บัญชีเงินฝากประจำ คือ อะไร ล็อกเงินแลกดอกเบี้ยแบบไหน

ลองนึกถึงคนที่เพิ่งขายรถคันเก่าได้เงินมา 300,000 บาท ยังไม่รู้จะใช้ทำอะไร แต่รู้แน่ว่าภายในปีนี้ยังไม่ต้องแตะ ถ้าปล่อยไว้ในบัญชีออมทรัพย์ เงินก้อนนี้ได้ดอกเบี้ยน้อยมาก และยังอยู่ใกล้มือเกินไปจนเผลอใช้ได้ง่าย ทางที่คนรุ่นพ่อแม่เลือกกันมานานคือเอาไปฝากประจำ

ฟังดูง่าย แต่การฝากประจำมีกติกาเล็กๆ หลายข้อที่ทำให้ดอกเบี้ยที่ได้จริงต่างจากตัวเลขบนป้ายประกาศ ตั้งแต่ภาษี วันครบกำหนด ไปจนถึงสิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อคุณจำเป็นต้องถอนก่อน

ข้อตกลงหนึ่งข้อ: ไม่แตะเงิน แลกดอกเบี้ยที่สูงกว่า

ธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายว่าบัญชีเงินฝากประจำมีกำหนดระยะเวลาฝากถอนที่แน่นอน เช่น 3 เดือน 6 เดือน หรือ 1 ปี ธนาคารจูงใจด้วยอัตราดอกเบี้ยที่สูงกว่าออมทรัพย์ธรรมดา เหตุผลคือธนาคารนำเงินส่วนนี้ไปใช้หรือลงทุนได้ตลอดระยะเวลาที่รับฝาก โดยไม่ต้องกันเงินสำรองไว้มากเหมือนเงินฝากออมทรัพย์ ที่ลูกค้าถอนได้ทุกเมื่อ

อีกด้านของข้อตกลงคือ ถ้าคุณอยากได้ดอกเบี้ยตามเงื่อนไข คุณก็ต้องไม่ถอนก่อนครบกำหนด ธปท. จึงบอกว่าบัญชีนี้เหมาะกับเงินเย็น คือเงินที่ยังไม่ต้องใช้ในช่วงเวลาหนึ่ง

ถ้ายังไม่แน่ใจว่าเงินก้อนไหนเป็นเงินเย็น ลองแยกก่อนว่าเงินที่ต้องใช้จ่ายรายเดือนและเงินสำรองฉุกเฉินอยู่ใน บัญชีออมทรัพย์ ครบแล้ว ส่วนที่เหลือจากนั้นจึงค่อยพิจารณาฝากประจำ

นับวันครบกำหนดอย่างไร ไม่ให้พลาดดอกเบี้ย

หลักทั่วไปตามที่ ธปท. อธิบาย คือวันครบกำหนดตรงกับวันที่เดียวกันในเดือนถัดๆ ไป ตัวอย่างเช่น ถ้าเริ่มฝากประจำ 3 เดือนวันที่ 5 มกราคม จะครบกำหนดวันที่ 5 เมษายน

แล้วถ้าวันที่ 5 เมษายนตรงกับวันหยุดธนาคารล่ะ ธปท. ระบุว่าให้ถือวันทำการแรกหลังวันหยุดเป็นวันครบกำหนดจ่ายคืน และธนาคารต้องจ่ายดอกเบี้ยของวันหยุดนั้นด้วย ข้อยกเว้นมีกรณีเดียว คือคุณทำข้อตกลงเป็นลายลักษณ์อักษรไว้ให้โอนเงินต้นและดอกเบี้ยไปเข้าบัญชีอื่นตั้งแต่วันครบกำหนด รายละเอียดนี้อยู่ในข้อ 5.3.3 ของประกาศ ธปท. ที่ สนส. 80/2551

ธนาคารบางแห่งยังกำหนดให้คุณเปิดบัญชีออมทรัพย์คู่กันด้วย เพื่อโอนดอกเบี้ยเข้าไปอัตโนมัติเมื่อถึงรอบจ่าย หรือโอนเงินต้นเข้าไปเมื่อครบกำหนด ถามให้ชัดตอนเปิดบัญชีว่าเมื่อครบกำหนด เงินจะไปไหน

สิ่งที่เกิดได้ตอนครบกำหนด	ผลต่อเงินของคุณ
ฝากต่ออัตโนมัติด้วยระยะเดิม	เงินต้นและดอกเบี้ยเริ่มรอบใหม่ ใช้อัตราดอกเบี้ยที่ประกาศ ณ วันต่ออายุ
โอนดอกเบี้ยเข้าออมทรัพย์ ต้นฝากต่อ	เงินต้นเท่าเดิม ดอกเบี้ยไม่ทบต้น
โอนทั้งต้นและดอกเบี้ยเข้าออมทรัพย์	เงินกลับมาเป็นเงินออมทรัพย์ ดอกเบี้ยลดลงทันที

ข้อแรกในตารางคือจุดที่หลายคนมองข้าม อัตราดอกเบี้ยรอบใหม่ไม่จำเป็นต้องเท่ารอบก่อน ถ้าธนาคารลดอัตราลงในช่วงนั้น เงินของคุณก็ได้อัตราใหม่ที่ต่ำลงโดยไม่มีใครโทรมาบอก

ภาษี 15% ที่ถูกหักไปก่อนถึงมือ

ดอกเบี้ยเงินฝากประจำต่างจากดอกเบี้ยออมทรัพย์ตรงที่ไม่มีวงเงินยกเว้น 20,000 บาท ธปท. ระบุว่าดอกเบี้ยเงินฝากประจำเสียภาษี ณ ที่จ่าย 15% ของดอกเบี้ยที่ได้รับ ธนาคารหักไว้ก่อนโอนดอกเบี้ยให้คุณ

ผลคือ อัตราที่ควรใช้เทียบกันคืออัตราหลังภาษี ไม่ได้อยู่บนป้าย วิธีคิดง่ายๆ คือเอาอัตราที่ประกาศคูณ 0.85

อัตราที่ประกาศต่อปี	อัตราหลังหักภาษี 15%
1.00%	0.85%
1.50%	1.275%
2.00%	1.70%
2.50%	2.125%

ตอนนี้ลองเทียบกับบัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูงที่ดอกเบี้ยยังอยู่ในวงเงินยกเว้นภาษี ถ้าออมทรัพย์แบบนั้นให้ 1.30% และฝากประจำ 12 เดือนให้ 1.50% เมื่อหักภาษีแล้วฝากประจำเหลือ 1.275% ต่ำกว่าออมทรัพย์เสียอีก ทั้งที่ล็อกเงินไว้นานกว่า เรื่องภาษีดอกเบี้ยแบบละเอียดและการขอคืน อ่านต่อได้ที่ ดอกเบี้ยเงินฝากต้องเสียภาษีไหม

ตัวอย่างการคำนวณ สองแบบ

ตัวอย่างจาก ธปท.: ฝาก 3 เดือนต่อเนื่องทั้งปี

ธปท. ยกตัวอย่างนาย ก. ฝากประจำ 3 เดือน อัตรา 3% ต่อปี เริ่มวันที่ 1 มกราคม เงิน 10,000 บาท บัญชีตั้งให้ต่ออายุรอบละ 3 เดือนไปเรื่อยๆ ถ้าไม่ถอน ครบหนึ่งปีนาย ก. มีเงิน 10,257.45 บาท หมายความว่าได้ดอกเบี้ยหลังหักภาษี 257.45 บาท

ตัวเลขนี้สูงกว่า 3% × 0.85 = 2.55% ของเงินต้นเล็กน้อย เพราะดอกเบี้ยแต่ละรอบถูกทบเข้าเป็นเงินต้นของรอบถัดไป ธปท. ระบุว่าการคำนวณฝากประจำ 6 เดือนและ 12 เดือนใช้หลักเดียวกัน หลักการทบต้นแบบนี้อธิบายไว้ละเอียดใน ดอกเบี้ยทบต้น

ตัวอย่างสมมติ: เงินขายรถ 300,000 บาท ฝาก 12 เดือน

กลับไปที่เงิน 300,000 บาทตอนต้น สมมติธนาคารประกาศอัตราฝากประจำ 12 เดือนที่ 1.50% ต่อปี

• ดอกเบี้ยก่อนภาษี 300,000 × 1.50% = 4,500 บาท
• ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 15% = 675 บาท
• ดอกเบี้ยที่ได้รับจริง 3,825 บาท

ถ้าปีนั้นเงินเฟ้ออยู่ที่ 1% อำนาจซื้อของเงินก้อนนี้เพิ่มขึ้นจริงแค่ราว 0.275% หรือประมาณ 825 บาท ฝากประจำจึงช่วยรักษาค่าเงินได้ในระดับหนึ่ง แต่ไม่ได้ทำให้เงินโตเร็ว ถ้าอยากเข้าใจเรื่องนี้มากขึ้น ลองอ่าน เงินเฟ้อคืออะไร

ถ้าจำเป็นต้องถอนก่อนครบกำหนด

ชีวิตจริงไม่ได้เป็นไปตามแผนเสมอ ธปท. ระบุว่าถ้าถอนก่อนครบกำหนด คุณอาจไม่ได้ดอกเบี้ยตามอัตราที่ประกาศ เช่น อาจได้ดอกเบี้ยเท่าอัตราออมทรัพย์ เงื่อนไขละเอียดแต่ละธนาคารต่างกัน บางแห่งไม่จ่ายดอกเบี้ยเลยถ้าฝากไม่ถึงระยะขั้นต่ำ

ตัวอย่างสมมติ ถ้าเงิน 300,000 บาทข้างบนต้องถอนออกหลังฝากไปได้ 8 เดือน และธนาคารให้ดอกเบี้ยตามอัตราออมทรัพย์ 0.25% ต่อปี คุณจะได้ดอกเบี้ยก่อนภาษีราว 300,000 × 0.25% × 8 ÷ 12 = 500 บาท แทนที่จะเป็นราว 3,000 บาทตามอัตราฝากประจำในช่วงเวลาเท่ากัน

เลือกระยะฝากจากวันที่ต้องใช้เงิน

คำถามแรกที่พนักงานธนาคารมักถามคือ จะฝากกี่เดือน หลายคนตอบตามอัตราดอกเบี้ยที่สูงที่สุดบนป้าย ซึ่งเป็นการเริ่มจากผิดด้าน ระยะฝากที่เหมาะคือระยะที่จบก่อนวันที่คุณต้องใช้เงินก้อนนั้น เพราะถ้าต้องถอนก่อนครบ ส่วนต่างดอกเบี้ยที่หวังไว้ก็หายไปทั้งหมด

ลองเริ่มจากการเขียนรายการเป้าหมายของเงินก้อนนั้นลงกระดาษ แล้วจับคู่กับระยะฝาก ตัวอย่างสมมติในตารางนี้ใช้ให้เห็นวิธีคิด

เงินก้อนนี้มีไว้สำหรับ	ต้องใช้เมื่อไร	ระยะฝากที่สอดคล้อง
ค่าเทอมลูกภาคเรียนหน้า	อีก 4 เดือน	3 เดือน แล้วพักในออมทรัพย์อีกเดือน
ค่าประกันรถและภาษีรถประจำปี	อีก 7 เดือน	6 เดือน
เงินดาวน์บ้านที่ยังไม่กำหนดวันแน่	1 ถึง 2 ปี	12 เดือน แล้วต่ออายุ
เงินที่ยังไม่มีแผนใช้	ไม่กำหนด	แบ่งหลายระยะให้ครบกำหนดสลับกัน

สังเกตแถวแรก ถ้าเลือกฝาก 6 เดือนเพราะอัตราสูงกว่า เงินจะครบกำหนดหลังวันจ่ายค่าเทอมสองเดือน คุณจะต้องถอนก่อนกำหนดและเสียดอกเบี้ยส่วนที่ควรได้ ระยะที่สั้นกว่าและได้ดอกเบี้ยน้อยกว่าเล็กน้อย จึงให้ผลจริงมากกว่า

อีกเรื่องที่ควรคิดคืออายุและสุขภาพของเจ้าของเงิน ผู้สูงอายุที่ฝากเงินก้อนใหญ่ไว้ระยะยาวควรให้คนในครอบครัวรู้ว่ามีบัญชีอยู่ที่ไหน และเก็บสมุดหรือใบรับฝากไว้ในที่ที่ลูกหลานหาเจอ เพราะถ้าเกิดเรื่องไม่คาดคิด การติดตามบัญชีที่ไม่มีใครรู้จะยุ่งยากกว่ามาก

ฝากประจำรายเดือนปลอดภาษี เงื่อนไขที่ต้องทำตามให้ได้

ธปท. อธิบายบัญชีอีกแบบไว้ในหน้าเดียวกัน คือบัญชีเงินฝากประจำรายเดือนแบบปลอดภาษี บัญชีนี้ได้รับยกเว้นภาษีดอกเบี้ย แต่มาพร้อมกติกาที่เข้มกว่าฝากประจำธรรมดามาก

• ต้องฝากทุกเดือนด้วยจำนวนเท่ากันตลอดอายุสัญญา
• ระยะเวลาแล้วแต่ธนาคาร เช่น 24 เดือนหรือ 36 เดือน
• มักกำหนดเงินฝากขั้นต่ำไม่ต่ำกว่า 1,000 บาทต่อเดือน
• แต่ละคนเปิดได้เพียง 1 บัญชี ทั้งที่ธนาคารเดียวกันและต่างธนาคาร
• ถ้าขาดฝากเกินจำนวนครั้งที่กำหนด ซึ่งส่วนใหญ่ไม่เกิน 2 ครั้ง จะไม่ได้ดอกเบี้ยตามที่ประกาศ

ข้อที่สี่ร้ายแรงที่สุด ธปท. เตือนว่าถ้ากรมสรรพากรตรวจพบว่าคุณเปิดเกิน 1 บัญชี คุณจะไม่ได้สิทธิยกเว้นภาษีเลย บัญชีนี้เหมาะกับคนที่มีรายได้ประจำ และตั้งโอนอัตโนมัติได้ทุกเดือน

ฝากประจำเทียบกับทางเลือกใกล้เคียง

ทางเลือก	สภาพคล่อง	ภาษีดอกเบี้ย	ข้อควรดู
ฝากประจำธรรมดา	ต่ำ ถอนก่อนเสียดอกเบี้ย	หัก ณ ที่จ่าย 15%	อัตราตอนต่ออายุ
ฝากประจำปลอดภาษี	ต่ำมาก ต้องฝากทุกเดือน	ยกเว้นตามเงื่อนไข	คนละ 1 บัญชี ขาดฝากได้จำกัด
ออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูง	สูง	ยกเว้นถ้ารวมไม่เกิน 20,000 บาทต่อปี	เพดานยอดเงินและจำนวนครั้งถอน
เงินฝากแบบขั้นบันได	ต่ำ	ขึ้นกับประเภทบัญชี	ดูผลตอบแทนเฉลี่ยทั้งโครงการ

ทุกแบบในตารางนี้เป็นเงินฝาก สถาบันคุ้มครองเงินฝากระบุว่าเงินฝากประจำเป็นหนึ่งในผลิตภัณฑ์ที่ได้รับความคุ้มครอง เมื่อฝากกับสถาบันการเงินที่อยู่ในระบบคุ้มครองเงินฝาก ถ้าอยากรู้ว่าแต่ละธนาคารให้อัตราเท่าไรและเทียบกันอย่างไร ดู อัตราดอกเบี้ยเงินฝากประจำ

ผลลัพธ์ของตัวอย่างเงินขายรถ

ย้อนกลับไปที่เงิน 300,000 บาท ถ้าเจ้าของเงินแบ่งออกเป็นสามก้อน ก้อนละ 100,000 บาท ฝากประจำ 3 เดือน 6 เดือน และ 12 เดือน แล้วตั้งให้ต่ออายุอัตโนมัติ ทุกช่วงไม่กี่เดือนจะมีเงินก้อนหนึ่งครบกำหนดให้ตัดสินใจใหม่

ถ้าไม่ต้องใช้เงินเลยทั้งปี ดอกเบี้ยหลังภาษีรวมจะใกล้เคียงกับการฝาก 12 เดือนก้อนเดียว ต่างกันตามอัตราที่ประกาศของแต่ละระยะ แต่ถ้าวันหนึ่งต้องใช้เงิน 100,000 บาท เขาถอนเฉพาะก้อนที่ใกล้ครบ และอีกสองก้อนยังได้ดอกเบี้ยตามเงื่อนไขครบ

ก่อนเลือกโครงสร้างแบบนี้ ลองถามธนาคารสามคำถาม คืออัตราหลังภาษีของแต่ละระยะ เงื่อนไขการถอนก่อนกำหนด และเงินไปไหนเมื่อครบกำหนด ถ้ามีคำถามเรื่องสิทธิของผู้ฝากที่ธนาคารตอบไม่ชัด ติดต่อศูนย์คุ้มครองผู้ใช้บริการทางการเงินของ ธปท. ได้โดยตรง