กองทุนทองคำ ทำงานอย่างไร แบบป้องกันค่าเงินต่างกันตรงไหน

ทองคำเป็นสินทรัพย์ที่คนไทยคุ้นมือที่สุดชนิดหนึ่ง พ่อแม่ซื้อสร้อยให้ลูกตอนรับปริญญา ร้านทองอยู่ทุกตลาด แต่พอเป็นกองทุนทองคำ หลายอย่างเปลี่ยนไป คุณไม่ได้ถือทองเอง ไม่ต้องกลัวขโมย และซื้อได้ทีละหลักร้อยบาท ในทางกลับกัน ก็มีเรื่องค่าเงิน ค่าธรรมเนียม และวันรับเงินที่ร้านทองไม่เคยต้องอธิบาย

ส่วนที่ตามมาจะแกะกลไกทีละชั้น ตั้งแต่เงินของคุณเดินทางไปไหน จนถึงตัวเลขที่ควรอ่านในหนังสือชี้ชวนก่อนตัดสินใจ ตัวอย่างกองทุนที่ยกมาใช้เพื่ออธิบายโครงสร้างเท่านั้น ไม่ได้เป็นคำแนะนำให้ซื้อหรือขาย

เงินที่คุณจ่าย ไปจบที่ทองแท่งในลอนดอน

กองทุนทองคำที่ขายในไทยส่วนใหญ่เป็นกองทุนรวมแบบ Feeder Fund หมายถึงกองทุนไทยนำเงินเกือบทั้งหมดไปซื้อหน่วยของกองทุนหลักในต่างประเทศอีกทอดหนึ่ง กองหลักที่ถูกใช้บ่อยคือ SPDR Gold Trust ซึ่งซื้อขายในตลาดหุ้นสหรัฐฯ ภายใต้ชื่อ GLD

ตามข้อมูลบนเว็บไซต์ของ SPDR Gold Shares กองทุนนี้ถือทองคำแท่งจริง เก็บรักษาโดยผู้รับฝากทรัพย์สินอย่าง JPMorgan Chase Bank และ HSBC Bank ส่วนผู้ดูแลทรัสต์คือ The Bank of New York กองทุนตั้งเป้าให้มูลค่าเคลื่อนไหวตามราคาทอง LBMA Gold Price PM ซึ่งเป็นราคาอ้างอิงทองคำในตลาดลอนดอนรอบบ่าย หักด้วยค่าใช้จ่ายของกองทุน

เส้นทางของเงินจึงเป็นแบบนี้

1. คุณซื้อหน่วยลงทุนกองทุนทองคำไทยเป็นเงินบาท
2. บริษัทจัดการแลกเงินบาทเป็นดอลลาร์สหรัฐ
3. นำดอลลาร์ไปซื้อหน่วยของกองทุนทองคำต่างประเทศ
4. กองทุนต่างประเทศถือทองคำแท่งไว้แทนผู้ลงทุนทั้งโลก
5. เมื่อคุณขายคืน ทุกอย่างวิ่งย้อนกลับ และคุณได้รับเงินบาท

ขั้นที่สองกับขั้นที่ห้าคือจุดที่ค่าเงินเข้ามาเกี่ยวข้อง และเป็นเหตุผลที่กองทุนทองคำในไทยแตกออกเป็นสองแบบหลัก

หลักการเรื่องหน่วยลงทุนและมูลค่าหน่วยลงทุนของกองทุนทองคำใช้เหมือนกองทุนรวมประเภทอื่นทุกอย่าง สิ่งที่ต่างคือสินทรัพย์ปลายทางเป็นทองคำ และมีค่าเงินคั่นกลางระหว่างคุณกับทองก้อนนั้น

ราคาที่คุณเห็นมีสองชั้นซ้อนกัน

ราคาทองคำในตลาดโลกประกาศเป็นดอลลาร์ต่อทรอยออนซ์ ส่วนมูลค่าหน่วยลงทุนที่คุณเห็นในแอปเป็นเงินบาท ระหว่างสองตัวเลขนี้มีอัตราแลกเปลี่ยนคั่นอยู่ ผลตอบแทนที่คุณได้จริงจึงมาจากสองแหล่ง

ชั้นแรกคือราคาทองในสกุลดอลลาร์ ถ้าทองขึ้น 10% ในดอลลาร์ มูลค่าทองที่กองทุนถือก็เพิ่มประมาณ 10% ในสกุลดอลลาร์

ชั้นที่สองคือค่าเงินบาท ถ้าบาทแข็งขึ้น ดอลลาร์จำนวนเดิมแลกกลับมาได้เงินบาทน้อยลง ถ้าบาทอ่อนลง ดอลลาร์จำนวนเดิมแลกได้เงินบาทมากขึ้น

สิ่งที่หลายคนไม่ทันสังเกตคือราคาทองที่ร้านทองไทยประกาศก็คำนวณจากสองชั้นนี้เช่นกัน แต่ร้านทองแปลงให้เสร็จเป็นราคาบาทละกี่บาทแล้ว คุณจึงไม่เห็นค่าเงินแยกออกมา ถ้าอยากเข้าใจว่าราคาหน้าร้านมาจากไหน มีรายละเอียดอยู่ใน วิธีอ่านราคาทองคำ

Hedged กับ Unhedged เลือกจากคำถามเดียว

กองทุนทองคำแบบป้องกันความเสี่ยงค่าเงิน หรือ Hedged ทำสัญญาล่วงหน้าเพื่อล็อกอัตราแลกเปลี่ยนไว้เกือบทั้งหมด ตัวอย่างเช่น SCBGOLDH ระบุในข้อมูลกองทุนว่าป้องกันความเสี่ยงค่าเงินในสัดส่วนประมาณ 95% ถึง 105% ของมูลค่าทรัพย์สินต่างประเทศ ผลตอบแทนของกองแบบนี้จึงใกล้กับราคาทองในสกุลดอลลาร์ หักต้นทุนการทำสัญญา

กองทุนแบบไม่ป้องกันค่าเงิน หรือ Unhedged ปล่อยให้ค่าเงินมีผลเต็มที่ ผลตอบแทนจึงใกล้กับราคาทองที่แปลงเป็นเงินบาทแล้ว ซึ่งเป็นภาพที่คล้ายราคาทองหน้าร้านมากกว่า

คำถามเดียวที่ช่วยเลือกคือ คุณอยากได้ผลตอบแทนตามราคาทองโลกล้วนๆ หรืออยากได้ผลตอบแทนตามราคาทองในเงินบาท

ประเด็น	แบบ Hedged	แบบ Unhedged
ผลตอบแทนอิงกับ	ราคาทองในสกุลดอลลาร์	ราคาทองที่แปลงเป็นเงินบาท
เมื่อบาทแข็งค่า	แทบไม่กระทบ	ผลตอบแทนลดลง
เมื่อบาทอ่อนค่า	ไม่ได้ประโยชน์จากค่าเงิน	ผลตอบแทนเพิ่มขึ้น
ต้นทุนเพิ่มเติม	มีต้นทุนการทำสัญญาป้องกันค่าเงิน	ไม่มีต้นทุนส่วนนี้
ความใกล้เคียงกับราคาทองหน้าร้าน	ต่ำกว่า	สูงกว่า

ตัวอย่างสมมติ: ลงทุน 100,000 บาท สองสถานการณ์

สมมติคุณมีเงิน 100,000 บาท แบ่งดูสองกรณี โดยยังไม่นับค่าธรรมเนียมเพื่อให้เห็นกลไกชัดๆ

กรณีแรก ราคาทองในสกุลดอลลาร์ขึ้น 10% แต่บาทแข็งค่าขึ้น 5% กองแบบ Hedged ได้ใกล้เคียง 110,000 บาท ก่อนหักต้นทุนการป้องกันค่าเงิน ส่วนกองแบบ Unhedged ได้ราว 100,000 × 1.10 × 0.95 เท่ากับ 104,500 บาท

กรณีที่สอง ราคาทองในสกุลดอลลาร์ไม่ขยับเลย แต่บาทอ่อนค่าลง 5% กองแบบ Hedged อยู่ที่ราว 100,000 บาท ขณะที่กองแบบ Unhedged ขึ้นไปราว 105,000 บาท ทั้งที่ทองไม่ได้ขึ้น

ตัวเลขนี้ไม่ได้บอกว่าแบบไหนดีกว่า มันบอกแค่ว่าคุณกำลังเดิมพันกับอะไร ถ้าเลือก Unhedged คุณถือสองความเสี่ยงพร้อมกัน คือราคาทองกับค่าเงิน ถ้าเลือก Hedged คุณตัดความเสี่ยงค่าเงินทิ้งไปเกือบหมด แลกกับต้นทุนที่เปลี่ยนไปตามส่วนต่างดอกเบี้ยระหว่างไทยกับสหรัฐฯ

ค่าใช้จ่ายที่ซ้อนอยู่สองชั้น

กองทุนทองคำแบบ Feeder Fund มีค่าใช้จ่ายสองชั้นเสมอ ชั้นแรกเป็นของกองทุนไทยที่คุณซื้อ ชั้นที่สองเป็นของกองทุนต่างประเทศที่กองไทยไปลงทุนต่อ

ลองดูตัวเลขจริงจากข้อมูลที่เปิดเผยบนเว็บไซต์ของสองกองนี้

รายการ	ตัวเลขที่เปิดเผย	หมายเหตุ
ค่าธรรมเนียมขาย SCBGOLDH	0.535% ของเงินลงทุน	เก็บครั้งเดียวตอนซื้อ
ค่าธรรมเนียมการจัดการ SCBGOLDH	เพดาน 1.07% ต่อปี เรียกเก็บจริงราว 0.436025% ต่อปี	หักจากมูลค่าทรัพย์สินทุกวัน
ค่าใช้จ่ายของ SPDR Gold Shares (GLD)	0.40% ต่อปี	สะท้อนอยู่ในราคาหน่วยของ GLD

ตัวอย่างสมมติ ถ้าคุณลงทุน 100,000 บาท ค่าธรรมเนียมขายประมาณ 535 บาท จ่ายครั้งเดียว ส่วนค่าธรรมเนียมการจัดการของกองไทยราว 436 บาทต่อปี และค่าใช้จ่ายของกองหลักอีกราว 400 บาทต่อปี รวมแล้วปีแรกมีต้นทุนราว 1,371 บาท และปีถัดไปราว 836 บาทต่อปี ถ้ามูลค่าเงินลงทุนอยู่ที่ระดับเดิม

ตัวเลขเหล่านี้ดูเล็ก แต่เมื่อถือนาน 10 ปี ค่าใช้จ่ายรายปีราว 0.84% จะกินผลตอบแทนสะสมพอสมควร เพราะทองไม่จ่ายดอกเบี้ยมาชดเชย ทุกบาทที่เสียเป็นค่าธรรมเนียมต้องรอให้ราคาทองขึ้นมาทดแทน เรื่องวิธีอ่านค่าธรรมเนียมกองทุนแบบละเอียด อ่านต่อได้ที่ ค่าธรรมเนียมกองทุนรวม

ค่าธรรมเนียมแต่ละกองต่างกันมาก บางกองไม่เก็บค่าธรรมเนียมขาย บางกองเก็บค่าธรรมเนียมการจัดการต่ำกว่า ตัวเลขในตารางเป็นของกองเดียวที่ยกมาเพื่ออธิบาย ก่อนซื้อจริงควรเปิดหนังสือชี้ชวนส่วนสรุปข้อมูลสำคัญ หรือ Fact Sheet ของกองที่คุณสนใจ แล้วเทียบตัวเลขในตำแหน่งเดียวกัน

วันซื้อ วันขาย และวันที่เงินเข้าบัญชี

กองทุนทองคำซื้อขายได้ทุกวันทำการเหมือนกองทุนรวมทั่วไป แต่มีรายละเอียดที่ต่างจากร้านทอง ร้านทองตีราคาให้คุณเห็นตรงหน้าและจ่ายเงินสดทันที ส่วนกองทุนรวมใช้ราคาปลายวัน

ถ้าคุณส่งคำสั่งซื้อก่อนเวลาตัดรอบของวันนั้น คุณจะได้หน่วยลงทุนที่ราคา NAV ของวันทำการนั้น ซึ่งประกาศหลังปิดตลาด คุณจึงไม่รู้ราคาที่แน่นอนตอนกดซื้อ เรื่องนี้อธิบายไว้ใน NAV คืออะไร

ฝั่งขายคืน SCBGOLDH ระบุว่าจ่ายเงินค่าขายคืนในวันทำการที่สามหลังวันขาย หรือ T+3 และไม่เกิน 5 วันทำการ เหตุผลคือกองไทยต้องขายหน่วยกองต่างประเทศ รอเงินดอลลาร์ แล้วแลกกลับเป็นเงินบาทก่อน

นอกจากวันหยุดของไทยแล้ว กองทุนที่ลงทุนต่างประเทศยังต้องดูวันหยุดของตลาดปลายทางด้วย บางวันที่ไทยเปิดทำการ แต่ตลาดสหรัฐฯ ปิด กองไทยอาจงดรับคำสั่งซื้อขายในวันนั้น ถ้าคุณมีแผนจะใช้เงินในวันใดวันหนึ่ง เผื่อเวลาไว้อย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์จะปลอดภัยกว่า

กองทุนทองคำ ทองแท่ง และทองรูปพรรณ ต่างกันอย่างไร

คำถามที่ได้ยินบ่อยคือ ถ้าอยากถือทอง ควรซื้อทางไหน คำตอบขึ้นกับว่าคุณให้น้ำหนักกับอะไร ตารางนี้วางให้เห็นข้อแลกเปลี่ยนแบบเรียงข้างกัน

ประเด็น	กองทุนทองคำ	ทองคำแท่ง	ทองรูปพรรณ
เงินขั้นต่ำ	บางกองเริ่มที่หลักบาท	ราคาทองครึ่งสลึงขึ้นไป	ราคาทองครึ่งสลึงขึ้นไป บวกค่ากำเหน็จ
ต้นทุนที่ต้องจ่าย	ค่าธรรมเนียมรายปีและค่าธรรมเนียมขาย	ส่วนต่างราคารับซื้อและขายออก	ค่ากำเหน็จ และส่วนต่างราคาที่กว้างกว่า
ความเสี่ยงเรื่องการเก็บรักษา	ไม่มี	ต้องหาที่เก็บเอง	ต้องหาที่เก็บเอง
ค่าเงินมีผล	ขึ้นกับแบบ Hedged หรือ Unhedged	สะท้อนอยู่ในราคาบาทแล้ว	สะท้อนอยู่ในราคาบาทแล้ว
ได้เงินเมื่อขาย	หลายวันทำการ	ทันทีที่ร้าน	ทันทีที่ร้าน
ใช้สวมใส่ได้	ไม่ได้	ไม่ได้	ได้

ถ้าคุณอยากรู้ภาพรวมของช่องทางลงทุนทองทุกแบบ รวมถึงสัญญาซื้อขายล่วงหน้า มีบทความแยกที่ ลงทุนทองคำ ให้อ่านต่อ

ใครควรถือ และถือเท่าไร

ทองคำไม่มีกระแสเงินสด ไม่มีดอกเบี้ย ไม่มีปันผล กำไรเกิดจากราคาที่ขึ้นเท่านั้น ข้อมูลกองทุนของ SCBGOLDH จัดระดับความเสี่ยงไว้ที่ระดับ 8 คือเสี่ยงสูงมาก ระดับเดียวกับกองทุนที่ลงทุนในสินค้าโภคภัณฑ์อื่นๆ

ด้วยลักษณะแบบนี้ ทองจึงมักถูกใช้เป็นส่วนเสริมของพอร์ต มากกว่าเป็นแกนหลัก เหตุผลที่คนนิยมถือทองบางส่วนคือราคาทองไม่ได้ขยับไปทางเดียวกับหุ้นเสมอ บางช่วงหุ้นตกแต่ทองขึ้น จึงช่วยลดความผันผวนของพอร์ตโดยรวมได้บ้าง หลักคิดเรื่องนี้อยู่ใน การกระจายความเสี่ยง

ไม่มีสัดส่วนที่ถูกต้องสำหรับทุกคน คำถามที่ช่วยกำหนดสัดส่วนของคุณเองมีไม่กี่ข้อ

• ถ้าทองลดลง 20% ในหนึ่งปี คุณยังถือต่อได้โดยไม่เดือดร้อนไหม
• เงินก้อนนี้มีกำหนดต้องใช้เมื่อไร
• พอร์ตของคุณมีอะไรอยู่แล้วบ้าง เช่น เงินฝาก กองทุนตราสารหนี้ หรือหุ้น
• คุณมีทองแท่งหรือทองรูปพรรณที่บ้านอยู่แล้วหรือยัง ถ้ามี นั่นก็นับเป็นทองในพอร์ตด้วย

ถ้ายังตอบข้อแรกไม่ได้ ลองเริ่มจากจำนวนเงินที่น้อยพอให้คุณสังเกตอารมณ์ตัวเองเวลาราคาลง ก่อนจะเพิ่มเงินในภายหลัง

ภาษีและสิทธิลดหย่อน

กองทุนทองคำส่วนใหญ่เป็นชนิดสะสมมูลค่า ไม่จ่ายเงินปันผล ผลตอบแทนของคุณจึงมาในรูปของส่วนต่างระหว่างราคาซื้อกับราคาขายคืน ส่วนกองที่มีนโยบายจ่ายปันผล เงินปันผลจะมีเรื่องภาษีเข้ามาเกี่ยวข้อง ให้อ่านส่วนภาษีในหนังสือชี้ชวนของกองนั้นก่อนซื้อ

บางบริษัทจัดการมีกองทุนที่ลงทุนในทองคำในรูปแบบกองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ หรือ RMF ด้วย กองประเภทนี้มีสิทธิลดหย่อนภาษีตามเงื่อนไขของ RMF แต่ก็มาพร้อมเงื่อนไขการถือครองที่ยาวกว่ามาก ถ้าสนใจใช้สิทธิทางภาษี ควรเช็กกับกรมสรรพากรหรือผู้เชี่ยวชาญทางการเงินว่ารายได้และค่าลดหย่อนของคุณเข้าเงื่อนไขหรือไม่ ก่อนตัดสินใจซื้อ

เช็กลิสต์ก่อนกดซื้อกองทุนทองคำ

ก่อนกดยืนยันคำสั่งซื้อ ลองเปิด Fact Sheet ของกองที่สนใจแล้วไล่ตามรายการนี้ ถ้าหาข้อมูลข้อไหนไม่เจอ ให้ถามบริษัทจัดการหรือผู้แนะนำการลงทุนของช่องทางที่คุณใช้

1. กองทุนนี้ลงทุนผ่านกองหลักชื่ออะไร และกองหลักถือทองคำจริงหรือใช้สัญญาซื้อขายล่วงหน้า
2. เป็นแบบ Hedged หรือ Unhedged และป้องกันค่าเงินในสัดส่วนเท่าไร
3. ค่าธรรมเนียมขาย ค่าธรรมเนียมรับซื้อคืน และค่าธรรมเนียมการจัดการที่เรียกเก็บจริงเป็นเท่าไร
4. ค่าใช้จ่ายรวมทั้งหมดของกองทุนต่อปี ซึ่งรวมค่าใช้จ่ายของกองหลักด้วย
5. รับเงินค่าขายคืนภายในกี่วันทำการ
6. ระดับความเสี่ยงของกองทุน และคุณรับระดับนั้นได้จริงหรือไม่
7. เงินที่จะลงทุนเป็นเงินที่ไม่ต้องใช้อย่างน้อยหลายปีใช่ไหม

ถ้าตอบครบทั้งเจ็ดข้อและยังรู้สึกสบายใจกับคำตอบ คุณก็มีภาพที่ชัดพอจะตัดสินใจเองได้แล้ว ว่ากองทุนทองคำควรมีที่ทางในแผนเงินของคุณมากน้อยแค่ไหน