ภาษีมูลค่าเพิ่ม (VAT) คือภาษีอะไร คิดอย่างไร และเมื่อไรต้องจดทะเบียน

ภาษีมูลค่าเพิ่ม หรือ VAT คือภาษีที่บวกเข้าไปในราคาสินค้าและบริการแทบทุกชนิด อัตราที่เก็บจริงคือ 7% ผู้บริโภคเป็นคนจ่ายจริง แต่คนที่เก็บและนำส่งให้กรมสรรพากรคือผู้ประกอบการที่จดทะเบียนไว้ ถ้ากาแฟแก้วหนึ่งตั้งราคาก่อนภาษี 100 บาท ลูกค้าจะจ่าย 107 บาท โดย 7 บาทส่วนนั้นร้านไม่ได้เก็บเป็นกำไร

คนส่วนใหญ่เจอ VAT ที่ท้ายใบเสร็จมาตลอดโดยไม่เคยต้องคำนวณเอง ปัญหาเริ่มตอนที่คุณเปิดร้าน รับงานฟรีแลนซ์ หรือขายของออนไลน์ แล้วต้องตัดสินใจว่าต้องจดทะเบียนไหม ต้องออกเอกสารแบบไหน และยอดที่ต้องจ่ายสรรพากรคิดจากอะไร

ราคา 107 บาทบนป้ายมาจาก 100 บาทบวกอะไร

VAT คิดจาก "มูลค่าที่เพิ่มขึ้น" ในแต่ละทอดของการซื้อขาย ไม่ได้เก็บทบกันทุกทอดแบบภาษีการค้าสมัยก่อน แต่ละทอดจ่ายภาษีเฉพาะส่วนต่างที่ตัวเองสร้างขึ้น ผลสุดท้ายคือผู้บริโภคคนสุดท้ายแบกภาษี 7% ของราคาขายครั้งสุดท้ายพอดี

ตัวอย่างสมมติ โรงงานขายเมล็ดกาแฟให้ร้านในราคา 60 บาทก่อนภาษี บวก VAT 4.20 บาท รวม 64.20 บาท ร้านนำไปชงขายแก้วละ 100 บาทก่อนภาษี บวก VAT 7 บาท ลูกค้าจ่าย 107 บาท

ทอด	ราคาก่อนภาษี	ภาษีขาย (7%)	ภาษีซื้อ	ส่งสรรพากร
โรงงาน	60	4.20	0	4.20
ร้านกาแฟ	100	7.00	4.20	2.80
รวมทั้งสายโซ่				7.00

ยอดรวมที่สรรพากรได้รับตลอดสายโซ่คือ 7 บาท เท่ากับ 7% ของราคาที่ลูกค้าจ่ายครั้งสุดท้ายพอดี ร้านกาแฟนำส่งเพียง 2.80 บาท เพราะหักภาษี 4.20 บาทที่จ่ายไปตอนซื้อเมล็ดกาแฟออกแล้ว

ถอด VAT ออกจากราคาที่รวมภาษีแล้ว

ร้านค้าปลีกจำนวนมากติดป้ายราคารวม VAT ไว้แล้ว เวลาทำบัญชีจึงต้องแยกกลับว่าในราคานั้นมีภาษีเท่าไร สูตรที่ใช้คือ ราคารวมภาษี × 7 ÷ 107 อย่าเอาราคารวมคูณ 7% ตรงๆ เพราะจะได้ตัวเลขสูงเกินจริง

ตัวอย่างสมมติ ร้านขายพัดลมราคาป้าย 1,070 บาท VAT ที่อยู่ในราคาคือ 1,070 × 7 ÷ 107 = 70 บาท ราคาก่อนภาษีคือ 1,000 บาท ถ้าคุณคิดผิดเป็น 1,070 × 7% จะได้ 74.90 บาท ต่างไป 4.90 บาทต่อชิ้น ขายเดือนละ 500 ชิ้น ตัวเลขในรายงานภาษีขายจะคลาดไปเกือบ 2,450 บาท และยอดที่ยื่นใน ภ.พ.30 ก็จะไม่ตรงกับใบกำกับภาษีที่ออกจริง

ภาษีขาย ภาษีซื้อ และยอดที่ต้องนำส่งจริง

ศัพท์สามคำที่ต้องแยกให้ออก:

• ภาษีขาย คือ VAT ที่คุณเรียกเก็บจากลูกค้าเมื่อขายสินค้าหรือให้บริการ
• ภาษีซื้อ คือ VAT ที่คุณจ่ายให้ผู้ขายตอนซื้อของหรือจ้างบริการเพื่อใช้ในธุรกิจ
• ยอดนำส่ง คือภาษีขายลบภาษีซื้อของเดือนนั้น

ถ้าภาษีขายมากกว่าภาษีซื้อ คุณจ่ายส่วนต่างให้สรรพากร ถ้าภาษีซื้อมากกว่า คุณไม่ต้องจ่ายและขอคืนหรือยกยอดไปหักเดือนถัดไปได้ ผู้ประกอบการที่จดทะเบียนแล้วต้องยื่นแบบ ภ.พ.30 ทุกเดือน แม้เดือนนั้นไม่มียอดขายเลยก็ต้องยื่นแบบเปล่า โดยกฎหมายกำหนดให้ยื่นภายในวันที่ 15 ของเดือนถัดไป

ตัวอย่างสมมติของร้านขายอุปกรณ์สำนักงานเล็กๆ ในเดือนหนึ่ง

รายการ	จำนวนเงินก่อนภาษี	VAT 7%
ยอดขายทั้งเดือน	400,000	28,000
ซื้อสินค้าเข้าร้าน	250,000	17,500
ค่าเช่าร้านและค่าไฟฟ้าที่มีใบกำกับภาษี	30,000	2,100
ยอดนำส่ง		28,000 - 17,500 - 2,100 = 8,400

สังเกตว่ายอดนำส่งไม่ใช่ 7% ของ 400,000 ซึ่งเท่ากับ 28,000 บาท ร้านจ่ายจริงเพียง 8,400 บาท เพราะภาษีที่จ่ายไปตอนซื้อของและเช่าร้านนำมาหักได้ แต่จะหักได้ต้องมีใบกำกับภาษีที่ถูกต้องเป็นหลักฐาน ซึ่งเป็นเหตุผลที่ร้านค้าจริงจังกับเอกสารฉบับนี้ ดูรายละเอียดได้ในเรื่อง ใบกำกับภาษีคืออะไร

รายรับเท่าไรจึงต้องจดทะเบียน VAT

ตามข้อมูลของกรมสรรพากร ผู้ประกอบการที่มีรายรับจากการขายสินค้าหรือให้บริการเป็นประจำเกิน 1.8 ล้านบาทต่อปี มีหน้าที่จดทะเบียนภาษีมูลค่าเพิ่ม และต้องยื่นขอจดภายใน 30 วันนับแต่วันที่รายรับเกิน ตัวเลข 1.8 ล้านบาทนับจากรายรับของกิจการ ไม่ใช่กำไร

สิ่งที่คนมักสับสนมีสามข้อ

1. รายรับนับรวมทุกร้านและทุกช่องทาง ถ้าขายทั้งที่หน้าร้าน LINE และ marketplace ให้นับรวมกันเป็นก้อนเดียว
2. เกณฑ์นี้ดูที่รายรับของกิจการที่ต้องเสีย VAT เท่านั้น รายได้ประเภทที่กฎหมายยกเว้นไม่นับรวม เช่น การขายสินค้าเกษตรบางชนิดและบริการบางประเภทที่ยกเว้นไว้
3. กิจการที่กำลังเตรียมเปิดและมีแผนซื้อสินค้าหรือบริการที่ต้องเสีย VAT เป็นก้อนใหญ่ เช่น สร้างโรงงาน มีสิทธิยื่นจดล่วงหน้าก่อนเริ่มประกอบกิจการภายในกรอบ 6 เดือนตามที่กรมสรรพากรกำหนด

ถ้ารายรับยังไม่ถึงเกณฑ์ คุณไม่มีหน้าที่จด และยังเรียกเก็บ VAT จากลูกค้าไม่ได้ด้วย การบวก VAT ทั้งที่ยังไม่จดทะเบียนเป็นเรื่องผิดกฎหมาย แม้ลูกค้าจะยินดีจ่ายก็ตาม

จดแล้วต้องทำอะไรทุกเดือน

ผู้ที่จดทะเบียนแล้วมีหน้าที่หลักสี่อย่างตามที่กรมสรรพากรสรุปไว้ ได้แก่ เรียกเก็บ VAT จากผู้ซื้อ ออกใบกำกับภาษี จัดทำรายงานภาษีซื้อ รายงานภาษีขาย และรายงานสินค้าหรือวัตถุดิบ แล้วยื่นแบบและชำระภาษีผ่านอินเทอร์เน็ต สำนักงานสรรพากร ธนาคารพาณิชย์ หรือกรมสรรพสามิต/ศุลกากร กรณีนำเข้า

ใบกำกับภาษีต้องออกทุกครั้งที่ขายสินค้าหรือให้บริการ และต้องจัดทำทันทีตามจุดความรับผิด (tax point) เช่น การขายสินค้าจะเกิดเมื่อส่งมอบหรือรับชำระเงิน สำหรับร้านค้าปลีกที่ขายสินค้ามูลค่าครั้งหนึ่งไม่เกิน 1,000 บาท กฎหมายเปิดให้ออกใบกำกับภาษีอย่างย่อได้ในบางกรณี

เมื่อต้องรับจ้างทำของหรือให้บริการ อย่าลืมว่าผู้จ่ายบางรายหักภาษี ณ ที่จ่ายแยกต่างหากจากเรื่อง VAT เช่น หัก 3% จากค่าบริการ ซึ่งเป็นภาษีเงินได้ ไม่ใช่ VAT อ่านความต่างได้ใน ภาษีหัก ณ ที่จ่ายคืออะไร

VAT 0% กับการยกเว้น VAT ต่างกันอย่างไร

สองคำนี้ฟังคล้ายกันแต่ผลต่อกระเป๋าต่างกันมาก

เรื่อง	VAT อัตรา 0%	ได้รับยกเว้น VAT
ตัวอย่างกิจการ	ส่งออกสินค้า บริการบางอย่างที่ใช้ในต่างประเทศ	บริการบางประเภทตามมาตรา 81 เช่น ขายสินค้าเกษตรบางชนิด บริการการศึกษา
เก็บ VAT จากผู้ซื้อ	ไม่เก็บ (เก็บ 0%)	ไม่เก็บ
ขอเครดิตภาษีซื้อ	ได้ ขอคืนเงินได้ถ้าภาษีซื้อมากกว่า	ไม่ได้ ภาษีซื้อกลายเป็นต้นทุน
ต้องจดทะเบียน VAT	ต้องจด	ไม่ต้องจดในส่วนที่ยกเว้น

เหตุผลที่ผู้ส่งออกเสียเปรียบไม่ได้ คือกฎหมายให้ขอคืนภาษีซื้อได้เต็มจำนวน ขณะที่กิจการที่ได้รับยกเว้นแบกภาษีซื้อไว้เองเป็นต้นทุน จึงต้องคิดราคาขายรวมส่วนนี้ไปด้วย

ภาษีซื้อที่ขอหักไม่ได้

ไม่ใช่ทุกใบกำกับภาษีที่คุณถือจะเอามาหักได้ เอกสารสัมมนาของกรมสรรพากรระบุกลุ่มภาษีซื้อต้องห้ามไว้หลายกรณี ที่เจอบ่อยสำหรับธุรกิจเล็กคือ

• ภาษีซื้อจากการซื้อรถยนต์นั่งหรือรถยนต์โดยสารที่มีที่นั่งไม่เกิน 10 คน รวมถึงค่าบริการและสินค้าที่ใช้กับรถประเภทนี้ เช่น น้ำมัน ค่าซ่อม (ยกเว้นกิจการที่ประกอบธุรกิจรถประเภทนี้โดยตรง)
• ภาษีซื้อที่ไม่มีใบกำกับภาษี หรือใบกำกับภาษีที่ระบุรายการไม่ครบ เช่น ไม่มีชื่อและเลขประจำตัวผู้เสียภาษีของผู้ซื้อ
• ภาษีซื้อที่ไม่เกี่ยวกับการดำเนินกิจการ เช่น ซื้อของใช้ส่วนตัวแต่ออกใบกำกับภาษีในนามร้าน

ผู้ประกอบการที่ยื่นแบบเครดิตภาษีซื้อต้องห้ามไปแล้วอาจถูกประเมินภาษีย้อนหลังพร้อมเงินเพิ่ม จึงควรแยกบิลที่หักได้กับหักไม่ได้ตั้งแต่ตอนบันทึกรายงานภาษีซื้อ

ตัวเลขที่ต้องเตรียมก่อนตัดสินใจจดหรือไม่จด

ก่อนรายรับถึง 1.8 ล้านบาทหลายคนเริ่มลังเลว่าจะจดดีไหม ลองวางตัวเลขเทียบกัน

คำถาม	ถ้าจดทะเบียน	ถ้ายังไม่จด
ลูกค้าธุรกิจที่ขอใบกำกับภาษีเต็มรูป	ออกให้ได้ รับงานบริษัทใหญ่ได้ง่ายขึ้น	ออกให้ไม่ได้ อาจเสียลูกค้า
ภาษีซื้อจากต้นทุน	ขอหักได้	เป็นต้นทุนของคุณทั้งหมด
งานเอกสาร	ต้องยื่น ภ.พ.30 ทุกเดือน	ไม่มีภาระยื่น VAT
ราคาขาย	ต้องบวก 7% เพิ่ม หรือรับส่วนนี้จากกำไร	ตั้งราคาตามจริง

ถ้าลูกค้าส่วนใหญ่เป็นผู้บริโภคทั่วไปที่ไม่ขอใบกำกับภาษี และต้นทุนส่วนใหญ่ไม่มี VAT การไม่จดก่อนถึงเกณฑ์ช่วยลดงานเอกสาร แต่ถ้าลูกค้าหลักเป็นบริษัทที่ต้องใช้ใบกำกับภาษีเต็มรูป การจดล่วงหน้าอาจเปิดโอกาสให้รับงานได้มากกว่า

ลำดับเตรียมตัวก่อนตัดสินใจจดทะเบียน

1. รวมรายรับของกิจการทุกช่องทางในรอบ 12 เดือนล่าสุด แล้วเทียบกับเกณฑ์ 1.8 ล้านบาท
2. เก็บใบกำกับภาษีของทุกรายการซื้อ แยกกองที่นำมาหักได้และหักไม่ได้
3. ถ้ารายรับใกล้เกณฑ์ ให้เตรียมข้อมูลยื่นจดภายใน 30 วันหลังรายรับเกิน ผ่านเว็บไซต์หรือสำนักงานสรรพากรพื้นที่
4. กำหนดวันยื่น ภ.พ.30 ในปฏิทิน ก่อนวันที่ 15 ของทุกเดือน
5. ถ้าขายออนไลน์หรือเป็นฟรีแลนซ์ที่ยังไม่แน่ใจเรื่องประเภทรายได้ ให้ถามเจ้าหน้าที่สรรพากร (โทร 1161) ก่อนกำหนดราคา เพราะภาษีที่ลืมเก็บต้องจ่ายเองภายหลัง

ภาพรวมภาษีที่คุณต้องเสียในฐานะบุคคลธรรมดาแยกอยู่อีกชุด อ่านต่อได้ที่ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาเบื้องต้น และถ้าเป็นเจ้าของกิจการขนาดเล็กลองดู SME คืออะไร เพื่อเข้าใจนิยามที่ใช้ขอสินเชื่อและสิทธิประโยชน์ภาครัฐ