กระจายความเสี่ยง คือการแบ่งเงินอย่างไร พร้อมตัวอย่างคำนวณ

กระจายความเสี่ยงคือการแบ่งเงินไปไว้ในสินทรัพย์หรือธุรกิจที่ไม่ขึ้นลงพร้อมกัน ถ้าตัวหนึ่งตก อีกตัวอาจช่วยพยุง ผลที่ได้คือมูลค่าพอร์ตรวมแกว่งน้อยลง ไม่ได้รับประกันว่าจะกำไรมากขึ้นหรือไม่ขาดทุน ตามคำอธิบายของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) การจัดสรรสินทรัพย์คือการกระจายเงินลงทุนไปยังสินทรัพย์หลายประเภท เช่น เงินฝาก ตราสารหนี้ หุ้น และทองคำ โดยปรับสัดส่วนให้เหมาะกับความเสี่ยงที่รับได้และระยะเวลาลงทุน

ตัวอย่างสมมติ สองสินทรัพย์ที่สลับกันขึ้นลง

ลองดูตัวเลขสมมติ สินทรัพย์ A และ B ผลตอบแทนในสองปีเป็นดังนี้ และพอร์ตผสมถือ A กับ B อย่างละครึ่ง ปรับกลับเป็น 50/50 ทุกสิ้นปี

	ปีที่ 1	ปีที่ 2	มูลค่าสิ้นปีที่ 2 จาก 100,000 บาท	ปีที่แย่ที่สุด
ถือ A อย่างเดียว	+20%	-15%	102,000	-15%
ถือ B อย่างเดียว	-10%	+12%	100,800	-10%
ผสม A และ B อย่างละครึ่ง	+5%	-1.5%	103,425	-1.5%

ปีที่ 1 ผสมได้ (20 - 10) / 2 = +5% ปีที่ 2 ได้ (-15 + 12) / 2 = -1.5% มูลค่าจึงเป็น 100,000 x 1.05 x 0.985 = 103,425 บาท ผลลัพธ์ปลายทางไม่ได้เป็นไปตามกฎตายตัวว่าต้องดีกว่าเสมอ แต่ตัวอย่างนี้ชี้ว่า เมื่อสินทรัพย์เคลื่อนไหวสวนกัน ความแกว่งของพอร์ตรวมลดลงมาก ซึ่งช่วยให้คุณถือต่อได้โดยไม่ตกใจขาย

กระจายได้สี่ระดับ

ความเสี่ยงแต่ละชนิดแก้ด้วยการกระจายคนละระดับ ตารางนี้ช่วยจับคู่

ระดับ	ตัวอย่างการกระจาย	ความเสี่ยงที่ลดได้
ข้ามประเภทสินทรัพย์	เงินฝาก ตราสารหนี้ หุ้น ทองคำ อสังหาริมทรัพย์	ตลาดหุ้นตกแรงโดยสินทรัพย์อื่นไม่ตกตาม
ภายในประเภทเดียวกัน	หุ้นหลายอุตสาหกรรม ตราสารหนี้หลายผู้ออก	ความเสี่ยงด้านธุรกิจและเครดิตของรายตัว
ข้ามประเทศ	กองทุนที่ลงทุนไทยและต่างประเทศ	เศรษฐกิจในประเทศอ่อนตัว แต่เพิ่มความเสี่ยงค่าเงิน
ข้ามเวลา	ทยอยซื้อรายเดือน	ซื้อก้อนใหญ่ผิดจังหวะ

ความเสี่ยงด้านตลาดและด้านธุรกิจที่ SET อธิบายไว้ ต้องแก้ด้วยวิธีต่างกัน ความเสี่ยงธุรกิจเกิดจากปัญหาของอุตสาหกรรมหรือบริษัท การถือหุ้นหลายบริษัทหลายกลุ่มช่วยได้ ส่วนความเสี่ยงตลาดกระทบเกือบทั้งตลาด ต้องใช้การกระจายข้ามประเภทสินทรัพย์และการกำหนดสัดส่วนให้เหมาะกับระยะเวลา อ่านรายละเอียดเรื่องชนิดความเสี่ยงต่อได้ใน ความเสี่ยงในการลงทุนมีอะไรบ้าง

สิ่งที่ทำให้การกระจายได้ผลคือสินทรัพย์ขึ้นลงต่างจังหวะกัน หุ้นสองตัวในอุตสาหกรรมเดียวกันมักตกพร้อมกันเมื่อมีข่าวร้ายของอุตสาหกรรม ขณะที่หุ้นกับตราสารหนี้รัฐบาลมักเคลื่อนไหวต่างกันมากกว่า แต่ไม่มีคู่ไหนสวนทางกันตลอด ดังนั้นทุกครั้งที่เพิ่มสินทรัพย์ ให้ถามว่าเมื่อภาวะที่ทำให้ของเดิมตกเกิดขึ้น ตัวใหม่จะตกด้วยหรือไม่ ถ้าตอบว่าตกด้วยแน่นอน ตัวนั้นเพิ่มจำนวนแต่ไม่เพิ่มการกระจาย

ถือหลายกองทุนแต่ไม่ได้กระจายจริง

กับดักที่พบบ่อยที่สุดของมือใหม่คือซื้อกองทุนหลายกอง แล้วคิดว่ากระจายแล้ว

ตัวอย่างสมมติ คุณถือกองทุนหุ้นไทยสามกอง กองละ 50,000 บาท ทั้งสามกองมีหุ้นขนาดใหญ่ 10 ตัวแรกซ้ำกันเกินครึ่ง ถ้าหุ้นกลุ่มพลังงานและธนาคารตก ทั้งสามกองตกพร้อมกัน ความต่างระหว่างสามกองมีแค่ค่าธรรมเนียม

วิธีตรวจทีละขั้น

1. เปิด Fact Sheet ของแต่ละกอง ดูรายชื่อหุ้นหรือตราสารที่ถือสูงสุด 5 ถึง 10 อันดับแรก
2. ดูสัดส่วนตามกลุ่มอุตสาหกรรมหรือประเทศ
3. หากรายการซ้ำกันมาก ให้ลดจำนวนกองหรือเปลี่ยนไปกองที่ต่างประเภทกัน
4. ดูนโยบายกองว่าเป็นกองหุ้นไทย ตราสารหนี้ ผสม หรือต่างประเทศ ตามที่ SET ระบุว่ากองทุนอาจลงทุนในตราสารหนี้ หุ้นไทย หุ้นต่างประเทศ อสังหาริมทรัพย์ ทองคำ และสินทรัพย์อื่น

ในทางกลับกัน กองทุนหนึ่งกองที่ลงทุนหุ้นหลายร้อยตัวหลายประเทศอาจกระจายกว่าหุ้นรายตัวห้าตัวที่คุณซื้อเอง จำนวนชื่อที่ถือมีผล แต่ความต่างของธุรกิจสำคัญกว่าจำนวน

เงินฝากก็ต้องกระจาย วงเงินคุ้มครองคือเส้นแบ่ง

เงินฝากได้รับคุ้มครอง 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากหนึ่งราย ต่อสถาบันการเงินหนึ่งแห่ง ตามข้อมูลของสถาบันคุ้มครองเงินฝาก โดยรวมทุกบัญชีทุกสาขาของสถาบันเดียวกัน

เงินสดรวม	ฝากที่ธนาคารเดียว	ฝากแบ่งหลายธนาคาร
800,000 บาท	อยู่ในวงเงินคุ้มครอง	ไม่จำเป็นต้องแบ่ง
1,500,000 บาท	ส่วนเกิน 500,000 ไม่ถูกคุ้มครองโดยตรง	แบ่งเป็น 2 ธนาคาร ธนาคารละ 750,000 อยู่ในวงเงินทั้งคู่
3,200,000 บาท	ส่วนเกิน 2,200,000	แบ่งอย่างน้อย 4 สถาบัน ให้แต่ละแห่งไม่เกิน 1,000,000

สำหรับบัญชีร่วมหรือบัญชีของคนในครอบครัว วิธีนับวงเงินมีรายละเอียดเฉพาะ ให้สอบถาม สคฝ. ก่อนจัดบัญชี

กระจายข้ามประเทศ ได้อะไรและเสียอะไร

พอร์ตที่ถือแต่หุ้นไทยผูกผลลัพธ์กับเศรษฐกิจและตลาดเดียว ตลาดหุ้นไทยมีสัดส่วนบางกลุ่มธุรกิจสูง การเพิ่มกองที่ลงทุนต่างประเทศจึงเพิ่มกลุ่มธุรกิจและเศรษฐกิจที่ไม่มีในประเทศ

ข้อแลกเปลี่ยนมีสามข้อ

1. ความเสี่ยงค่าเงิน ตัวอย่างสมมติ ซื้อกองลงทุนสกุลดอลลาร์ตอนที่ 1 ดอลลาร์เท่ากับ 35 บาท ถ้าตอนขายเป็น 33 บาท และราคาสินทรัพย์ในสกุลดอลลาร์เท่าเดิม มูลค่าเป็นบาทลดลงประมาณ 5.7% ส่วนกองที่ป้องกันค่าเงินมีต้นทุนป้องกัน
2. ค่าธรรมเนียมกองต่างประเทศมักสูงกว่ากองในประเทศ ควรเทียบอัตราส่วนค่าใช้จ่ายรวมของกองในหมวดเดียวกัน
3. ข้อมูลและเวลาทำการต่างกัน ราคาและการรับเงินขายคืนอาจช้ากว่ากองในประเทศ ตรวจเงื่อนไขในหนังสือชี้ชวนก่อนซื้อ

สำหรับมือใหม่ การเพิ่มสัดส่วนต่างประเทศทีละน้อย เช่น 10 ถึง 20% ของส่วนที่เป็นตราสารทุน ผ่านกองทุนที่กระจายหลายประเทศในกองเดียว เป็นวิธีที่ตรวจสอบง่ายกว่าเลือกประเทศเอง

ตัวอย่างพอร์ตสามแบบ ตามระยะเวลาของเป้าหมาย

ตัวอย่างสมมติเพื่อดูโครงสร้าง ไม่ใช่ข้อเสนอแนะ แต่ละแบบเริ่มจากเป้าหมายและเวลาก่อนกำหนดสัดส่วน

แบบ	เป้าหมาย	สัดส่วนสมมติ	เหตุผล
ระยะสั้น	เงินดาวน์รถใน 2 ปี	เงินฝากและตลาดเงิน 70, ตราสารหนี้ 30	ไม่มีเวลารอให้หุ้นฟื้น
ระยะกลาง	ดาวน์บ้านใน 4 ปี	เงินฝากและตลาดเงิน 20, ตราสารหนี้ 50, ตราสารทุน 30	ยอมรับความผันผวนได้บ้าง
ระยะยาว	เกษียณใน 25 ปี	ตราสารหนี้ 20, ตราสารทุนไทยและต่างประเทศ 70, ทองคำหรือสินทรัพย์ทางเลือก 10	มีเวลาถือผ่านวัฏจักรตลาด

สัดส่วนที่ถูกที่สุดสำหรับทุกคนไม่มี ใช้ผลแบบทดสอบความเสี่ยงของ SET เป็นกรอบ แล้วเลือกสัดส่วนที่คุณถือต่อไปได้เมื่อมูลค่าลดลง ดูกรอบเลือกสินทรัพย์ตามเวลาใน ลงทุนอะไรดีสำหรับมือใหม่

ปรับสัดส่วนพอร์ตเมื่อสินทรัพย์ขึ้นไม่เท่ากัน

เมื่อเวลาผ่านไป สินทรัพย์ที่ราคาขึ้นมากจะมีสัดส่วนเกินเป้า SET แยกแนวทางจัดสรรเป็นแบบกลยุทธ์ระยะยาว (Strategic) ที่ตั้งสัดส่วนตามเป้าหมายระยะยาว และแบบยุทธวิธี (Tactical) ที่ปรับตามสภาวะตลาดระยะสั้น คนส่วนใหญ่ทำแบบแรกพอ

ตัวอย่างสมมติ พอร์ต 100,000 บาท ตั้งหุ้น 60% ตราสารหนี้ 40% เป็นหุ้น 60,000 และตราสารหนี้ 40,000 ผ่านไปหนึ่งปี หุ้นขึ้น 20% เป็น 72,000 ตราสารหนี้เท่าเดิม 40,000 พอร์ตรวม 112,000 บาท สัดส่วนหุ้นเพิ่มเป็นประมาณ 64.3% เป้า 60% ของ 112,000 คือ 67,200 บาท จึงขายหุ้น 4,800 บาทไปเพิ่มตราสารหนี้เป็น 44,800 บาท การปรับแบบนี้บังคับให้ขายส่วนที่ขึ้นแล้วบางส่วน และเติมส่วนที่ล้าหลัง

จังหวะปรับที่ใช้กันทั่วไปมี 2 แบบ

• ตามปฏิทิน ปีละครั้งหรือสองครั้ง
• ตามเกณฑ์เบี่ยง เมื่อสัดส่วนเบี่ยงจากเป้าเกินที่ตั้งไว้ เช่น 5 จุดเปอร์เซ็นต์

อย่าลืมต้นทุนการปรับ เช่น ค่าธรรมเนียมซื้อขายและผลทางภาษีที่เกี่ยวข้อง ถ้าลงทุนด้วยการทยอยซื้อรายเดือน คุณอาจปรับด้วยการเอาเงินงวดใหม่ไปเติมสินทรัพย์ที่ต่ำกว่าเป้า ไม่ต้องขายของเดิม เหมาะกับเงินน้อย อ่านเพิ่มใน เริ่มลงทุนด้วยเงินน้อย

จุดที่หลายคนพลาดคือปรับสัดส่วนตามอารมณ์ เช่น เห็นสินทรัพย์หนึ่งขึ้นแรงแล้วเพิ่มสัดส่วนเข้าไปอีก ซึ่งทำให้พอร์ตกระจุกตัวมากขึ้นในจังหวะที่ราคาแพงที่สุด การกำหนดเกณฑ์ล่วงหน้าเป็นตัวเลขช่วยตัดอารมณ์ออก และบังคับให้ทำตรงข้ามกับสัญชาตญาณ

กระจายมากเกินไปก็มีต้นทุน

การถือสินทรัพย์มากชนิดเกินจำเป็นมีข้อเสียที่มักไม่ถูกพูดถึง ค่าธรรมเนียมซ้ำซ้อนจากหลายกอง ติดตามไม่ไหวจนไม่ได้ปรับสัดส่วน และผลตอบแทนถูกเฉลี่ยจนไม่รู้ว่าอะไรเป็นตัวช่วยหรือตัวถ่วง

ตัวอย่างสมมติ พอร์ต 200,000 บาทกระจายใน 12 กอง เฉลี่ยกองละประมาณ 16,700 บาท หลายกองมีขั้นต่ำการซื้อครั้งถัดไป 1,000 ถึง 5,000 บาท ทำให้เติมเงินให้ตรงสัดส่วนยาก ในขณะที่พอร์ตเดียวกันถือ 3 ถึง 4 กองที่ต่างประเภทกัน ดูแลง่ายกว่าและกระจายได้ใกล้เคียง

หลักตัดสินง่าย ๆ ก่อนเพิ่มสินทรัพย์ใหม่ ให้ถามว่ามันขึ้นลงต่างจากที่ถืออยู่แล้วหรือไม่ และมันมีบทบาทอะไรในพอร์ต เช่น เป็นตัวพยุง ตัวสร้างการเติบโต หรือเป็นเงินสำรอง ถ้าตอบไม่ได้ ก็ยังไม่ต้องเพิ่ม

ขั้นตอนจัดพอร์ตให้กระจายจริง

1. เขียนรายการทุกอย่างที่ถืออยู่ ทั้งเงินฝาก กองทุน หุ้น ทอง พร้อมมูลค่า
2. คำนวณสัดส่วนแต่ละประเภทเทียบเงินรวม และดูกลุ่มอุตสาหกรรมหรือประเทศที่กระจุกตัว
3. เทียบกับเป้าหมายและเวลา ว่าสัดส่วนตอนนี้ตรงกับที่ตั้งใจหรือไม่
4. แก้จุดกระจุกตัวที่ใหญ่ที่สุดก่อน ด้วยเงินงวดใหม่ ไม่ต้องขายทั้งหมด
5. ตั้งวันทบทวนปีละครั้งในปฏิทิน
6. ถ้ามีหุ้นรายตัว ใช้ วิธีเล่นหุ้นสำหรับมือใหม่ ตรวจต้นทุนซื้อขายก่อนปรับ

หากพอร์ตมีมูลค่าสูงหรือมีหลายเป้าหมายซ้อนกัน ควรปรึกษาผู้วางแผนการเงินหรือผู้แนะนำการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. เพื่อเทียบสัดส่วนกับสถานะการเงินของคุณ