โครงการ PGS6 ที่ระบุเพดาน 40 ล้านบาทต่อผู้กู้รวมทุกสถาบันการเงิน

บสย. ค้ำให้แทนหลักประกัน แต่ไม่ได้แปลว่าผู้กู้พ้นภาระ ผู้กู้ยังต้องผ่อนและยังต้องผ่านการพิจารณาความสามารถชำระของธนาคาร ค่าธรรมเนียมการค้ำเป็นต้นทุนเพิ่ม ให้ถามอัตราของโครงการที่เลือกและรวมเข้าไปในการเทียบต้นทุนทั้งหมด

ผู้ประกอบการสูงวัยตามงานสำรวจ ธปท. อาจใช้การกู้ร่วมกับลูกหลานหรือหุ้นส่วนเพื่อให้ผู้ให้กู้มั่นใจว่ากิจการจะดำเนินต่อเนื่อง ส่วนธุรกิจใหม่ มีหน่วยงานการศึกษาและภาครัฐที่จัดอบรมและเป็นสะพานเชื่อมสู่ผู้ให้กู้

ข้อผิดพลาดที่ทำให้กู้แล้วเจ็บ

1. คิดต้นทุนแค่ดอกเบี้ยต่อปี ไม่รวมค่าธรรมเนียม ค่าประกัน และค่าค้ำประกัน
2. กู้ตามวงเงินสูงสุดที่ธนาคารยินดีให้ ทั้งที่เงินสดที่เหลือต่อเดือนไม่พอ
3. กู้ระยะสั้นซื้อสินทรัพย์ระยะยาว
4. ใช้เงินกู้ธุรกิจจ่ายหนี้ส่วนตัวหรือรายจ่ายครอบครัว
5. ไม่มีเงินสำรองรองรับเดือนยอดตก ทำให้ผิดนัดค่างวดแรก ๆ และเครดิตเสียตั้งแต่ต้น
6. เซ็นสัญญาโดยไม่อ่านเงื่อนไขผิดนัด ค่าปรับปิดบัญชีก่อนกำหนด และเงื่อนไขค้ำประกัน ดูหลักการอ่านสัญญาใน สัญญากู้ยืมเงินเขียนอย่างไร

เช็กลิสต์ก่อนยื่นกู้เงินทำธุรกิจ

• รู้เงินสดเหลือต่อเดือนก่อนจ่ายค่างวด จากค่าเฉลี่ย 6 ถึง 12 เดือน
• ทดสอบค่างวดกับเดือนที่ขายแย่ที่สุดและกับเงินสดที่ลดลง 20%
• ระยะเวลากู้ตรงกับอายุของสิ่งที่ซื้อ
• แยกบัญชีธุรกิจและเริ่มเดินบัญชีสม่ำเสมอแล้ว
• มีหลักฐานรายได้และต้นทุนอย่างน้อยหลายเดือนย้อนหลัง
• ตรวจเครดิตบูโรของตัวเองและไม่มีค้างชำระ
• รู้ต้นทุนรวม ไม่ใช่แค่ดอกเบี้ย และรู้เงื่อนไขผิดนัด
• เตรียมคำตอบว่าจะใช้เงินกับอะไร และเงินจะกลับมาเป็นเงินสดเมื่อไร

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าธุรกิจพร้อมแค่ไหน ใช้เครื่องมือประเมินตนเองและบริการที่ปรึกษาทางการเงินที่ ธปท. รวบรวมไว้ในหน้าเครื่องมือการเงินสำหรับ SME ก่อนไปคุยกับผู้ให้กู้ การเตรียมตัวสามเดือนมักได้ผลมากกว่าการยื่นหลายที่แล้วถูกปฏิเสธซ้ำ