ฟิวเจอร์ส คือ อะไร คิดกำไรขาดทุนและหลักประกันยังไง

สมมติคุณตกลงกับร้านทองวันนี้ว่าอีกสามเดือนจะซื้อทองหนึ่งบาทที่ราคา 40,000 บาท ไม่ว่าวันนั้นราคาตลาดจะเป็นเท่าไร ถ้าถึงวันจริงทองขึ้นเป็น 42,000 บาท คุณได้เปรียบ 2,000 บาท ถ้าทองลงเหลือ 38,000 บาท คุณเสียเปรียบ 2,000 บาท เพราะยังต้องจ่าย 40,000 ตามที่ตกลง ข้อตกลงแบบนี้คือแก่นของฟิวเจอร์ส

ฟิวเจอร์ส คือ สัญญาซื้อขายล่วงหน้าระหว่างสองฝ่าย ที่ตกลงราคากันในวันนี้ แต่การส่งมอบและการชำระเงินเกิดขึ้นในอนาคตตามราคาที่ตกลงไว้ คำอธิบายใน SET e-Learning ของตลาดหลักทรัพย์ย้ำจุดสำคัญว่าทั้งผู้ซื้อและผู้ขายมีภาระผูกพันต้องปฏิบัติตามสัญญา ต่างจากออปชันที่ผู้ซื้อมีสิทธิเลือกไม่ใช้สิทธิได้

ฟิวเจอร์สในตลาดจริง ต่างจากข้อตกลงกับร้านทองยังไง

ข้อตกลงกับร้านทองมีปัญหาสองข้อ ข้อแรก ถ้าร้านปิดกิจการหรืออีกฝ่ายไม่ยอมจ่าย คุณต้องตามทวงเอง ข้อที่สอง เงื่อนไขของแต่ละคนไม่เหมือนกัน จะขายต่อสัญญาให้คนอื่นก็ยาก

ตลาดสัญญาซื้อขายล่วงหน้า (TFEX) แก้ทั้งสองข้อ สัญญาทุกฉบับมีขนาด วันหมดอายุ และวิธีชำระราคาเป็นมาตรฐานเดียวกัน ซื้อขายเปลี่ยนมือได้ตลอดเวลาทำการ และมีสำนักหักบัญชีเป็นคู่สัญญากลาง ผู้ซื้อทุกคนจึงไม่ต้องกังวลว่าผู้ขายอีกฝั่งเป็นใคร

สองคำที่ต้องใช้ตลอดคือ Long กับ Short Long หมายถึงเปิดสถานะซื้อ ได้กำไรเมื่อราคาขึ้น Short หมายถึงเปิดสถานะขาย ได้กำไรเมื่อราคาลง ในตลาดฟิวเจอร์ส คุณเปิด Short ได้เลยโดยไม่ต้องมีของอยู่ในมือก่อน ซึ่งต่างจากการซื้อขายหุ้นทั่วไปมาก

สองสัญญาที่คนไทยเจอบ่อย

ฟิวเจอร์สที่ผู้ลงทุนรายย่อยในไทยรู้จักมากที่สุดคือ SET50 Index Futures กับ Gold Futures ข้อมูลในตารางนี้มาจากเอกสารข้อกำหนดสัญญาและบทความความรู้ของ TFEX

รายการ	SET50 Index Futures	Gold Futures (GF)	Gold Futures 10 บาท (GF10)
สินค้าอ้างอิง	ดัชนี SET50	ราคาทองคำ 96.5% ของสมาคมค้าทองคำ	ราคาทองคำ 96.5% ของสมาคมค้าทองคำ
ขนาดสัญญา	200 บาทต่อ 1 จุดดัชนี	ทองคำ 50 บาท	ทองคำ 10 บาท
ราคาเปลี่ยนแปลง	ขั้นต่ำ 0.1 จุด เท่ากับ 20 บาท	ราคาขยับ 10 บาท เท่ากับ 500 บาท	ราคาขยับ 10 บาท เท่ากับ 100 บาท
การชำระราคา	ชำระเป็นเงินสด	ชำระเป็นเงินสด	ชำระเป็นเงินสด
ชื่อย่อ	S50 ตามด้วยรหัสเดือนและปี	เช่น GFG23	เช่น GF10J23

ตัวอักษรท้ายชื่อย่อบอกเดือนหมดอายุ เช่น G คือกุมภาพันธ์ J คือเมษายน ตามตัวอย่างในบทความของ TFEX ตัวเลขสองหลักสุดท้ายคือปี ค.ศ.

SET50 Index Futures มีสัญญาให้เลือกซื้อขาย 3 เดือนที่ใกล้ที่สุด บวกอีก 3 เดือนในรอบไตรมาสถัดไป ราคาแต่ละวันขยับได้ไม่เกินบวกลบ 30% จากราคาที่ใช้ชำระราคาวันก่อน ถ้าคุณยังไม่คุ้นกับตัวดัชนี อ่านดัชนี SET และ SET50ก่อนจะช่วยให้เห็นภาพว่าตัวเลขที่คุณเดิมพันอยู่มาจากหุ้นอะไร

ตัวคูณทำให้เงินก้อนเล็กคุมมูลค่าก้อนใหญ่

ตัวคูณคือหัวใจที่ทำให้ฟิวเจอร์สทั้งน่าสนใจและอันตราย ลองแปลงเป็นมูลค่าสัญญา

ตัวอย่างสมมติ SET50 Futures ราคา 900 จุด มูลค่าสัญญาเท่ากับ 900 x 200 = 180,000 บาท ถ้าคุณวางหลักประกันเริ่มต้นสมมติ 15,000 บาท เงินที่วางคิดเป็นราว 8% ของมูลค่าสัญญา เมื่อดัชนีขยับ 1% หรือ 9 จุด กำไรหรือขาดทุนคือ 1,800 บาท เท่ากับ 12% ของเงินที่คุณวางไว้

Gold Futures ใช้หลักเดียวกัน บทความของ TFEX ระบุว่าหลักประกันอยู่ราว 10% ของมูลค่าสัญญา ถ้าราคาทอง 40,000 บาท สัญญา GF ขนาด 50 บาทมีมูลค่า 2,000,000 บาท หลักประกันประมาณ 200,000 บาท ส่วน GF10 มีมูลค่า 400,000 บาท หลักประกันราว 40,000 บาท

ตัวเลขนี้บอกเรื่องสำคัญที่สุดของฟิวเจอร์ส คุณไม่ได้ถือสินทรัพย์ขนาดเท่าเงินที่วาง คุณถือความเสี่ยงขนาดเท่ามูลค่าสัญญาทั้งก้อน

คำนวณกำไรขาดทุนทีละสัญญา

สูตรพื้นฐานใช้ได้กับทุกสัญญา

กำไรหรือขาดทุน = (ราคาปิดสถานะ - ราคาเปิดสถานะ) x ตัวคูณ x จำนวนสัญญา

สำหรับสถานะ Short ให้กลับเครื่องหมาย คือ (ราคาเปิด - ราคาปิด)

ตัวอย่างจากบทความของ TFEX เอง ซื้อ GF 1 สัญญาที่ 29,800 บาท แล้วขายปิดที่ 30,000 บาท ราคาขยับ 200 บาท ได้กำไร 10,000 บาท เพราะทุก 10 บาทเท่ากับ 500 บาท อีกตัวอย่าง เปิด Short GF10 ที่ 28,900 บาท แล้วซื้อปิดที่ 28,700 บาท ราคาลง 200 บาท ได้กำไร 2,000 บาท

ตัวอย่างสมมติฝั่งดัชนี คุณ Long S50 จำนวน 2 สัญญาที่ 900 จุด แล้วดัชนีลงไปที่ 880 จุด คุณขาดทุน (880 - 900) x 200 x 2 = -8,000 บาท ถ้าหลักประกันที่วางไว้คือ 30,000 บาท ขาดทุนครั้งนี้กินไปแล้วกว่าหนึ่งในสี่

สถานการณ์สมมติ	ราคาเปิด	ราคาปิด	สัญญา	ผลลัพธ์
Long S50 ดัชนีขึ้น	900	915	1	+3,000 บาท
Long S50 ดัชนีลง	900	880	2	-8,000 บาท
Short S50 ดัชนีลง	900	885	1	+3,000 บาท
Long GF ทองขึ้น	29,800	30,000	1	+10,000 บาท
Short GF10 ทองลง	28,900	28,700	1	+2,000 บาท

ค่าธรรมเนียมยังไม่ได้หักในตารางนี้ ข้อกำหนดสัญญา SET50 Futures ระบุค่าธรรมเนียมตลาดไม่เกิน 7 บาทต่อสัญญาต่อข้าง ส่วนค่านายหน้าเป็นอัตราที่ตกลงกับโบรกเกอร์ได้อิสระ ทุกครั้งที่เปิดและปิดสถานะ คุณจ่ายสองข้าง

หลักประกันเริ่มต้นและหลักประกันรักษาสภาพ

ก่อนส่งคำสั่งซื้อขายฟิวเจอร์สได้ คุณต้องฝากหลักประกันเริ่มต้น (Initial Margin หรือ IM) ไว้กับโบรกเกอร์ อัตรากำหนดโดยสำนักหักบัญชี และแต่ละสัญญาไม่เท่ากัน หน้าข้อมูลหลักประกันของสัญญา Gold-D บนเว็บไซต์ TFEX แสดงความสัมพันธ์ที่ใช้ร่วมกันได้ดี คือสำหรับผู้ลงทุนบุคคล IM เท่ากับ 1.75 เท่าของหลักประกันรักษาสภาพ (Maintenance Margin หรือ MM) ส่วนนิติบุคคลอยู่ที่ 1.35 เท่า

ทุกสิ้นวัน ระบบจะคิดกำไรขาดทุนของสถานะที่ยังเปิดอยู่ตามราคาปิด แล้วบวกหรือหักจากบัญชีหลักประกันของคุณทันที ถ้ายอดหลักประกันลดลงต่ำกว่า MM โบรกเกอร์จะเรียกให้เติมเงินกลับขึ้นไปถึงระดับ IM เรียกว่า Margin Call

ตัวอย่างสมมติ IM ของสัญญาหนึ่งคือ 17,500 บาท MM คือ 10,000 บาท (17,500 ÷ 1.75) คุณวางเงิน 17,500 บาทแล้วเปิด Long 1 สัญญา S50

• วันแรกดัชนีลง 20 จุด ขาดทุน 4,000 บาท หลักประกันเหลือ 13,500 บาท ยังสูงกว่า MM
• วันที่สองดัชนีลงอีก 20 จุด ขาดทุนอีก 4,000 บาท หลักประกันเหลือ 9,500 บาท ต่ำกว่า MM
• โบรกเกอร์เรียกเติมเงิน 17,500 - 9,500 = 8,000 บาท ภายในเวลาที่กำหนด
• ถ้าไม่เติม โบรกเกอร์มีสิทธิบังคับปิดสถานะ ขาดทุนเกิดขึ้นจริงทันที

วันหมดอายุและราคาที่ใช้ชำระราคาวันสุดท้าย

ฟิวเจอร์สทุกสัญญามีวันหมดอายุ ถ้าคุณถือไปจนถึงวันนั้น สัญญาจะชำระราคาเป็นเงินสดตามราคาที่ตลาดกำหนด สำหรับ SET50 Index Futures วันซื้อขายสุดท้ายคือวันทำการก่อนวันทำการสุดท้ายของเดือนที่สัญญาหมดอายุ และวันนั้นหยุดซื้อขายเวลา 16:30 น.

ราคาที่ใช้ชำระราคาวันสุดท้ายไม่ใช่ราคาปิดธรรมดา ข้อกำหนดสัญญาระบุให้ใช้ค่าเฉลี่ยของดัชนี SET50 ในช่วง 15 นาทีสุดท้ายรวมกับค่าปิด โดยตัดค่าสูงสุดสามค่าและต่ำสุดสามค่าออกก่อน วิธีนี้ช่วยลดผลจากการทุบหรือดันราคาในนาทีสุดท้าย

ผู้ที่อยากถือสถานะต่อหลังวันหมดอายุต้องปิดสัญญาเดือนเก่าแล้วเปิดสัญญาเดือนถัดไป เรียกว่า Rollover ราคาของสองเดือนมักไม่เท่ากัน ส่วนต่างนี้เป็นต้นทุนหรือรายได้ที่ต้องคิดรวมด้วย

เวลาซื้อขายที่ไม่ตรงกับตลาดหุ้น

ข้อกำหนดสัญญา SET50 Index Futures กำหนดช่วงเวลาดังนี้ ช่วงก่อนเปิดตลาดภาคเช้า 09:15 ถึง 09:45 น. ภาคเช้า 09:45 ถึง 12:30 น. ช่วงก่อนเปิดภาคบ่าย 13:15 ถึง 13:45 น. และภาคบ่าย 13:45 ถึง 16:55 น. ตลาดฟิวเจอร์สดัชนีจึงเปิดก่อนตลาดหุ้นและปิดหลังตลาดหุ้นเล็กน้อย ถ้าอยากเทียบกับเวลาของหุ้นสามัญ ดูตารางเวลาซื้อขายหุ้น

ช่องว่างนี้มีผลจริง ราคาฟิวเจอร์สตอบรับข่าวที่ออกมาก่อนตลาดหุ้นเปิดได้ คนที่ใช้ฟิวเจอร์สป้องกันพอร์ตหุ้นจึงมักดูราคาฟิวเจอร์สช่วงเช้าเป็นสัญญาณแรก

ใช้ฟิวเจอร์สป้องกันพอร์ต ไม่ได้มีแค่เก็งกำไร

ผู้ลงทุนจำนวนมากรู้จักฟิวเจอร์สในฐานะเครื่องมือเก็งกำไร แต่หน้าที่ดั้งเดิมคือการป้องกันความเสี่ยง

ตัวอย่างสมมติ คุณมีพอร์ตหุ้นใหญ่มูลค่า 900,000 บาท เคลื่อนไหวใกล้เคียงดัชนี SET50 และกังวลว่าตลาดจะลงช่วงสั้นๆ แต่ไม่อยากขายหุ้นทิ้ง ดัชนีอยู่ที่ 900 จุด มูลค่าสัญญาละ 180,000 บาท คุณเปิด Short S50 จำนวน 5 สัญญา ครอบคลุมมูลค่า 900,000 บาท

ถ้าดัชนีลง 5% เหลือ 855 จุด พอร์ตหุ้นของคุณลดลงราว 45,000 บาท ขณะที่ Short 5 สัญญาได้กำไร (900 - 855) x 200 x 5 = 45,000 บาท สองฝั่งหักล้างกันเกือบพอดี ในทางกลับกัน ถ้าดัชนีขึ้น 5% กำไรของพอร์ตหุ้นก็ถูกขาดทุนฝั่งฟิวเจอร์สกินไปเช่นกัน การป้องกันความเสี่ยงคือการยอมเสียโอกาสขาขึ้นเพื่อแลกกับการจำกัดขาลง

การป้องกันแบบนี้ได้ผลดีเมื่อพอร์ตเคลื่อนไหวคล้ายดัชนี ถ้าพอร์ตของคุณเป็นหุ้นเล็กหรือกระจุกในกลุ่มเดียว ผลที่ได้จะคลาดไปจากตัวอย่างพอสมควร

ใครไม่ควรเริ่มที่ฟิวเจอร์ส

ถ้าคุณยังไม่เคยซื้อหุ้นมาก่อน หรือยังไม่มีเงินสำรองฉุกเฉิน ฟิวเจอร์สไม่ควรเป็นสินทรัพย์แรก คนที่เพิ่งเริ่มจะได้ประโยชน์กว่าจากการเข้าใจความเสี่ยงของการลงทุนแต่ละแบบก่อน แล้วค่อยเลือกเครื่องมือ สำหรับคนที่สนใจทองคำในระยะยาว การถือทองจริงหรือกองทุนทองคำตามแนวทางในลงทุนทองคำมีความเสี่ยงต่ำกว่า เพราะไม่มี Margin Call

กลุ่มที่ใช้ฟิวเจอร์สได้เหมาะสมกว่าคือผู้มีพอร์ตหุ้นหรือทองอยู่แล้วและต้องการป้องกันความเสี่ยงช่วงสั้น หรือผู้ลงทุนที่มีประสบการณ์ เข้าใจเรื่องหลักประกัน และมีวินัยตัดขาดทุน

เช็กลิสต์ก่อนเปิดสถานะแรก

1. รู้ชื่อสัญญา เดือนหมดอายุ และตัวคูณ
2. คำนวณมูลค่าสัญญาเต็มก้อน ซึ่งใหญ่กว่าเงินที่วางไว้มาก
3. รู้อัตรา IM และ MM ของสัญญานั้น
4. ตั้งระดับขาดทุนที่ยอมรับได้เป็นบาทก่อนเปิดสถานะ
5. คิดค่าธรรมเนียมทั้งขาเข้าและขาออก
6. รู้วันซื้อขายสุดท้าย และตัดสินใจล่วงหน้าว่าจะปิดหรือ Rollover
7. มีเงินสำรองนอกบัญชีพอสำหรับ Margin Call อย่างน้อยหนึ่งครั้ง

ผลลัพธ์ของตัวอย่างสมมติที่ใช้มาทั้งหมด สรุปได้สั้นๆ ว่า Long S50 หนึ่งสัญญาที่ 900 จุด ดัชนีขยับ 10 จุด เงินในบัญชีของคุณขยับ 2,000 บาท ถ้าตัวเลขนี้ทำให้คุณนอนไม่หลับ ขนาดสถานะนั้นใหญ่เกินไปสำหรับคุณ