ETF คือ อะไร ซื้อขายอย่างไร ต่างจากหุ้นและกองทุนรวมตรงไหน

ETF ย่อมาจาก Exchange Traded Fund คือกองทุนรวมที่นำหน่วยลงทุนไปจดทะเบียนซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ ซื้อขายผ่านบัญชีหุ้นได้เหมือนหุ้นตัวหนึ่ง ในขณะที่ตัวกองทุนถือสินทรัพย์หลายอย่างไว้ข้างหลัง เช่น หุ้นตามดัชนี พันธบัตร หรือทองคำ ข้อมูลของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยระบุว่า ETF ตัวแรกของไทยคือ ABFTH ซึ่งเริ่มซื้อขายเมื่อวันที่ 27 เมษายน 2549

คนส่วนใหญ่ที่ค้นคำนี้อยากรู้ว่าซื้อยากไหม ต่างจากหุ้นกับกองทุนรวมที่รู้จักอย่างไร และเสียค่าอะไรบ้าง ส่วนต่อไปตอบตามลำดับนั้น ถ้ายังไม่คุ้นกับกองทุนรวมโดยทั่วไป อ่านพื้นฐานที่ กองทุนรวมคืออะไร ก่อนได้

ETF เทียบกับหุ้นและกองทุนดัชนี

เรื่อง	ETF	หุ้นรายตัว	กองทุนดัชนี
สินทรัพย์ที่ถือ	หลายตัวตามนโยบายกองทุน	ธุรกิจของบริษัทเดียว	หลายตัวตามดัชนี
ซื้อขายที่ไหน	ตลาดหลักทรัพย์ ผ่านบัญชีหุ้น	ตลาดหลักทรัพย์ ผ่านบัญชีหุ้น	บริษัทจัดการหรือตัวแทนขาย
ราคา	เปลี่ยนตลอดวัน	เปลี่ยนตลอดวัน	NAV ปลายวัน ราคาเดียวต่อวัน
หน่วยซื้อขาย	ล็อตละ 100 หน่วย	ล็อตละ 100 หุ้น	ตามขั้นต่ำของกองทุน
ค่าใช้จ่ายหลัก	ค่าคอมมิชชัน + VAT 7% และค่าจัดการกองทุนที่หักใน NAV	ค่าคอมมิชชัน + VAT 7%	ค่าจัดการกองทุน และอาจมีค่าธรรมเนียมซื้อขาย
การกระจายความเสี่ยง	สูงในตัว	ต้องซื้อหลายตัวเอง	สูงในตัว

ความต่างที่ใช้ตัดสินใจจริงมีข้อเดียวคือช่องทาง ถ้าคุณมีบัญชีหุ้นอยู่แล้วและชอบสั่งซื้อได้ทันทีในราคาที่เห็น ETF สะดวก ถ้าอยากตั้งซื้ออัตโนมัติเดือนละ 1,000 บาทแล้วไม่ต้องดูราคา กองทุนดัชนีผ่านแอปของบริษัทจัดการมักง่ายกว่า

ราคาของ ETF มาจากไหน และ iNAV คืออะไร

กองทุนรวมทั่วไปคำนวณ NAV วันละครั้งตอนปิดวัน ส่วน ETF ถูกซื้อขายทั้งวัน ตลาดจึงมีราคาอ้างอิงระหว่างวันเรียกว่า iNAV (Indicative NAV) ซึ่งบริษัทจัดการเผยแพร่ใหม่ทุก 15 ถึง 30 วินาทีตามข้อมูลของตลาดหลักทรัพย์ฯ เทียบได้กับ "ราคาที่ควรจะเป็น" ของหน่วยลงทุน ณ ขณะนั้น

ราคาที่ซื้อขายกันจริงอาจสูงหรือต่ำกว่า iNAV เล็กน้อยได้ ส่วนต่างนี้ถูกกดให้แคบด้วยกลไกสองอย่าง

• ผู้ดูแลสภาพคล่อง (Market Maker) วางราคาเสนอซื้อและเสนอขายต่อเนื่อง ทำให้มีคนรับซื้อและขายเสมอ
• ผู้ร่วมค้า (Participant Dealer) สร้างหรือไถ่ถอนหน่วย ETF กับบริษัทจัดการในจำนวนก้อนใหญ่ ถ้าราคาตลาดต่างจาก iNAV มากพอ ก็เกิดโอกาสทำกำไรจากส่วนต่าง ราคาจึงถูกดึงกลับ

ผลในทางปฏิบัติคือก่อนกดซื้อ ให้เปิดดูราคา iNAV เทียบกับราคาที่จะส่งคำสั่ง ถ้าราคาตลาดสูงกว่า iNAV ชัดเจน (เรียกว่าซื้อที่ premium) คุณกำลังจ่ายแพงกว่ามูลค่าทรัพย์สินที่ได้ ควรรอ หรือใช้คำสั่งแบบกำหนดราคา ไม่ส่งคำสั่งแบบตลาดตอนเปิดตลาดที่ส่วนต่างราคามักกว้าง

ซื้อ ETF ต้องใช้เงินเท่าไร: ตัวอย่างล็อต 100 หน่วย

ETF ในตลาดหลักทรัพย์ไทยซื้อขายเป็นบอร์ดล็อต 100 หน่วย ตัวอย่างสมมติ ETF ตัวหนึ่งราคา 12.50 บาทต่อหน่วย

รายการ	คำนวณ	จำนวน
มูลค่าหนึ่งล็อต	12.50 x 100	1,250 บาท
ค่าคอมมิชชัน (สมมติ 0.15%)	1,250 x 0.15%	1.88 บาท
VAT 7% ของค่าคอมมิชชัน	1.88 x 7%	0.13 บาท
เงินที่ใช้ซื้อ		ประมาณ 1,252 บาท

อัตราคอมมิชชันของแต่ละบริษัทหลักทรัพย์ไม่เท่ากัน และหลายแห่งกำหนดค่าขั้นต่ำต่อรายการ ถ้าค่าขั้นต่ำสูง การซื้อทีละล็อตเล็ก ๆ จะแพงเมื่อคิดเป็นสัดส่วนของเงินที่ลงไป ก่อนเปิดบัญชีให้ถามตารางค่าคอมมิชชันของบริษัทที่เลือก เรื่องการเปิดบัญชีดูได้ที่ เปิดบัญชีหุ้นอย่างไร และเรื่องเงินขั้นต่ำที่ ซื้อหุ้นขั้นต่ำเท่าไร

หลังจับคู่คำสั่งแล้ว การชำระเงินและรับหน่วยเป็นแบบ T+2 คือครบสองวันทำการนับจากวันซื้อขาย

อีกทางหนึ่ง: ซื้อผ่านบัญชีกองทุน

ETF บางตัวซื้อขายผ่านบัญชีกองทุนกับบริษัทจัดการได้ แม้ไม่ผ่านตลาดหลักทรัพย์ ในกรณีนี้ราคาที่ได้คือ NAV ปลายวัน ไม่ใช่ราคาระหว่างวัน และจำนวนเงินขั้นต่ำเป็นไปตามที่บริษัทจัดการกำหนด (ตัวอย่างที่ SET Investnow ยกคือ 1,000 บาท) ข้อดีคือไม่ต้องเทียบราคากับ iNAV ข้อเสียคือเลือกจังหวะซื้อระหว่างวันไม่ได้

ช่วงเวลาซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์คือ 09:55 ถึง 12:30 และ 14:25 ถึง 16:35 ตามข้อมูลที่ SET Investnow เผยแพร่

ETF มีกี่แบบ

ตลาดหลักทรัพย์ฯ แบ่ง ETF ตามวิธีบริหารเป็นสามกลุ่ม

1. แบบตามดัชนี (passive) พยายามให้ผลตอบแทนใกล้เคียงดัชนีอ้างอิง เช่น ดัชนีหุ้นไทย ดัชนีต่างประเทศ ดัชนีพันธบัตร หรือราคาทองคำ ค่าจัดการมักต่ำสุด
2. แบบบริหารเชิงรุก (active) ผู้จัดการเลือกสินทรัพย์เองเพื่อพยายามชนะตลาด ค่าจัดการสูงกว่า และผลงานไม่แน่นอน
3. แบบ leveraged และ inverse ใช้ตราสารอนุพันธ์เพื่อขยายผลตอบแทนหรือสวนทางกับดัชนี เหมาะกับการถือสั้น ๆ ผู้ที่เข้าใจความเสี่ยงเท่านั้น

มือใหม่ที่เริ่มจาก ETF มักเริ่มที่แบบแรก เพราะอธิบายตัวเองได้ง่าย คือถ้าดัชนีขึ้นหนึ่งเปอร์เซ็นต์ ETF ควรขึ้นใกล้เคียงกัน ดัชนีที่มักถูกใช้อ้างอิงดูความหมายที่ ดัชนี SET คืออะไร

ความเสี่ยงที่ต้องรู้ก่อนซื้อ

Tracking error

คือส่วนต่างระหว่างผลตอบแทนของ ETF กับดัชนีที่ตาม เกิดจากค่าธรรมเนียม การถือเงินสดบางส่วน หรือการปรับพอร์ตไม่ทันดัชนี บริษัทจัดการต้องเปิดเผยค่านี้ ตามข้อมูลที่ตลาดหลักทรัพย์ฯ ระบุไว้ก่อนเริ่มซื้อขายเสมอ ตัวเลขยิ่งต่ำยิ่งตามดัชนีได้แม่น

สภาพคล่อง

ETF บางตัวมีคนซื้อขายน้อย ส่วนต่างราคาเสนอซื้อกับเสนอขายจึงกว้าง ซื้อแล้วขายคืนทันทีอาจขาดทุนจากส่วนต่างอย่างเดียว ให้ดูปริมาณซื้อขายเฉลี่ยต่อวันและราคาเสนอซื้อเสนอขายก่อน

อัตราแลกเปลี่ยน

ETF ที่ลงทุนในสินทรัพย์ต่างประเทศมีความเสี่ยงค่าเงิน ถ้าบริษัทจัดการไม่ป้องกันความเสี่ยงค่าเงิน (hedge) บาทแข็งขึ้นจะกดผลตอบแทนที่แปลงกลับเป็นบาท ถ้า hedge ก็มีต้นทุนเพิ่ม ดูข้อมูลในหนังสือชี้ชวน

ต้นทุนเล็ก ๆ ที่สะสมได้: ตัวอย่างเงิน 100,000 บาทเป็นเวลา 10 ปี

ค่าจัดการกองทุนถูกหักจาก NAV ทุกวัน คุณจึงไม่เห็นเป็นใบเสร็จ แต่มันกินผลตอบแทนจริง ตัวอย่างสมมติ ลงเงิน 100,000 บาทในสินทรัพย์ที่ให้ผลตอบแทนก่อนหักค่าใช้จ่าย 6% ต่อปี เทียบ ETF ที่ค่าจัดการ 0.3% ต่อปีกับกองทุนบริหารเชิงรุกที่ค่าจัดการ 1.5% ต่อปี

กรณี	ผลตอบแทนสุทธิต่อปี	มูลค่าหลัง 10 ปี
ETF ค่าจัดการ 0.3%	5.7%	ประมาณ 174,100 บาท
กองทุนเชิงรุก ค่าจัดการ 1.5%	4.5%	ประมาณ 155,300 บาท
ส่วนต่าง		ประมาณ 18,800 บาท

ตัวเลขนี้สมมติให้ทั้งสองได้ผลตอบแทนก่อนหักค่าใช้จ่ายเท่ากัน ซึ่งในชีวิตจริงกองทุนเชิงรุกอาจชนะหรือแพ้ก็ได้ จุดที่อยากให้เห็นคือค่าธรรมเนียมที่ต่างกันแค่ 1.2 จุด สะสมเป็นเงินหลักหมื่นจากเงินต้นแสนเดียว ดังนั้นค่าจัดการเป็นตัวเลขแรกที่ควรเปิดดูในหนังสือชี้ชวนหรือ Fact Sheet ของกองทุน ก่อนดูกราฟผลงานย้อนหลัง

ใครเหมาะกับ ETF และใครควรเลือกทางอื่น

ETF เหมาะกับคนที่มีบัญชีหุ้นอยู่แล้ว ชอบเห็นราคาแบบทันที และต้องการกระจายความเสี่ยงโดยไม่ต้องเลือกหุ้นเอง ราคาต่อหน่วยที่ต่ำช่วยให้เริ่มด้วยเงินหลักพันได้ ตามที่ SET Investnow แนะนำในบทความเริ่มต้นลงทุน ETF ผ่านแอปสตรีมมิ่ง

ทางเลือกอื่นเหมาะกว่าในกรณีเหล่านี้

• คุณอยากตั้งซื้ออัตโนมัติทุกเดือนด้วยจำนวนเงินคงที่ กองทุนดัชนีรองรับรูปแบบนี้ง่ายกว่า เพราะไม่ติดข้อกำหนดล็อต 100 หน่วย
• คุณมักส่งคำสั่งตามอารมณ์เมื่อราคาแกว่ง การซื้อขายได้ตลอดวันอาจทำให้คุณซื้อขายถี่เกินไปจนค่าคอมมิชชันกินผลตอบแทน
• คุณต้องการสิทธิลดหย่อนภาษี ETF ทั่วไปไม่ให้สิทธินั้น ต้องดูกองทุนกลุ่มลดหย่อน เช่น RMF

ข้อสุดท้ายที่คนมองข้ามคือ ETF ไม่ได้ดีกว่าหุ้นหรือกองทุนรวมโดยตัวมันเอง มันเป็นเครื่องมืออีกแบบ ที่ตอบโจทย์ต่างกัน เลือกจากวิธีที่คุณจะใช้งานจริง ไม่ใช่จากกระแส

ภาษีของ ETF

• กำไรจากการซื้อขาย ETF ในตลาดหลักทรัพย์ไม่ถูกเก็บภาษี สำหรับบุคคลธรรมดา
• เงินปันผลที่ ETF จ่าย ถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ตามข้อมูลของตลาดหลักทรัพย์ฯ ผู้ถือเลือกได้ว่าจะยื่นรวมเพื่อขอเครดิตภาษีหรือไม่ ดูกติกาที่ ภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา

ถ้ากำลังตัดสินใจเรื่องภาษีจริง ให้ตรวจกับกรมสรรพากรอีกครั้ง เพราะอัตราและเงื่อนไขปรับตามประกาศ

ตัดสินใจก่อนซื้อ ETF ตัวแรก

ถามตัวเอง 6 ข้อตามลำดับนี้

1. ETF ตัวนี้ตามอะไร (ดัชนีไหน สินทรัพย์ใด) และฉันเข้าใจสิ่งนั้นพอจะถือผ่านช่วงลงแรงได้หรือไม่
2. ค่าจัดการกองทุนต่อปีเท่าไร เทียบกับ ETF หรือกองทุนดัชนีที่ตามดัชนีเดียวกัน
3. tracking error ย้อนหลังเท่าไร ต่ำและนิ่งหรือไม่
4. ปริมาณซื้อขายต่อวันพอไหม ส่วนต่างราคาเสนอซื้อเสนอขายแคบหรือไม่
5. ราคาตลาดตอนนี้ใกล้ iNAV หรือไม่
6. ถ้าเป็นของต่างประเทศ ค่าเงินเป็นความเสี่ยงที่ฉันรับได้หรือไม่

ข้อมูลทั้งหมดนี้อยู่ในหนังสือชี้ชวนและเอกสารสรุปของกองทุนแต่ละตัว รวมถึงหน้าข้อมูลผลิตภัณฑ์ ETF บนเว็บไซต์ตลาดหลักทรัพย์ฯ ใช้เวลาอ่านไม่นาน และดีกว่าเลือกจากอันดับยอดนิยมอย่างเดียว

ถ้าตอบ 6 ข้อได้ ค่อยเริ่มด้วยจำนวนเล็ก ๆ เช่น 1 ล็อต แล้วเรียนรู้กลไกก่อนเพิ่มเงิน ผู้ที่ยังตั้งต้นจากการออมเงินเล็กน้อยดูแนวทางที่ ลงทุนด้วยเงินน้อย เพิ่มได้