ความเสี่ยงในการลงทุนมีอะไรบ้าง ดูทีละชนิดพร้อมตัวเลข

ความเสี่ยงในการลงทุนคือโอกาสที่ผลตอบแทนจะไม่เป็นไปตามที่คาด และอาจเสียเงินต้นบางส่วนหรือทั้งหมด ตามนิยามของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย (SET) ความเสี่ยงที่ SET ระบุไว้มี 5 ชนิด ได้แก่ ความเสี่ยงด้านตลาด ด้านธุรกิจ ด้านสภาพคล่อง ด้านอัตราดอกเบี้ย และด้านเงินเฟ้อ ในทางปฏิบัติคุณยังต้องรู้ความเสี่ยงด้านเครดิตและค่าเงิน เพราะพบในตราสารหนี้และกองทุนต่างประเทศบ่อย

สินทรัพย์แต่ละแบบเจอความเสี่ยงชนิดไหนเด่น

ตารางนี้เป็นการประเมินแบบกว้าง เพื่อให้เห็นว่าเงินฝากกับหุ้นไม่ได้ต่างกันแค่มากหรือน้อย แต่ต่างกันที่ชนิดของความเสี่ยง

สินทรัพย์	ตลาด	ธุรกิจเฉพาะตัว	ดอกเบี้ย	เครดิต	สภาพคล่อง	เงินเฟ้อ	ค่าเงิน
เงินฝาก	ต่ำมาก	ต่ำ	ต่ำ	ต่ำ (มีคุ้มครอง)	ต่ำ	สูง	ไม่มี
กองทุนตลาดเงิน	ต่ำ	ต่ำ	ต่ำ	ต่ำถึงกลาง	ต่ำ	กลางถึงสูง	ไม่มี
กองทุนตราสารหนี้	ต่ำถึงกลาง	ต่ำ	กลาง	กลาง	กลาง	กลาง	ขึ้นกับกอง
กองทุนหุ้นไทย	สูง	กลาง	ต่ำ	ต่ำ	กลาง	ต่ำ	ไม่มี
หุ้นรายตัว	สูง	สูง	กลาง	ต่ำ	ขึ้นกับหุ้น	ต่ำ	ไม่มี
กองทุนต่างประเทศ	สูง	กลาง	กลาง	กลาง	กลาง	ต่ำ	สูง ถ้าไม่ป้องกัน

คำว่าต่ำในตารางเป็นเพียงทิศทางโดยทั่วไป ต้องยืนยันรายกองจากหนังสือชี้ชวนและ Fund Fact Sheet เสมอ

ความเสี่ยงด้านตลาด ราคาตกพร้อมกันทั้งตลาด

SET อธิบายความเสี่ยงด้านตลาดว่าเกิดจากภาวะตลาดโดยรวมที่กระทบสินทรัพย์เกือบทั้งหมดในตลาดนั้น เช่น เศรษฐกิจในประเทศอ่อนตัวจนราคาสินทรัพย์ปรับลง ต่อให้คุณเลือกบริษัทดี ราคาหุ้นก็ลงตามตลาดได้

ปัญหาที่คนมักประเมินต่ำคือขนาดของการฟื้นตัว เมื่อพอร์ตลดลงแล้ว ต้องเพิ่มขึ้นมากกว่าสัดส่วนที่เสียไป

พอร์ตลดลง	ต้องเพิ่มขึ้นเท่าไรถึงกลับมาเท่าเดิม	ตัวอย่าง 100,000 บาท
10%	ประมาณ 11.1%	เหลือ 90,000 ต้องได้ 10,000
20%	25%	เหลือ 80,000 ต้องได้ 20,000
30%	ประมาณ 42.9%	เหลือ 70,000 ต้องได้ 30,000
50%	100%	เหลือ 50,000 ต้องได้ 50,000

ความเสี่ยงด้านธุรกิจ เมื่อบริษัทที่ซื้อมีปัญหาเอง

ความเสี่ยงด้านธุรกิจเกี่ยวกับลักษณะธุรกิจ โครงสร้างรายได้ หรือต้นทุนของบริษัท อาจมาจากปัญหาของทั้งอุตสาหกรรมหรือการบริหารภายในบริษัทเอง ทำให้กำไรลดและผลตอบแทนที่นักลงทุนหวังลดลง

ตัวอย่างสมมติ คุณถือหุ้นบริษัทเดียวสัดส่วน 50% ของพอร์ต 200,000 บาท ถ้าบริษัทมีปัญหาจนราคาลง 40% ส่วนนี้สูญ 40,000 บาท พอร์ตรวมลดลง 20% จากตัวเดียว ขณะที่ถ้าถือผ่านกองทุนที่มีหุ้น 40 ตัว หุ้นตัวใดตัวหนึ่งตก 40% กระทบมูลค่ากองเพียงเศษส่วน ความเสี่ยงธุรกิจจึงลดได้ด้วยการกระจายการลงทุน ต่างจากความเสี่ยงตลาดที่กระจายแล้วก็ยังเหลืออยู่

ความเสี่ยงด้านดอกเบี้ยและเครดิต ในตราสารหนี้

SET ระบุว่าการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยในตลาดกระทบราคาสินทรัพย์บางประเภทและผลตอบแทนที่นักลงทุนต้องการ สำหรับตราสารหนี้ ราคามักเคลื่อนสวนทางกับดอกเบี้ย และผลกระทบมากขึ้นเมื่ออายุคงเหลือยาวขึ้น ตัวอย่างสมมติ กองตราสารหนี้ที่มีอายุเฉลี่ยของพอร์ตราว 5 ปี ถ้าดอกเบี้ยตลาดเพิ่มขึ้น 1 จุดเปอร์เซ็นต์ มูลค่ากองอาจลดลงประมาณ 5% ในระยะสั้น (ตัวเลขจริงขึ้นกับพอร์ตของแต่ละกอง)

ความเสี่ยงด้านเครดิตคือผู้ออกตราสารผิดนัดชำระดอกเบี้ยหรือเงินต้น ผู้ลงทุนมักดูอันดับความน่าเชื่อถือของตราสาร ก่อนซื้อหุ้นกู้หรือกองตราสารหนี้ ให้ดูสัดส่วนที่กองถือตราสารอันดับต่ำและผู้ออกรายใหญ่ที่สุด ข้อมูลอยู่ในรายงานของกอง

ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง ขายไม่ได้ตอนอยากขาย

สภาพคล่องคือความสามารถในการซื้อขายสินทรัพย์ในราคาและปริมาณที่ต้องการ หุ้นที่มีคนซื้อขายน้อยอาจต้องลดราคามากถึงจะขายได้ ส่วนกองทุนรวมมีเงื่อนไขการรับคำสั่งขายและระยะเวลารับเงินตามหนังสือชี้ชวน บางกองมีรอบเปิดรับซื้อคืนจำกัด

ตัวอย่างสมมติ หุ้นตัวหนึ่งมีผู้เสนอซื้อที่ราคา 9.80 บาท และผู้เสนอขายที่ 10.20 บาท ส่วนต่างราคา 0.40 บาทเท่ากับประมาณ 4% ของราคา ถ้าคุณซื้อแล้วขายทันทีโดยราคากลางไม่เปลี่ยน คุณเสียส่วนต่างนี้ไปแล้วก่อนคิดค่าคอมมิชชัน หุ้นที่ซื้อขายคล่องมักมีส่วนต่างแคบกว่ามาก เงินน้อยในหุ้นที่คนซื้อขายบางตาจึงเสียเปรียบทั้งตอนเข้าและตอนออก

เรื่องที่ต้องเช็กก่อนซื้อ

• รอบรับคำสั่งขายคืนของกอง และวันที่เงินเข้าบัญชีหลังขาย
• เงื่อนไขขั้นต่ำการขายคืนและค่าธรรมเนียมขายคืน
• ถ้าเป็นหุ้นรายตัว ปริมาณซื้อขายเฉลี่ยต่อวัน เทียบกับจำนวนที่คุณอยากขาย

ความเสี่ยงด้านเงินเฟ้อ ความเสี่ยงที่เงินฝากก็มี

SET ชี้ว่าเมื่อราคาสินค้าสูงขึ้นต่อเนื่อง กำลังซื้อของเงินจะลดลง ผู้ลงทุนจึงควรดูว่าผลตอบแทนสูงกว่าเงินเฟ้อหรือไม่ เงินฝากได้รับการคุ้มครองตามวงเงิน 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากต่อสถาบันการเงิน (ตามข้อมูล สคฝ.) แต่การคุ้มครองนี้ไม่ได้ป้องกันกำลังซื้อที่หายไป

ตารางแสดงกำลังซื้อของเงิน 100,000 บาทที่ไม่ได้ผลตอบแทนเลย ณ ราคาปัจจุบัน (ตัวอย่างสมมติ)

เงินเฟ้อเฉลี่ยต่อปี	หลัง 10 ปี	หลัง 20 ปี
2%	ประมาณ 82,000 บาท	ประมาณ 67,300 บาท
3%	ประมาณ 74,400 บาท	ประมาณ 55,400 บาท
4%	ประมาณ 67,600 บาท	ประมาณ 45,600 บาท

เงินเฟ้อค่อย ๆ กัดเงิน ไม่เห็นเป็นตัวเลขขาดทุนในบัญชี จึงอันตรายสำหรับเป้าหมายระยะยาวอย่างเงินเกษียณ ส่วนเป้าหมายใน 1 ถึง 2 ปี เงินฝากหรือกองตลาดเงินยังเหมาะกว่าเพราะเงินเฟ้อกัดไม่มาก

ความเสี่ยงด้านค่าเงิน เมื่อลงทุนต่างประเทศ

กองทุนที่ลงทุนต่างประเทศโดยไม่ป้องกันความเสี่ยงค่าเงินจะได้รับผลจากการเปลี่ยนแปลงของอัตราแลกเปลี่ยน ตัวอย่างสมมติ กองลงทุนสินทรัพย์ในสกุลดอลลาร์ ตอนซื้ออัตราแลกเปลี่ยน 35 บาทต่อดอลลาร์ ตอนขายเป็น 33 บาท ถ้าสินทรัพย์ในสกุลดอลลาร์ราคาเท่าเดิม ค่าเงินอย่างเดียวทำให้มูลค่าเป็นบาทลดลงประมาณ 5.7% (33 / 35 = 0.943) ในทางกลับกัน ถ้าบาทอ่อนลง คุณได้ส่วนต่างเพิ่ม

กองที่ป้องกันความเสี่ยงค่าเงินมีต้นทุนป้องกัน ซึ่งกระทบผลตอบแทน ให้อ่านนโยบายป้องกันค่าเงินของกองในหนังสือชี้ชวนว่าป้องกันทั้งหมด บางส่วน หรือไม่ป้องกัน

จับคู่ความเสี่ยงกับกรอบเวลา และดูสัดส่วนทั้งพอร์ต

ความเสี่ยงชนิดเดียวกันมีน้ำหนักต่างกันตามระยะเวลาเป้าหมาย

เป้าหมาย	ความเสี่ยงที่ควรกลัวที่สุด	วิธีลด
ใช้ใน 0 ถึง 2 ปี	ตลาดและสภาพคล่อง	เงินฝาก ตลาดเงิน ตราสารหนี้สั้น
3 ถึง 5 ปี	ตลาด ดอกเบี้ย เครดิต	กองผสม ตรวจอันดับเครดิต
6 ปีขึ้นไป	เงินเฟ้อ	ถือสินทรัพย์ที่เติบโตแบบ กองทุนตราสารทุน บางส่วนและทยอยซื้อ

การจัดสรรสินทรัพย์ (Asset Allocation) ตามคำอธิบายของ SET คือการกระจายเงินไปยังสินทรัพย์หลายประเภท เช่น เงินฝาก ตราสารหนี้ หุ้น และทองคำ เพื่อให้สัดส่วนสอดคล้องกับความเสี่ยงที่รับได้และระยะเวลาลงทุน เมื่อรวมเข้ากับแบบทดสอบความเสี่ยง 10 ข้อของ SET คุณจะได้กรอบว่าสัดส่วนหุ้นควรเป็นเท่าใดสำหรับตัวเอง ส่วนการลงทุนด้วยเงินน้อยและการทยอยซื้อ อธิบายไว้ใน เริ่มลงทุนด้วยเงินน้อย

อ่านระดับความเสี่ยงของกองทุนจากเอกสารอย่างไร

หนังสือชี้ชวนและ Fund Fact Sheet ของกองทุนรวมไทยระบุระดับความเสี่ยงเป็นตัวเลข และมีรายการปัจจัยความเสี่ยงของกองนั้นแยกไว้ ให้ใช้สามขั้น

1. ดูระดับความเสี่ยงของกองเทียบกับผลแบบทดสอบของคุณ ถ้ากองเสี่ยงสูงกว่าที่คุณรับได้ ตัดทิ้งก่อน
2. อ่านหัวข้อปัจจัยเสี่ยงของกอง ซึ่งจะบอกว่าชนิดไหนเด่น เช่น กองตราสารหนี้ต่างประเทศจะเน้นเครดิตและค่าเงิน
3. ดูผลการดำเนินงานย้อนหลังหลายปีรวมถึงปีที่ติดลบ ไม่ดูเฉพาะปีที่ดีที่สุด และดูการลดลงสูงสุดในช่วงที่ผ่านมา เพื่อประเมินว่าคุณรับตัวเลขระดับนั้นได้หรือไม่

ตัวอย่างสมมติ กองทุน ก ผลตอบแทนเฉลี่ย 6% ต่อปี แต่เคยลดลงสูงสุด 35% กองทุน ข ผลตอบแทนเฉลี่ย 4% ต่อปี เคยลดลงสูงสุด 8% ถ้าคุณมีเงิน 300,000 บาทและต้องใช้ใน 3 ปี ความลดลงสูงสุดของกอง ก คือประมาณ 105,000 บาท ถ้าเกิดตอนปีที่ 2 คุณอาจต้องขายขาดทุน ส่วนกอง ข ลดลงประมาณ 24,000 บาท ผลตอบแทนเฉลี่ยที่สูงกว่า 2 จุดเปอร์เซ็นต์จึงไม่คุ้มสำหรับคนที่มีเวลาไม่พอ

ย้อนไปที่คำนิยาม ความเสี่ยงไม่ได้แปลว่าต้องหลีกเลี่ยง เป็นราคาที่ต้องจ่ายเพื่อโอกาสได้ผลตอบแทนเกินเงินเฟ้อ งานของคุณคือจ่ายเท่าที่เวลาและเงินสำรองรองรับได้ แล้วเลือกชนิดความเสี่ยงที่คุณเข้าใจ ถ้าเลือกหุ้นรายตัว ดูขั้นตอนและต้นทุนจริงใน วิธีเล่นหุ้นสำหรับมือใหม่ ถ้าสนใจกองลดหย่อนภาษี ความเสี่ยงของสินทรัพย์ในกองยังอยู่ครบแม้ได้ลดภาษี ดู กองทุน Thai ESG ว่ามีเงื่อนไขถือครองอย่างไร

ความเสี่ยงจากพฤติกรรมของเราเอง

ความเสี่ยงที่ไม่อยู่ในตำราแต่ทำให้ขาดทุนจริงมากคือการกระทำของผู้ลงทุน เช่น ขายตอนตกใจ ซื้อตามกระแส ลงทุนเกินตัว ใช้เงินที่ต้องใช้เร็ว ทางป้องกันคือเขียนแผนก่อนซื้อ ว่าซื้อเพราะอะไร ถือถึงเมื่อไร ลดลงเท่าไรจึงทบทวน และเงินก้อนนี้ใช้ไม่ได้ก่อนเมื่อไร

อีกข้อคือสัญญาณเตือนของการหลอกลวง ถ้ามีใครรับประกันผลตอบแทนสูงโดยไม่มีความเสี่ยง หรือเร่งให้โอนเงินทันที ให้หยุดและตรวจสอบผู้ขายกับ ก.ล.ต. ก่อน

ก่อนซื้อสินทรัพย์ใด ให้ตอบสี่ข้อนี้

1. ความเสี่ยงที่เด่นที่สุดของสินทรัพย์นี้คืออะไร เช่น ตลาด เครดิต หรือค่าเงิน
2. ถ้ามูลค่าลดลง 30% ฉันยังไม่ต้องขายและยังนอนหลับได้ไหม
3. เงินก้อนนี้ต้องใช้เมื่อไร และเวลาที่เหลือพอให้ราคาฟื้นไหม
4. สินทรัพย์นี้ทำให้พอร์ตของฉันกระจุกอยู่ที่ธุรกิจหรือประเทศเดียวมากเกินไปหรือเปล่า

ถ้าตอบข้อใดไม่ได้ ให้ลดจำนวนเงินลงหรือยังไม่ซื้อ และปรึกษาผู้แนะนำการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. ก่อนลงเงินก้อนใหญ่ เนื้อหาข้างต้นเป็นความรู้ทั่วไป ไม่ใช่คำแนะนำเฉพาะราย