ประกันชีวิตมีกี่ประเภท ชั่วระยะเวลา ตลอดชีพ สะสมทรัพย์ บำนาญ ต่างกันอย่างไร

ประกันชีวิตแบ่งตามลักษณะกรมธรรม์เป็น 4 แบบหลัก คือ แบบชั่วระยะเวลา แบบตลอดชีพ แบบสะสมทรัพย์ และแบบบำนาญ นอกจากนี้ยังมีแบบควบการลงทุนที่เอาความคุ้มครองไปผูกกับกองทุนรวม ความต่างของทั้งหมดอยู่ที่คำถามข้อเดียวว่า บริษัทจะจ่ายเงินให้ใคร เมื่อไร และเท่าไร

ถ้าอยากได้ทางลัด ให้จำว่า ต้องการทุนสูงในเบี้ยต่ำช่วงที่มีภาระ เลือกชั่วระยะเวลา ต้องการให้เงินถึงมือครอบครัวแน่นอนไม่ว่าเสียชีวิตเมื่อไร เลือกตลอดชีพ ต้องการได้เงินก้อนหรือเงินคืนตอนยังมีชีวิต เลือกสะสมทรัพย์ และต้องการรายได้ประจำตอนเกษียณ เลือกบำนาญ

เทียบทั้ง 4 แบบในตารางเดียว

แบบ	จ่ายเมื่อเสียชีวิต	จ่ายเมื่อครบสัญญา	เงินสดสะสม	เบี้ยต่อทุนประกัน
ชั่วระยะเวลา	จ่าย ถ้าเสียชีวิตในช่วงสัญญา	ไม่จ่าย	ไม่มี	ต่ำที่สุด
ตลอดชีพ	จ่ายเมื่อไรก็ตามที่เสียชีวิต	จ่ายทุนประกันเมื่อถึงอายุสิ้นสุด เช่น 90 หรือ 99 ปี	มี สูงขึ้นตามปี	ปานกลางถึงสูง
สะสมทรัพย์	จ่ายถ้าเสียชีวิตในช่วงสัญญา	จ่ายเงินก้อนหรือเงินคืน	มี	สูง
บำนาญ	จ่ายตามเงื่อนไขในช่วงสะสม	จ่ายเป็นงวดตั้งแต่อายุที่กำหนด	มี	สูง

ตารางนี้เป็นภาพรวม รายละเอียดจริงของแต่ละบริษัทต่างกัน โดยเฉพาะอายุที่เริ่มรับบำนาญ สัดส่วนเงินคืน และเงื่อนไขกรณีทุพพลภาพ ให้เทียบจากเอกสารสรุปผลประโยชน์ของกรมธรรม์ที่ถืออยู่จริง

ชั่วระยะเวลา ซื้อความคุ้มครองล้วน ๆ

กรมธรรม์แบบนี้ให้ความคุ้มครองเฉพาะช่วงที่เลือก เช่น 10 ปี 20 ปี หรือถึงอายุ 60 ปี ถ้าเสียชีวิตในช่วงนั้น ผู้รับผลประโยชน์ได้ทุนประกัน ถ้าอยู่จนครบสัญญา กรมธรรม์สิ้นสุดและไม่มีเงินคืน นั่นคือเหตุผลที่เบี้ยต่ำ เพราะคุณไม่ได้จ่ายค่าเก็บออมรวมเข้ามาด้วย

ลักษณะการใช้ที่เหมาะคือช่วงที่ภาระชัดเจนและมีวันหมด เช่น

• ผ่อนบ้าน 20 ปี เลือกกรมธรรม์ 20 ปีให้ทุนประกันตามยอดหนี้
• ลูกยังเรียนอีก 15 ปี เลือก 15 ถึง 20 ปีให้ทุนครอบคลุมค่าเล่าเรียน
• ผู้ประกอบอาชีพอิสระที่มีหนี้ธุรกิจที่ต้องค้ำประกันเอง

ข้อเสียที่ต้องรู้คือหากสุขภาพแย่ลงหลังหมดสัญญา การซื้อต่อทำได้ยากหรือเบี้ยสูงขึ้นมาก บางแบบมีสิทธิต่ออายุหรือแปลงเป็นแบบตลอดชีพโดยไม่ตรวจสุขภาพ ให้ถามและขอให้ระบุในเอกสาร

ตลอดชีพ ความคุ้มครองที่ไม่มีวันหมดก่อนเวลา

ตลาดหลักทรัพย์ฯ อธิบายว่าแบบตลอดชีพคุ้มครองไปจนถึงอายุสิ้นสุดสัญญา เช่น 90 หรือ 99 ปี และจ่ายทุนประกันให้ผู้รับผลประโยชน์ไม่ว่าเสียชีวิตตอนไหน เบี้ยเลือกจ่ายเป็นช่วง เช่น 10, 15, 20 ปี หรือจ่ายถึงอายุ 50 หรือ 55 ปี โดยเบี้ยคงที่ตั้งแต่วันแรกจนจบช่วงจ่าย

ตัวอย่างจากแหล่งเดียวกัน ผู้ซื้ออายุ 25 ปี ทุนประกัน 1,000,000 บาท เบี้ยประมาณปีละ 20,000 บาท จ่าย 20 ปี รวม 400,000 บาท หลังอายุ 45 ปีไม่ต้องจ่ายอีก และถ้าอยู่ถึงอายุสิ้นสุดสัญญาก็ได้ทุนประกัน 1,000,000 บาท ถ้าขอเวนคืนตอนเกษียณจะได้เงินสดตามตาราง แต่ความคุ้มครองทุนประกันสิ้นสุดทันที

แบบนี้เหมาะกับคนที่ต้องการทิ้งเงินก้อนให้ครอบครัวแน่นอน เช่น เตรียมค่าภาษีมรดกหรือค่าใช้จ่ายที่ต้องมีแน่ ๆ แต่เบี้ยต่อทุนสูงกว่าแบบชั่วระยะเวลาชัดเจน การซื้อทุนสูงมากด้วยแบบตลอดชีพอาจกินงบจนทุนไม่พอ

สะสมทรัพย์ ออมพร้อมความคุ้มครอง

SET Investnow อธิบายว่าแบบสะสมทรัพย์เป็นทางเลือกออมเงินที่ตั้งเป้าให้ผลตอบแทนสูงกว่าเงินฝาก และมีความคุ้มครองชีวิตด้วย เมื่อครบสัญญาผู้เอาประกันได้เงินออมและผลประโยชน์ตามที่กรมธรรม์ระบุ แบบจะแสดงเป็น "ปีจ่าย/ปีคุ้มครอง" เช่น 5/10 หมายถึงจ่ายเบี้ย 5 ปี คุ้มครอง 10 ปี ตัวอย่างอื่น ได้แก่ 7/15, 15/25, 1/30 และ 20/20

ข้อควรรู้จากแหล่งเดียวกันมีสามเรื่อง

• ทุนประกันสูงมักทำให้ผลตอบแทนต่ำลง เพราะเบี้ยส่วนหนึ่งไปเป็นค่าความคุ้มครอง
• ชำระรายเดือน รายไตรมาส หรือรายครึ่งปี แพงกว่าชำระรายปี 2% ถึง 9% ต่อปี และรวมแล้วเบี้ยสูงกว่าประมาณ 8% ทำให้ผลตอบแทนสุทธิต่ำลง
• สภาพคล่องต่ำ ยกเลิกกลางทางอาจได้เงินคืนมากหรือน้อยกว่าเบี้ยที่จ่าย ขึ้นกับตารางในกรมธรรม์

เรื่องผลตอบแทนจริง วิธีคำนวณ IRR และตัวอย่างตัวเลข อยู่ในบทความ ประกันสะสมทรัพย์คืออะไร ตรงนี้พอรู้ว่าไม่ควรเทียบเบี้ยกับเงินคืนแบบตรง ๆ โดยไม่ดูปีที่ได้รับเงิน

บำนาญ เปลี่ยนเงินออมเป็นรายได้ตอนเกษียณ

กรมธรรม์บำนาญจ่ายผลประโยชน์เป็นงวดสม่ำเสมอเมื่อถึงอายุที่ตกลง เช่น เริ่มรับตอนอายุ 60 ปีและรับต่อจนถึงอายุ 85 หรือ 99 ปีตามแบบ ข้อดีคือช่วยแก้ปัญหาเงินก้อนที่หมดเร็วกว่าที่คิด ข้อต้องดูคือ ถ้าเสียชีวิตเร็วหลังเริ่มรับ ผู้รับผลประโยชน์ได้เท่าไร และมีการรับประกันขั้นต่ำกี่ปีหรือไม่

ด้านภาษี กรมสรรพากรระบุว่าเบี้ยประกันบำนาญหักลดหย่อนได้เท่าที่จ่ายจริง ไม่เกิน 15% ของเงินได้ และไม่เกิน 200,000 บาท กรมธรรม์ต้องมีระยะเวลาตั้งแต่ 10 ปีขึ้นไป เมื่อรวมกับกองทุนเพื่อการเกษียณอื่นต้องไม่เกิน 500,000 บาท รายละเอียดการวางแผนกองทุนเกษียณอ่านเทียบที่ RMF ลดหย่อนภาษี

ควบการลงทุน ความเสี่ยงอยู่ที่ใคร

กรมธรรม์ควบการลงทุน (ยูนิตลิงก์) นำเบี้ยส่วนหนึ่งหลังหักค่าใช้จ่ายไปลงทุนในกองทุนรวม มูลค่าที่ได้ขึ้นลงตามตลาด ผู้เอาประกันเป็นผู้รับความเสี่ยงของกองทุนเอง ต่างจากแบบสะสมทรัพย์ที่บริษัทระบุเงินคืนไว้ล่วงหน้า

ประเด็นสำคัญที่คนมองข้ามคือ กองทุนประกันชีวิตระบุว่าการจ่ายตามมูลหนี้เมื่อบริษัทถูกเพิกถอนใบอนุญาต ยกเว้นกรมธรรม์ควบการลงทุนในส่วนที่นำไปลงทุน (ตามที่ปรากฏในสรุปข้อมูลของกองทุน) ให้ตรวจสอบเงื่อนไขกับ กองทุนประกันชีวิต ก่อนตัดสินใจ

ก่อนซื้อแบบนี้ควรถาม 4 เรื่อง คือ ค่าธรรมเนียมรวมต่อปีเท่าไร ค่าใช้จ่ายปีแรกถูกหักเท่าไร สลับกองทุนได้ไหมและเสียค่าอะไร และถ้ามูลค่ากองทุนลดลง ความคุ้มครองถูกหักออกจากมูลค่าอย่างไร

เลือกจากเป้าหมาย: ตัวอย่างสามครอบครัว

ตัวอย่างสมมติ ใช้ตัวเลขกลม ๆ เพื่อดูวิธีคิด ไม่ใช่เบี้ยจริงของบริษัทใด

สถานการณ์	ภาระหลัก	แบบที่เหมาะเป็นฐาน	เหตุผล
อายุ 30 มีลูก 3 ขวบ ผ่อนบ้าน 2,500,000 บาท รายได้ 45,000 บาท	หนี้บ้าน ค่าเลี้ยงลูก	ชั่วระยะเวลา 20 ปี ทุนราว 4,000,000 บาท	ภาระมีวันหมด เบี้ยต่ำ เหลืองบออมอย่างอื่น
อายุ 45 มีพ่อแม่ต้องดูแล ลูกโตแล้ว รายได้มั่นคง	ค่าทำศพ ภาระครอบครัวระยะยาว	ตลอดชีพทุนเล็ก 500,000 ถึง 1,000,000 บาท	ต้องการให้เงินถึงมือแน่นอน
อายุ 40 ฟรีแลนซ์ ไม่มีประกันสังคมมาตรา 33	รายได้หลังเกษียณ	บำนาญ ร่วมกับกองทุนเกษียณ	ต้องสร้างรายได้เองตอนหยุดทำงาน

ผู้ที่อยากได้เงินก้อนตามแผน เช่น ค่าเทอมลูก 12 ปีข้างหน้า อาจใช้แบบสะสมทรัพย์ แต่ควรเทียบกับการออมแยกต่างหากควบคู่กับแบบชั่วระยะเวลา เพราะแยกกันมักยืดหยุ่นกว่า

ผสมแบบเพื่อให้ได้ทุนสูงโดยไม่เกินงบ

คนจำนวนมากทำแบบเดียวแล้วพบว่าทุนไม่พอเพราะเบี้ยกินงบ ทางออกที่ใช้กันคือแยกหน้าที่

1. ทุนใหญ่ครอบคลุมภาระที่มีวันหมด ใช้แบบชั่วระยะเวลา
2. ทุนเล็กเพื่อค่าทำศพและเงินที่ต้องมีแน่ ใช้แบบตลอดชีพ
3. เป้าหมายเงินก้อนหรือเงินเกษียณ แยกเป็นการออมหรือบำนาญตามกำหนดเวลาที่ต้องใช้

ตัวอย่างสมมติของคนอายุ 30 ในตารางด้านบน ถ้างบประกันรวมคือปีละ 36,000 บาท อาจแบ่งเป็นแบบชั่วระยะเวลาทุน 4,000,000 บาท ราว 8,000 ถึง 12,000 บาท และแบบตลอดชีพทุน 500,000 บาท ส่วนที่เหลือใช้ออมหรือซื้อประกันสุขภาพ ตัวเลขเบี้ยเป็นช่วงสมมติ ราคาจริงขึ้นกับอายุ เพศ อาชีพ สุขภาพ และบริษัท ให้ขอใบเสนอเบี้ยจริงหลายแห่งในเงื่อนไขเดียวกัน

สัญญาเพิ่มเติมที่แนบกับกรมธรรม์หลัก

กรมธรรม์หลักทั้ง 4 แบบสามารถแนบสัญญาเพิ่มเติมได้ ซึ่งทำให้เบี้ยจริงสูงกว่าตัวเลขเบี้ยหลักที่ตัวแทนบอกครั้งแรก ที่พบบ่อยมีดังนี้

สัญญาเพิ่มเติม	จ่ายเมื่อ	จุดที่ต้องถาม
อุบัติเหตุ (เช่น ADD)	เสียชีวิตหรือสูญเสียอวัยวะจากอุบัติเหตุ	จ่ายเพิ่มกี่เท่าของทุน และยกเว้นกิจกรรมเสี่ยงอะไร
โรคร้ายแรง	ตรวจพบโรคตามนิยามในกรมธรรม์	นิยามแต่ละโรค ระยะของโรคที่จ่าย และหลังจ่ายแล้วกรมธรรม์หลักยังอยู่หรือไม่
ทุพพลภาพถาวร	เสียความสามารถตามเงื่อนไข	ใช้เกณฑ์ใดวัด และได้เป็นก้อนหรือเป็นงวด
ยกเว้นเบี้ย	เจ็บป่วยหนักหรือทุพพลภาพตามเงื่อนไข	หยุดจ่ายเบี้ยแต่ความคุ้มครองยังต่อหรือไม่

สัญญาเพิ่มเติมมักมีเบี้ยแบบต่ออายุได้ทีละปีและปรับตามอายุ ต่างจากเบี้ยของกรมธรรม์หลักบางแบบที่คงที่ ดังนั้นเมื่ออายุ 55 ปีขึ้นไป เบี้ยรวมอาจเพิ่มขึ้นจนต้องทบทวนว่าจะคงสัญญาเพิ่มเติมไว้ทั้งหมดหรือไม่ ความคุ้มครองค่ารักษาพยาบาลควรแยกพิจารณาเป็นประกันสุขภาพโดยตรง ไม่ควรให้สัญญาเพิ่มเติมของประกันชีวิตเป็นตัวหลัก

ความผิดพลาดตอนเลือกแบบ

• เลือกแบบสะสมทรัพย์เพราะอยากลดหย่อนภาษี ทั้งที่ยังไม่มีทุนคุ้มครองพอ
• ซื้อแบบจ่ายเบี้ยสั้นเกินกำลังต่อปี แล้วขาดส่ง ทำให้เวนคืนก่อนเวลาและเสียสิทธิลดหย่อนที่เคยใช้ (ต้องยื่น ภ.ง.ด.91 ย้อนหลังถ้ายกเลิกก่อน 10 ปี)
• เข้าใจว่าเงินคืนรายปีสูงคือดี ทั้งที่กรมสรรพากรกำหนดว่าหากผลประโยชน์ต่อปีเกิน 20% ของเบี้ยต่อปี จะไม่เข้าเกณฑ์ลดหย่อน
• เทียบเบี้ยต่อปีของคนละทุนประกัน แล้วสรุปว่าแบบไหนถูก ต้องเทียบที่ทุนและระยะเวลาเท่ากัน

ทุกครั้งที่ตัวแทนเสนอแบบใหม่ ให้ขอเอกสารสรุปผลประโยชน์และตารางมูลค่าเวนคืนมาอ่านเองที่บ้านโดยไม่ต้องรีบตอบ ภาพรวมของประกันชีวิตว่าคืออะไรและทุนประกันคำนวณอย่างไรอ่านที่ ประกันชีวิตคืออะไร และการเทียบบริษัทอ่านที่ ประกันชีวิตบริษัทไหนดี

เลือกแบบตามเป้าหมายและงบ

ตอบสามข้อนี้ก่อนคุยกับใคร

1. ถ้าคุณเสียชีวิตปีนี้ ครอบครัวขาดเงินเท่าไร นั่นคือทุนประกันเป้าหมาย
2. ภาระนั้นหมดในกี่ปี ถ้ามีวันหมดชัดเจน เริ่มจากแบบชั่วระยะเวลา
3. เหลืองบอีกเท่าไรสำหรับเป้าหมายเงินออมหรือเกษียณ และมีเงินสำรองฉุกเฉินอย่างน้อย 3 ถึง 6 เดือนแล้วหรือยัง

เรื่องภาษีและเงื่อนไขลดหย่อนตรวจกับกรมสรรพากร ส่วนความเหมาะสมของแบบประกันกับสถานะการเงินของคุณ ปรึกษาผู้เชี่ยวชาญทางการเงินที่ได้รับอนุญาต และสอบถาม คปภ. สายด่วน 1186 หากมีข้อสงสัยเรื่องการเสนอขาย