จัดพอร์ตลงทุนเองทีละขั้น จากเงินที่มีจนได้แผนหนึ่งหน้า

พอร์ตลงทุนที่ดีไม่ได้เริ่มจากการเลือกกองทุนเด่นของปี มันเริ่มจากคำถามน่าเบื่อสามข้อ คุณมีอะไรอยู่แล้ว เงินแต่ละก้อนจะใช้เมื่อไร และคุณทนเห็นตัวเลขติดลบได้แค่ไหน เมื่อตอบครบ การเลือกว่าจะซื้ออะไรกลายเป็นขั้นตอนท้ายที่ง่ายที่สุด

ขั้นตอนด้านล่างใช้ได้ทั้งคนที่มีเงิน 50,000 บาทและคนที่มีหลายล้าน ตัวเลขทุกตัวเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ไม่ใช่คำแนะนำให้ซื้อสินทรัพย์ใด

ขั้นที่หนึ่ง นับสิ่งที่คุณถืออยู่แล้วทั้งหมด

คนส่วนใหญ่มีพอร์ตอยู่แล้วโดยไม่ได้เรียกว่าพอร์ต ลองกรอกตารางนี้ด้วยตัวเลขจริงของคุณ

สินทรัพย์	ตัวอย่างสมมติ (บาท)	จัดเป็นกลุ่ม
เงินฝากออมทรัพย์และประจำ	180,000	เงินฝาก
กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ แผนตราสารหนี้	220,000	ตราสารหนี้
กองทุนรวมหุ้นไทยที่ซื้อไว้	60,000	หุ้นไทย
มูลค่าเวนคืนประกันสะสมทรัพย์	40,000	เงินออมระยะยาวผลตอบแทนคงที่
ทองคำแท่ง	30,000	ทองคำ
รวม	530,000

เมื่อแปลงเป็นสัดส่วน คนในตัวอย่างนี้มีเงินฝาก 34% ตราสารหนี้ 42% ประกันสะสมทรัพย์ 8% หุ้นไทย 11% และทอง 6% เขาคิดว่าตัวเองลงทุนหุ้นเยอะเพราะเปิดแอปกองทุนหุ้นทุกวัน แต่หุ้นเป็นแค่หนึ่งในสิบของเงินทั้งหมด ภาพนี้จะเปลี่ยนการตัดสินใจขั้นต่อไปทั้งหมด

เงินฝากในตารางควรแยกดูอีกชั้นว่าอยู่ธนาคารละเท่าไร สถาบันคุ้มครองเงินฝากคุ้มครองเงินฝากที่ 1 ล้านบาทต่อผู้ฝากหนึ่งรายต่อสถาบันการเงินหนึ่งแห่ง ถ้าเงินฝากธนาคารเดียวเกินวงเงินนี้ ส่วนเกินไม่ได้รับความคุ้มครอง

ขั้นที่สอง แยกเงินเป็นถังตามวันที่ต้องใช้

เงินหนึ่งก้อนไม่ควรมีหลายหน้าที่ ให้แยกเป็นถัง แต่ละถังมีเป้าหมายและวันใช้เงินของตัวเอง

ถัง	เป้าหมาย	ใช้เมื่อไร	ตัวอย่างสมมติ (บาท)
ถังสำรอง	ค่าใช้จ่ายฉุกเฉิน 6 เดือน	ทุกเมื่อ	150,000
ถังเป้าหมายกลาง	เงินดาวน์คอนโด	อีก 4 ปี	120,000
ถังระยะยาว	เกษียณ	อีก 25 ปี	260,000

ถังสำรองไม่นับเป็นพอร์ตลงทุน มันมีหน้าที่ป้องกันไม่ให้คุณต้องขายพอร์ตตอนตลาดตก ส่วนถังเป้าหมายกลางกับถังระยะยาวจะได้สัดส่วนสินทรัพย์ต่างกัน เพราะเวลาที่เหลือต่างกันมาก

ขั้นที่สาม ตั้งสัดส่วนหลักของแต่ละถัง

ตลาดหลักทรัพย์ฯ อธิบายการจัดสรรสินทรัพย์ไว้สองระดับ ระดับแรกคือการจัดสรรเชิงกลยุทธ์ (Strategic Asset Allocation หรือ SAA) เป็นสัดส่วนหลักระยะยาวตามเป้าหมายและความเสี่ยงที่รับได้ ระดับที่สองคือการจัดสรรเชิงยุทธวิธี (Tactical Asset Allocation หรือ TAA) เป็นการปรับระยะสั้นตามสภาวะตลาด สำหรับคนทำงานที่ไม่ได้ดูตลาดทุกวัน SAA คือส่วนที่ต้องตั้งให้ดี TAA จะทำน้อยหรือไม่ทำเลยก็ได้

ตัวอย่างสมมติ SAA ของสองถัง

สินทรัพย์	ถังเป้าหมายกลาง (4 ปี)	ถังระยะยาว (25 ปี)
เงินฝากหรือกองทุนตลาดเงิน	30%	0%
ตราสารหนี้	50%	25%
หุ้นไทย	10%	20%
หุ้นต่างประเทศ	10%	45%
ทองคำหรือสินทรัพย์ทางเลือก	0%	10%

ตลาดหลักทรัพย์ฯ แยกความเสี่ยงในการลงทุนไว้หลายประเภท รวมถึงความเสี่ยงจากตลาด ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย และความเสี่ยงจากเงินเฟ้อ ถังเป้าหมายกลางให้น้ำหนักกับความเสี่ยงจากตลาด จึงถือหุ้นน้อย ถังระยะยาวกลัวเงินเฟ้อมากกว่า จึงถือหุ้นมากกว่า เหตุผลที่ระยะเวลาเปลี่ยนสัดส่วนได้ขนาดนี้อธิบายไว้ใน ลงทุนระยะยาว คือ

ขั้นที่สี่ นับรวมสิ่งที่มีอยู่ แล้วเติมเฉพาะส่วนที่ขาด

กลับไปที่ตัวอย่างขั้นแรก กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ 220,000 บาทเป็นเงินเกษียณ จึงนับเข้าถังระยะยาว ถังระยะยาวจึงมีเงินรวม 220,000 จากกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ บวก 60,000 หุ้นไทย บวก 30,000 ทอง บวก 40,000 ประกัน รวม 350,000 บาท มากกว่า 260,000 บาทที่ตั้งไว้ เขาจึงปรับเป้าถังระยะยาวเป็น 350,000 บาท และย้ายเงินฝากส่วนเกินไปเติมถังเป้าหมายกลางแทน

เทียบสัดส่วนปัจจุบันของถังระยะยาวกับ SAA ที่ตั้งไว้

สินทรัพย์	มีอยู่ (บาท)	สัดส่วนปัจจุบัน	เป้าหมาย SAA	ยอดเป้าหมาย (บาท)	ต้องปรับ
ตราสารหนี้ (กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ + ประกัน)	260,000	74%	25%	87,500	เกินมาก
หุ้นไทย	60,000	17%	20%	70,000	ขาด 10,000
หุ้นต่างประเทศ	0	0%	45%	157,500	ขาด 157,500
ทองคำ	30,000	9%	10%	35,000	ขาด 5,000

ส่วนที่เกินมากคือตราสารหนี้ในกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ วิธีแก้ที่ไม่ต้องซื้อขายเลยคือเปลี่ยนแผนการลงทุนในกองทุนสำรองเลี้ยงชีพไปเป็นแผนที่มีหุ้นมากขึ้น ถ้านายจ้างเปิดให้เลือก หลายบริษัทเปิดให้เปลี่ยนแผนได้ปีละหลายครั้ง ถามฝ่ายบุคคลว่ามีแผนอะไรบ้าง นี่คือเหตุผลที่ต้องนับสิ่งที่มีก่อน ถ้าข้ามขั้นนี้ เขาจะไปซื้อกองตราสารหนี้เพิ่มทั้งที่มีเกินอยู่แล้ว

ขั้นที่ห้า เลือกกองแกนกับกองเสริม

วิธีที่ช่วยให้พอร์ตไม่รกคือแบ่งเป็นสองส่วน

ส่วน	สัดส่วนของพอร์ต	ลักษณะของสิ่งที่เลือก	ความถี่ที่ต้องดู
แกน	80 ถึง 90%	กองดัชนีหรือกองที่กระจายกว้าง ค่าธรรมเนียมต่ำ	ปีละครั้ง
ส่วนเสริม	10 ถึง 20%	กองเฉพาะกลุ่ม หุ้นรายตัว ธีมที่คุณเชื่อ	ไตรมาสละครั้ง

ส่วนเสริมคือที่ปล่อยให้ความสนใจส่วนตัวได้ลงมือ ถ้าเลือกผิด ความเสียหายถูกจำกัดไว้ไม่เกินหนึ่งในห้าของพอร์ต ส่วนแกนต้องน่าเบื่อและถูก ถ้าไม่แน่ใจว่ากองดัชนีกับ ETF ต่างกันอย่างไร ดูที่ ETF คืออะไร และ กองทุนรวมคืออะไร

จำนวนกองที่พอเหมาะสำหรับคนส่วนใหญ่คือ 3 ถึง 6 กอง ถือกองหุ้นไทยห้ากองที่ถือหุ้นใหญ่ชุดเดียวกันไม่ได้กระจายความเสี่ยงเพิ่ม แค่ทำให้ติดตามยากขึ้น

ขั้นที่หก คำนวณค่าธรรมเนียมรวมทั้งพอร์ต

ค่าธรรมเนียมรายปีถูกหักจากมูลค่ากองทุกวัน คุณไม่เห็นเป็นบิล จึงมักถูกมองข้าม ตัวอย่างสมมติ พอร์ต 500,000 บาท ผลตอบแทนก่อนค่าธรรมเนียม 5% ต่อปี ไม่เติมเงินเพิ่ม 20 ปี

ค่าธรรมเนียมรวมต่อปี	ผลตอบแทนสุทธิ	ยอดหลัง 20 ปี (บาท)
0.5%	4.5%	ราว 1,206,000
1.0%	4.0%	ราว 1,096,000
1.5%	3.5%	ราว 995,000

ส่วนต่างระหว่าง 0.5% กับ 1.5% ราว 2.1 แสนบาท และระหว่าง 1.0% กับ 2.0% ต่างกันราว 1.9 แสนบาท ค่าธรรมเนียมเป็นตัวเลขไม่กี่ตัวในพอร์ตที่คุณรู้แน่นอนล่วงหน้าและควบคุมได้

วิธีคิดค่าธรรมเนียมเฉลี่ยของทั้งพอร์ตคือ คูณสัดส่วนของแต่ละกองกับค่าใช้จ่ายรวมของกองนั้น แล้วบวกกัน เช่น กอง ก สัดส่วน 60% ค่าใช้จ่าย 0.4% กอง ข สัดส่วน 30% ค่าใช้จ่าย 1.5% กอง ค สัดส่วน 10% ค่าใช้จ่าย 2.0% ค่าเฉลี่ยคือ 0.24 + 0.45 + 0.20 = 0.89% ต่อปี

กองลดหย่อนภาษีวางไว้ตรงไหนของพอร์ต

กองทุนรวมเพื่อการออม (SSF) และกองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ (RMF) ไม่ใช่สินทรัพย์ประเภทใหม่ มันเป็นกระเป๋าที่ห่อสินทรัพย์เดิมไว้ ข้างในอาจเป็นกองหุ้นไทย กองหุ้นต่างประเทศ หรือกองตราสารหนี้ก็ได้ ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคือนับ SSF เป็นช่องแยกในพอร์ต แล้วซื้อกองหุ้นต่างประเทศแบบไม่ลดหย่อนซ้ำอีก ทั้งที่ SSF ที่ถืออยู่ก็เป็นหุ้นต่างประเทศอยู่แล้ว

วิธีจัดที่ไม่ซ้ำซ้อนมีสามขั้น

1. นับ SSF และ RMF ตามสินทรัพย์ข้างใน เช่น RMF หุ้นต่างประเทศ 50,000 บาท นับเข้าช่องหุ้นต่างประเทศของถังระยะยาว
2. ใช้กองลดหย่อนเติมช่องที่ยังขาดของถังระยะยาวก่อน เพราะเงื่อนไขถือครองหลายปีตรงกับเป้าหมายระยะยาวอยู่แล้ว
3. อย่าใส่เงินถังเป้าหมายกลางลงกองลดหย่อน เพราะจะติดเงื่อนไขถือครองจนขายไม่ได้ในวันที่ต้องใช้

ตัวอย่างสมมติ คนในตัวอย่างขาดหุ้นต่างประเทศ 157,500 บาท ถ้าเขาตั้งใจซื้อ SSF ปีละ 60,000 บาทเพื่อลดหย่อน ให้เลือก SSF ที่ลงทุนหุ้นต่างประเทศ ช่องที่ขาดจะลดลงเหลือ 97,500 บาทในปีแรก และไม่ต้องซื้อกองหุ้นต่างประเทศอีกกองมาซ้อน เงื่อนไขถือครองและเพดานลดหย่อนของ SSF อ่านได้ที่ SSF คืออะไร

ขั้นที่เจ็ด เขียนกติกาของพอร์ตไว้หนึ่งหน้า

กติกาที่เขียนไว้ตอนใจเย็นจะช่วยคุณตอนตลาดผันผวน ใส่หัวข้อเหล่านี้

1. เป้าหมายของแต่ละถังและปีที่ต้องใช้
2. SAA ของแต่ละถัง
3. รายชื่อกองแกนและกองเสริม พร้อมค่าธรรมเนียม
4. เงินที่เติมต่อเดือนและวันที่ตัดเงิน
5. เกณฑ์ปรับสมดุล เช่น สัดส่วนสินทรัพย์ใดคลาดจากเป้าเกิน 5 จุด หรือปรับทุกเดือนมกราคม
6. สิ่งที่จะไม่ทำ เช่น ไม่ขายกองแกนเพราะข่าวลบ ไม่กู้เงินมาลงทุน
7. เหตุการณ์ที่ต้องทบทวนแผนทั้งหมด เช่น แต่งงาน มีลูก เปลี่ยนงาน ได้มรดก

ตัวอย่างผลลัพธ์ของคนในตัวอย่าง

หลังทำครบเจ็ดขั้น คนในตัวอย่างสมมติที่มีเงินรวม 530,000 บาทได้ผลลัพธ์แบบนี้

• ถังสำรอง 150,000 บาท ในบัญชีออมทรัพย์ดอกเบี้ยสูงสองธนาคาร
• ถังเป้าหมายกลาง 30,000 บาท จากเงินฝากส่วนเกิน แบ่งเป็นเงินฝากประจำกับกองตราสารหนี้ระยะสั้น และเติมเดือนละ 2,000 บาทจนถึงวันซื้อคอนโด
• ถังระยะยาว 350,000 บาท เปลี่ยนแผนกองทุนสำรองเลี้ยงชีพเป็นแผนผสมที่มีหุ้นต่างประเทศ ถือกองหุ้นไทยเดิมต่อ เก็บทองเดิมไว้ และตั้ง DCA กองดัชนีหุ้นโลกเดือนละ 3,000 บาท
• ค่าธรรมเนียมเฉลี่ยของพอร์ตลดจากราว 1.4% เหลือราว 0.9% ต่อปี
• จำนวนกองทั้งหมด 5 กอง

ถ้าต้องการให้ใครช่วยดูแผน เลือกผู้แนะนำการลงทุนหรือนักวางแผนการเงินที่มีใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. และถามเขาตรง ๆ ว่าได้ค่าตอบแทนจากการขายกองที่แนะนำหรือไม่