ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาคืออะไร ใครต้องเสีย เสียอย่างไร ภาพรวมแบบเริ่มต้น

ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดาคือภาษีที่รัฐเก็บจากรายได้ของแต่ละคนในรอบปีปฏิทิน 1 มกราคมถึง 31 ธันวาคม โดยคิดจากเงินได้สุทธิ ซึ่งได้มาจากเงินได้ทั้งปีหักค่าใช้จ่ายและค่าลดหย่อน แล้วนำไปเทียบอัตราแบบขั้นบันได เงินได้สุทธิ 150,000 บาทแรกได้รับยกเว้น ส่วนที่เกินจากนั้นเสีย 5% ไล่ไปถึง 35% ผู้ที่มีเงินได้ถึงเกณฑ์ต้องยื่นแบบกับกรมสรรพากรช่วงต้นปีถัดไป

ถ้าคุณเพิ่งเริ่มทำงานหรือเพิ่งมีรายได้เสริม ภาพรวมด้านล่างจะช่วยให้รู้ว่าภาษีนี้มีชิ้นส่วนอะไรบ้าง และตัวเลขจริงของคนเงินเดือนทั่วไปออกมาราวเท่าไร ตัวเลขทั้งหมดอ้างอิงคู่มือวิธีกรอกแบบ ภ.ง.ด.90 ปีภาษี 2568 ของกรมสรรพากร ถ้าอยากลงมือคิดละเอียด อ่านต่อที่ วิธีคำนวณภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

ใครต้องยื่นแบบ และใช้แบบไหน

แบบที่คนทั่วไปใช้มีสองแบบ แยกกันตามประเภทเงินได้

แบบ	ใช้กับใคร	เกณฑ์ต้องยื่นตามคู่มือปีภาษี 2568
ภ.ง.ด.91	ผู้มีเงินได้ตามมาตรา 40(1) ประเภทเดียว เช่น เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส บำนาญ	ดูเกณฑ์ในคู่มือ ภ.ง.ด.91 ของปีนั้น
ภ.ง.ด.90	ผู้มีเงินได้หลายประเภท หรือประเภทเดียวที่ไม่ใช่ 40(1) อย่างเดียว เช่น ฟรีแลนซ์ ค่าเช่า ขายของ	โสด เงินได้พึงประเมินเกิน 60,000 บาท มีคู่สมรส รวมกันเกิน 120,000 บาท

กำหนดยื่นแบบกระดาษของปีภาษี 2568 คือ 1 มกราคมถึง 31 มีนาคม 2569 ยื่นได้ที่สำนักงานสรรพากรพื้นที่สาขา หรือส่งไปรษณีย์ลงทะเบียนสำหรับผู้มีภูมิลำเนาในกรุงเทพมหานคร และยื่นผ่านอินเทอร์เน็ตได้ที่เว็บไซต์กรมสรรพากร ซึ่งมีโปรแกรมคำนวณภาษีให้ใช้ ขั้นตอนยื่นออนไลน์ดูที่ ยื่นภาษีออนไลน์ทำอย่างไร

เงินได้พึงประเมิน 8 ประเภท

กฎหมายแบ่งเงินได้ตามมาตรา 40 แห่งประมวลรัษฎากร ประเภทของเงินได้กำหนดว่าคุณหักค่าใช้จ่ายได้เท่าไร

ประเภท	ตัวอย่างเงินได้	การหักค่าใช้จ่ายโดยย่อ
40(1)	เงินเดือน ค่าจ้าง โบนัส บำนาญ ค่าเช่าบ้านที่นายจ้างจ่าย	เหมา 50% รวมกับ 40(2) ไม่เกิน 100,000 บาท
40(2)	ค่าจ้างทำงานเป็นครั้งคราว ค่านายหน้า ค่าธรรมเนียม	เหมา 50% รวมกับ 40(1) ไม่เกิน 100,000 บาท
40(3)	ค่าลิขสิทธิ์ ค่ากู๊ดวิลล์	ค่าลิขสิทธิ์และสิทธิบางประเภทเหมา 50% ไม่เกิน 100,000 บาท หรือหักตามจริง
40(4)	ดอกเบี้ย เงินปันผล	หักค่าใช้จ่ายไม่ได้
40(5)	ค่าเช่าทรัพย์สิน	เหมาตามประเภททรัพย์ หรือหักตามจริง
40(6)	วิชาชีพอิสระ เช่น แพทย์ ทนายความ สถาปนิก	เหมาตามวิชาชีพ หรือหักตามจริง
40(7)	รับเหมาที่ผู้รับเหมาจัดหาสัมภาระเอง	เหมาหรือหักตามจริง
40(8)	ธุรกิจ การพาณิชย์ เกษตร และเงินได้อื่น	เหมาตามประเภทกิจการ หรือหักตามจริง

อัตราเหมาของ 40(5) ถึง 40(8) มีหลายอัตราตามประเภทกิจการ อ่านรายละเอียดได้ในคู่มือของกรมสรรพากรปีที่ยื่น

อัตราภาษีแบบขั้นบันได

ตารางนี้ตรงกับตารางอัตราภาษีในคู่มือ ภ.ง.ด.90 ปีภาษี 2568 และหน้าอัตราภาษีของกรมสรรพากร

เงินได้สุทธิต่อปี (บาท)	อัตรา	ภาษีสูงสุดในขั้น	ภาษีสะสมเมื่อเต็มขั้น
0 ถึง 150,000	ยกเว้น	0	0
150,001 ถึง 300,000	5%	7,500	7,500
300,001 ถึง 500,000	10%	20,000	27,500
500,001 ถึง 750,000	15%	37,500	65,000
750,001 ถึง 1,000,000	20%	50,000	115,000
1,000,001 ถึง 2,000,000	25%	250,000	365,000
2,000,001 ถึง 5,000,000	30%	900,000	1,265,000
เกิน 5,000,000	35%

คอลัมน์ภาษีสะสมใช้คิดเร็วได้ เช่น เงินได้สุทธิ 600,000 บาท ภาษีเท่ากับ 27,500 บวก 15% ของส่วนที่เกิน 500,000 คือ 15,000 รวม 42,500 บาท

ความเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ "เงินเดือนขึ้นจนข้ามขั้น แล้วเงินเหลือน้อยลง" อัตราที่สูงขึ้นคิดเฉพาะส่วนที่เกินขั้นนั้น ตัวอย่างสมมติ เงินได้สุทธิเพิ่มจาก 500,000 เป็น 510,000 บาท ภาษีเพิ่มเพียง 1,500 บาท คือ 15% ของ 10,000 บาทที่เกินมา เงินในมือจึงเพิ่มขึ้นเสมอ ดูต่อที่ อัตราภาษีก้าวหน้า

ตัวอย่างสมมติ พนักงานเงินเดือนทั้งปี 600,000 บาท

สมมติคุณได้เงินเดือนรวมโบนัสทั้งปี 600,000 บาท โสด ไม่มีรายได้อื่น จ่ายเงินสมทบประกันสังคมทั้งปี 9,000 บาท ลำดับการคิดคือ

ขั้น	รายการ	จำนวน (บาท)
1	เงินได้พึงประเมิน 40(1)	600,000
2	หักค่าใช้จ่ายเหมา 50% แต่ไม่เกิน 100,000	100,000
3	หักลดหย่อนผู้มีเงินได้	60,000
4	หักเงินสมทบประกันสังคมตามที่จ่ายจริง	9,000
5	เงินได้สุทธิ	431,000
6	ภาษี: 7,500 + 10% ของ 131,000	20,600

ภาษีทั้งปี 20,600 บาท คิดเป็นราว 3.4% ของรายได้ 600,000 บาท ต่ำกว่าที่คนส่วนใหญ่คาดไว้มาก เพราะค่าใช้จ่ายเหมาและค่าลดหย่อนตัดฐานภาษีลงไปเกือบ 170,000 บาท

ถ้าคุณซื้อกองทุนหรือประกันที่ใช้ลดหย่อนเพิ่ม เงินได้สุทธิจะลดลงอีก ตัวอย่างสมมติ ลดหย่อนเพิ่ม 30,000 บาท เงินได้สุทธิเหลือ 401,000 บาท ภาษีลดลง 3,000 บาท เพราะเงินก้อนนั้นถูกตัดออกจากขั้น 10% สิทธิลดหย่อนที่มีทั้งหมดดูได้ที่ ลดหย่อนภาษีมีอะไรบ้าง

ภาษีหัก ณ ที่จ่าย กับภาษีที่ต้องจ่ายจริง

ระหว่างปี นายจ้างหักภาษีจากเงินเดือนทุกเดือนตามประมาณการ ผู้ว่าจ้างบางรายหักจากค่าจ้างฟรีแลนซ์ ธนาคารหักจากดอกเบี้ยเงินฝากบางประเภท ทุกยอดที่ถูกหักเป็นเงินที่จ่ายล่วงหน้าให้กรมสรรพากร

ตอนยื่นแบบประจำปี คุณคำนวณภาษีทั้งปีแล้วนำยอดที่ถูกหักไว้มาลบออก

• ถ้าภาษีทั้งปีมากกว่ายอดที่ถูกหัก ให้จ่ายส่วนต่าง
• ถ้าน้อยกว่า ขอคืนส่วนเกินได้ กรมสรรพากรคืนเงินผ่านพร้อมเพย์ที่ผูกกับเลขประจำตัวประชาชน
• ถ้าเท่ากัน ยังต้องยื่นแบบถ้าเงินได้ถึงเกณฑ์

ตัวอย่างสมมติ จากกรณี 600,000 บาทข้างต้น ถ้านายจ้างหักไว้ทั้งปี 24,000 บาท แต่ภาษีจริง 20,600 บาท คุณขอคืนได้ 3,400 บาท เงินนี้ไม่คืนเองอัตโนมัติ ต้องยื่นแบบและลงลายมือชื่อในคำร้องขอคืน หลักฐานยอดที่ถูกหักคือหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่าย ดูวิธีอ่านที่ ทวิ 50 คืออะไร

รายได้เสริมและฟรีแลนซ์ คิดอีกวิธีหนึ่งด้วย

ถ้าคุณมีเงินได้ประเภท 40(2) ถึง 40(8) รวมกันตั้งแต่ 120,000 บาทขึ้นไป คู่มือ ภ.ง.ด.90 กำหนดให้คิดภาษีสองวิธีแล้วเสียตามวิธีที่ได้ยอดมากกว่า

1. วิธีปกติ คิดจากเงินได้สุทธิตามตารางอัตราก้าวหน้า
2. วิธีที่สอง นำเงินได้พึงประเมินที่ไม่ใช่ 40(1) คูณ 0.005

ถ้าวิธีที่สองคำนวณได้ไม่เกิน 5,000 บาท ให้ใช้ผลจากวิธีแรก แปลว่าคนที่มีรายได้เสริมนอกเงินเดือนไม่เกิน 1,000,000 บาทต่อปี ไม่ต้องกังวลเรื่องวิธีที่สอง

ตัวอย่างสมมติ คุณขายของออนไลน์ได้ 1,400,000 บาทต่อปี วิธีที่สองได้ 7,000 บาท ถ้าวิธีปกติคำนวณได้ 5,500 บาท คุณต้องเสีย 7,000 บาท เพราะเป็นยอดที่สูงกว่า

ตัวอย่างสมมติ เงินเดือนบวกงานเสริม

คนจำนวนมากมีเงินเดือนประจำและรับงานเป็นครั้งคราวไปด้วย กรณีนี้ต้องใช้แบบ ภ.ง.ด.90 เพราะมีเงินได้มากกว่าหนึ่งประเภท ลองดูตัวเลขของคุณบี ซึ่งเป็นโสด

รายการ	จำนวน (บาท)
เงินเดือนทั้งปี 40(1)	360,000
ค่าจ้างงานออกแบบเป็นครั้งคราว 40(2)	120,000
รวมเงินได้ 40(1) และ 40(2)	480,000
หักค่าใช้จ่าย 50% ได้ 240,000 แต่เพดานรวม 100,000	100,000
หักลดหย่อนผู้มีเงินได้	60,000
เงินได้สุทธิ	320,000
ภาษี: 7,500 + 10% ของ 20,000	9,500

ต้องคิดวิธีที่สองด้วยหรือไม่ เงินได้ที่ไม่ใช่ 40(1) มี 120,000 บาท ถึงเกณฑ์พอดี คูณ 0.005 ได้ 600 บาท ยังไม่เกิน 5,000 บาท จึงใช้ผลวิธีปกติ 9,500 บาท

จุดที่ควรสังเกตคือเพดานค่าใช้จ่าย 100,000 บาทเป็นเพดานรวมของ 40(1) กับ 40(2) ไม่ได้แยกเพดานให้แต่ละประเภท คนที่คิดว่างานเสริมจะได้หักเหมาอีกก้อนหนึ่งมักคำนวณภาษีต่ำกว่าความจริง แล้วต้องจ่ายเพิ่มตอนยื่นแบบ

ถ้าผู้ว่าจ้างงานเสริมหักภาษี ณ ที่จ่ายไว้ ให้ขอหนังสือรับรองทุกครั้งที่รับเงิน แล้วนำยอดรวมมาหักออกจากภาษี 9,500 บาทพร้อมกับยอดที่นายจ้างหักจากเงินเดือน

ผู้อยู่ในประเทศไทยและผู้มีเงินได้จากต่างประเทศ

คู่มือของกรมสรรพากรใช้เกณฑ์ระยะเวลาอยู่ในประเทศไทยรวมกันตั้งแต่ 180 วันในปีภาษี ในการพิจารณาสิทธิบางรายการ เช่น สิทธิขอเครดิตภาษีเงินปันผล ผู้ที่อยู่ไม่ถึงเกณฑ์ยังมีหน้าที่เสียภาษีจากเงินได้ที่เกิดในประเทศไทยตามปกติ

ถ้าคุณทำงานกับบริษัทต่างประเทศ ได้รับเงินจากต่างประเทศ หรือย้ายเข้าออกระหว่างปี กติกามีรายละเอียดเฉพาะที่ควรถามเจ้าหน้าที่สรรพากรโดยตรง ก่อนยื่นแบบให้เตรียมจำนวนวันที่อยู่ในประเทศไทย หลักฐานรายได้ และหลักฐานภาษีที่ถูกหักในต่างประเทศ (ถ้ามี) ไว้ด้วย

ยื่นช้าหรือไม่ยื่น เสียอะไร

ตามคู่มือของกรมสรรพากร ผู้ที่ยื่นแบบและชำระภาษีเกินกำหนด ต้องเสียเงินเพิ่ม 1.5% ต่อเดือนของภาษีที่ต้องชำระ เศษของเดือนนับเป็นหนึ่งเดือน และต้องระวางโทษปรับไม่เกิน 2,000 บาท

ตัวอย่างสมมติ มีภาษีต้องจ่ายเพิ่ม 10,000 บาท ยื่นช้าไป 1 เดือน 5 วัน นับเป็น 2 เดือน เงินเพิ่ม 300 บาท บวกค่าปรับอีกไม่เกิน 2,000 บาท เงินเพิ่มนับจนถึงวันที่ยื่นและชำระจริง แต่ไม่เกินจำนวนภาษีที่ต้องชำระ

เริ่มต้นอย่างไรสำหรับคนทำงานปีแรก

1. เก็บหนังสือรับรองการหักภาษี ณ ที่จ่ายทุกใบจากนายจ้างและผู้ว่าจ้าง
2. จดรายได้เสริมทุกทาง แม้เป็นยอดเล็ก เพราะต้องรวมยื่นถ้าถึงเกณฑ์
3. ดูยอดเงินสมทบประกันสังคมที่ถูกหักทั้งปี ใช้ลดหย่อนได้ตามจริง
4. ผูกพร้อมเพย์กับเลขประจำตัวประชาชนไว้รับเงินคืน
5. ยื่นแบบช่วงต้นปี ไม่ต้องรอใกล้วันปิดรับ

ภาษีบุคคลธรรมดาดูซับซ้อนเพราะมีหลายตาราง แต่โครงหลักมีแค่สี่ขั้น คือรวมเงินได้ หักค่าใช้จ่าย หักลดหย่อน และเทียบอัตรา เมื่อคุณเข้าใจลำดับนี้ การกรอกแบบผ่านระบบออนไลน์จะใช้เวลาไม่นาน ถ้ามีคำถามเรื่องกรณีเฉพาะของตัวเอง สอบถามศูนย์สารนิเทศสรรพากรโทร 1161