ประกันชีวิต คือ สัญญาโอนความเสี่ยง จ่ายเบี้ยแล้วได้อะไรบ้าง

ประกันชีวิตคือสัญญาที่คุณจ่ายเบี้ยให้บริษัทประกันชีวิตเป็นงวด แลกกับเงินก้อนที่เรียกว่าทุนประกัน ซึ่งบริษัทจะจ่ายให้ผู้รับผลประโยชน์ที่คุณระบุไว้เมื่อคุณเสียชีวิตตามเงื่อนไขกรมธรรม์ ผลิตภัณฑ์บางแบบจ่ายเงินคืนให้ตัวคุณเองด้วยเมื่ออยู่ครบสัญญา แต่แกนกลางของประกันชีวิตคือการโอนความเสี่ยงที่รายได้ของคุณจะหยุดลงกลางทาง ไปให้บริษัทรับแทน

เรื่องที่คนซื้อสับสนที่สุดคือเอาประกันชีวิตไปเทียบกับเงินฝาก ทั้งสองอย่างจ่ายเงินเป็นงวดเหมือนกัน แต่ประกันชีวิตส่วนหนึ่งของเบี้ยถูกใช้ซื้อความคุ้มครองไปแล้วตั้งแต่วันแรก จึงถอนคืนเต็มจำนวนไม่ได้เหมือนบัญชีออมทรัพย์

เบี้ย ทุนประกัน และมูลค่าเวนคืน เงินสามก้อนที่ต้องแยกให้ออก

กรมธรรม์ทุกฉบับมีตัวเลขสามตัวที่ควรหาให้เจอในหน้าตารางกรมธรรม์ก่อนอ่านอย่างอื่น

ตัวเลข	ความหมาย	ใครได้รับ
เบี้ยประกัน	เงินที่คุณจ่ายให้บริษัทต่อปีหรือต่อเดือน	บริษัท
ทุนประกัน	เงินก้อนที่บริษัทผูกพันจ่ายเมื่อเกิดเหตุตามสัญญา	ผู้รับผลประโยชน์
มูลค่าเวนคืน	เงินที่ได้ถ้าคุณขอยกเลิกกรมธรรม์ระหว่างทาง	ตัวคุณเอง

มูลค่าเวนคืนของกรมธรรม์ปีแรก ๆ มักต่ำกว่าเบี้ยสะสมที่จ่ายไปมาก เพราะค่าใช้จ่ายของบริษัทและค่าความคุ้มครองถูกหักไปก่อน บริษัทต้องมีตารางมูลค่าเวนคืนให้ดูก่อนตัดสินใจ ขอตารางนี้ทุกครั้ง โดยเฉพาะแบบที่มีเงินคืนหรือบำนาญ

ตัวอย่างจากกรมธรรม์ตลอดชีพ

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ยกตัวอย่างผู้ซื้ออายุ 25 ปี ทุนประกัน 1,000,000 บาท เบี้ยประมาณปีละ 20,000 บาท (เดือนละราว 1,666 บาท) เลือกจ่าย 20 ปี และคุ้มครองถึงอายุ 90 ปี รวมเบี้ยที่จ่ายทั้งหมด 400,000 บาท หลังจ่ายครบเมื่ออายุ 45 ปี ไม่ต้องจ่ายอีก ถ้าเสียชีวิตเมื่อไรก็ตาม ผู้รับผลประโยชน์ได้ 1,000,000 บาท และถ้ายังมีชีวิตถึงอายุสิ้นสุดสัญญา ผู้เอาประกันได้รับทุนประกันนั้น

ตัวเลขนี้คือตัวอย่างประกอบ เบี้ยจริงขึ้นกับอายุ เพศ อาชีพ สุขภาพ และบริษัท แต่ชี้ให้เห็นโครงสร้างว่า ยิ่งซื้อตอนอายุน้อย เบี้ยต่อปียิ่งต่ำ และเบี้ยคงที่ตลอดช่วงที่จ่าย

ทุนประกันเท่าไรถึงพอ

ตัวแทนมักเริ่มจากเบี้ยที่คุณจ่ายไหว แล้วค่อยย้อนไปหาทุน วิธีที่ควรเป็นคือเริ่มจากภาระที่ครอบครัวจะแบกถ้ารายได้คุณหายไป สองวิธีที่ใช้กันมี ดังนี้

วิธีที่ 1 คิดจากรายได้ที่หายไป

วิธีนี้ตลาดหลักทรัพย์ฯ ใช้เป็นตัวอย่าง คือเอารายได้ต่อปีคูณจำนวนปีทำงานที่เหลือ แล้วหักสินทรัพย์ที่มี

• เงินเดือน 25,000 บาท เท่ากับ 300,000 บาทต่อปี
• ทำงานได้อีก 35 ปี (เกษียณอายุ 60) ได้ 10,500,000 บาท
• มีเงินออม เงินลงทุน และทองรวม 700,000 บาท
• ทุนประกันที่เหมาะสมประมาณ 9,800,000 บาท

ผลลัพธ์ตัวนี้สูงมาก และคนส่วนใหญ่ซื้อไม่ไหวในครั้งเดียว บทความเดียวกันจึงแนะนำให้เริ่มจากทุนน้อยกว่า แล้วเพิ่มกรมธรรม์เมื่อรายได้โตขึ้น

วิธีที่ 2 คิดจากภาระที่ต้องปิด

วิธีนี้เหมาะกับคนที่มีหนี้และมีลูกเล็ก นับเฉพาะรายการที่ครอบครัวต้องจ่ายจริง

ตัวอย่างสมมติ พนักงานบริษัทอายุ 32 ปี มีลูก 1 คนอายุ 3 ขวบ ผ่อนบ้านค้างอยู่ 2,500,000 บาท

รายการ	จำนวน (บาท)
หนี้บ้านคงเหลือ	2,500,000
ค่าเลี้ยงดูและค่าเล่าเรียนลูก 15 ปี ปีละ 120,000	1,800,000
ค่าใช้จ่ายครอบครัวช่วงปรับตัว 2 ปี ปีละ 300,000	600,000
ค่าทำศพและค่าใช้จ่ายเบ็ดเตล็ด	100,000
รวมภาระ	5,000,000
หัก เงินออมและประกันกลุ่มจากที่ทำงาน	600,000
ทุนประกันที่ควรมี	4,400,000

ถ้ามีประกันชีวิตเกี่ยวกับสินเชื่อบ้านอยู่แล้ว (บางธนาคารให้ทำควบกับสินเชื่อ) ให้หักส่วนนั้นออกจากหนี้บ้านด้วย เพื่อไม่ซื้อซ้ำ และดูกรมธรรม์ว่าผู้รับผลประโยชน์คือใคร เพราะส่วนใหญ่ผู้รับคือธนาคาร ไม่ใช่ครอบครัว

ใครควรมีประกันชีวิตก่อน และใครรอได้

ประกันชีวิตตอบคำถามเดียวคือ ถ้าคุณหายไป ใครเดือดร้อนทางการเงิน ลองตอบสามข้อนี้

1. มีใครใช้เงินจากรายได้ของคุณอยู่ เช่น ลูก คู่สมรส พ่อแม่ที่ส่งเงินให้ทุกเดือน
2. มีหนี้ที่ผู้อื่นต้องรับต่อ เช่น หนี้บ้านร่วม หนี้ที่มีผู้ค้ำประกัน
3. ถ้าหยุดงานกะทันหัน เงินสำรองของคุณอยู่ได้ไม่ถึง 6 เดือนหรือไม่

ตอบใช่ตั้งแต่ข้อแรก ควรมีประกันชีวิตก่อนซื้ออย่างอื่น แต่ถ้าอายุ 22 ปี ยังเป็นโสด ไม่มีหนี้ ไม่มีใครพึ่งพา การออมเงินสำรองฉุกเฉินและประกันสุขภาพมักเร่งด่วนกว่า การซื้อตอนอายุน้อยมีข้อดีที่เบี้ยต่ำและสุขภาพยังผ่านเกณฑ์รับประกันง่าย จึงเป็นเหตุผลที่คนวางแผนระยะยาวเลือกซื้อเร็ว แต่ไม่ใช่เหตุผลให้ซื้อก้อนใหญ่เกินกำลัง

พ่อแม่ที่อยู่บ้านดูแลลูกก็เป็นกรณีที่คิดผิดบ่อย แม้ไม่มีเงินเดือน งานดูแลลูกและบ้านมีต้นทุนที่ต้องจ้างแทนถ้าเขาหายไป ลองประเมินว่าถ้าต้องจ้างคนดูแลลูกและทำงานบ้านจะเป็นเงินเดือนละเท่าไร แล้วคูณจำนวนปีที่ลูกยังต้องมีคนดูแล

ผู้รับผลประโยชน์ และเรื่องที่ทำให้เงินไปไม่ถึงคนที่ตั้งใจไว้

บริษัทจ่ายตามชื่อผู้รับผลประโยชน์ในกรมธรรม์ ไม่ได้จ่ายตามพินัยกรรมหรือตามที่ครอบครัวตกลงกันภายหลัง ข้อควรตรวจมีดังนี้

• ใส่ชื่อ นามสกุล และเลขบัตรประชาชนของผู้รับให้ตรงกับบัตรจริง สะกดผิดทำให้เรื่องเคลมช้า
• ระบุสัดส่วนเมื่อมีผู้รับหลายคน เช่น คู่สมรส 60% และลูก 40%
• ถ้าผู้รับเป็นเด็กเล็ก ควรปรึกษาบริษัทว่าใครมีอำนาจรับเงินแทนจนกว่าจะบรรลุนิติภาวะ
• เปลี่ยนชื่อผู้รับเมื่อแต่งงาน หย่า หรือมีลูกเพิ่ม เพราะกรมธรรม์ไม่ปรับให้เอง
• บอกผู้รับผลประโยชน์ว่ามีกรมธรรม์ฉบับไหน เก็บไว้ที่ไหน กรมธรรม์ที่ไม่มีใครรู้ว่ามีอยู่ มักไม่ถูกเรียกรับสิทธิ

เอกสารที่ผู้รับผลประโยชน์ต้องใช้ตอนเรียกร้องส่วนใหญ่ได้แก่ กรมธรรม์ฉบับจริง ใบมรณบัตร ทะเบียนบ้านของผู้เสียชีวิต สำเนาบัตรประชาชนของผู้รับ และแบบฟอร์มเรียกร้องของบริษัท กรณีเสียชีวิตจากอุบัติเหตุจะเพิ่มเอกสารจากตำรวจ

เปิดเผยสุขภาพให้ครบ ไม่อย่างนั้นเงินอาจไม่ออก

ตอนสมัครคุณต้องตอบคำถามสุขภาพในใบคำขอตามจริง ทั้งโรคประจำตัว ยาที่ใช้ ประวัติผ่าตัด และการสูบบุหรี่ ตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุว่าความคุ้มครองเริ่มตั้งแต่วันแรก แต่ถ้าเสียชีวิตภายใน 2 ปีแรกจากโรคที่ไม่ได้แจ้งไว้ บริษัทอาจปฏิเสธการจ่าย

สถานการณ์ที่เจอบ่อยคือผู้สมัครคิดว่าความดันสูงเล็กน้อยหรือไขมันสูงไม่ต้องบอก ทั้งที่เป็นข้อมูลที่บริษัทใช้ประเมินเบี้ย การบอกครบอาจทำให้เบี้ยสูงขึ้นหรือมีข้อยกเว้นบางโรค แต่ดีกว่าให้ครอบครัวมารู้ตอนเคลม นอกจากนั้นหลังกรมธรรม์มีผลครบ 2 ปี การโต้แย้งเรื่องการปกปิดมีข้อจำกัดตามกฎหมาย แต่ไม่ควรมองเป็นช่องให้ปกปิด

ภาษีและการยกเลิกกลางทาง

กรมสรรพากรให้หักเบี้ยประกันชีวิตเป็นค่าลดหย่อนได้ตามเงื่อนไขดังนี้

หัวข้อ	เงื่อนไข
เพดานรวม	ไม่เกิน 100,000 บาทต่อปี (เบี้ย 10,000 บาทแรกเป็นรายการหัก ส่วนที่เกินถึง 90,000 บาทเป็นรายการยกเว้น)
ระยะเวลากรมธรรม์	ตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป
เงินคืนรายปี	ถ้าผลประโยชน์ต่อปีเกิน 20% ของเบี้ยต่อปี (ไม่นับเงินปันผล) ไม่เข้าเกณฑ์
คู่สมรสไม่มีเงินได้	ลดหย่อนเบี้ยของคู่สมรสได้ไม่เกิน 10,000 บาท ต้องสมรสครบทั้งปีภาษี
เบี้ยของลูกหรือพ่อแม่	หักลดหย่อนไม่ได้

หากยกเลิกก่อนครบ 10 ปี คุณเสียสิทธิยกเว้นภาษี ต้องยื่น ภ.ง.ด.91 เพิ่มเติมของทุกปีที่เคยใช้สิทธิ และชำระภาษีส่วนที่ขาดพร้อมเงินเพิ่มถ้ามี ดังนั้นก่อนซื้อเพราะอยากลดหย่อน ให้ถามตัวเองว่าจะจ่ายต่อได้ครบ 10 ปีจริงหรือไม่ รายละเอียดเรื่องลดหย่อนอื่นอ่านต่อที่ รายการค่าลดหย่อนภาษีทั้งหมด และวิธียื่นที่ ยื่นภาษีออนไลน์

ถ้าบริษัทประกันมีปัญหา เงินของคุณอยู่ตรงไหน

กองทุนประกันชีวิตตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติประกันชีวิต พ.ศ. 2535 มาตรา 84 เพื่อช่วยเหลือเจ้าหนี้ที่ค้างรับเงินตามสัญญาประกันเมื่อบริษัทประกันชีวิตถูกเพิกถอนใบอนุญาต นี่คือกลไกรองรับที่มีอยู่ ไม่ได้แปลว่าผู้เอาประกันทุกกรมธรรม์จะได้เงินเต็มทุกกรณี ขอบเขตและเงื่อนไขการจ่ายอ่านจากกองทุนโดยตรง สายโทร 0-2791-1333 ในวันและเวลาราชการ

สำหรับผู้ซื้อ วิธีลดความเสี่ยงที่ทำได้ทันทีคือตรวจว่าบริษัทได้รับใบอนุญาตจาก คปภ. ตรวจใบอนุญาตตัวแทนก่อนโอนเงิน และจ่ายเบี้ยเข้าบัญชีบริษัทเท่านั้น ไม่โอนเข้าบัญชีส่วนตัวของตัวแทน

เช็กลิสต์ก่อนเซ็น และตัวอย่างที่ควรได้ผลลัพธ์

กรมธรรม์ทั่วไปให้สิทธิยกเลิกภายในช่วงระยะเวลาพิจารณาหลังรับกรมธรรม์ (ปกติระบุไว้ในกรมธรรม์ มักเป็น 15 วัน) จึงควรอ่านกรมธรรม์ฉบับจริงทันทีที่ได้รับ ไม่ใช่รอถึงตอนเคลม

1. เขียนภาระของครอบครัวเป็นตัวเลข แล้วได้ทุนประกันเป้าหมายก่อนคุยกับตัวแทน
2. ถามเบี้ยของแบบที่คุ้มครองอย่างเดียวและแบบที่มีเงินคืน เทียบกันที่ทุนเท่ากัน
3. ขอตารางมูลค่าเวนคืนทุกปีจนครบสัญญา
4. ตอบแบบสอบถามสุขภาพเอง อ่านก่อนเซ็นทุกข้อ
5. ตรวจผู้รับผลประโยชน์ สัดส่วน และเลขบัตรให้ถูก
6. เช็กว่าเบี้ยต่อปีไม่เกิน 10% ถึง 15% ของรายได้ เพื่อไม่ให้ขาดส่งกลางทาง
7. เก็บกรมธรรม์ไว้ในที่ที่ผู้รับผลประโยชน์หยิบได้

ในตัวอย่างพนักงานอายุ 32 ปีข้างบน ผลลัพธ์ที่ควรได้คือทุนประกันเป้าหมาย 4,400,000 บาท ซึ่งอาจแบ่งซื้อเป็นสองก้อน เช่น แบบตลอดชีพทุนเล็กสำหรับค่าทำศพและภาระระยะยาว กับแบบชั่วระยะเวลาทุนใหญ่ครอบคลุมช่วงผ่อนบ้านและเลี้ยงลูก แต่ละแบบต่างกันอย่างไรอ่านที่ ประกันชีวิตมีกี่ประเภท การเลือกบริษัทดูที่ ประกันชีวิตบริษัทไหนดี

ข้อมูลภาษีให้ตรวจกับกรมสรรพากร ส่วนเงื่อนไขกรมธรรม์และสิทธิยกเลิกให้สอบถาม คปภ. สายด่วน 1186 หรือผู้เชี่ยวชาญทางการเงินที่ไม่ได้รับค่าตอบแทนจากการขายกรมธรรม์ก่อนตัดสินใจ