ลงทุนระยะยาว คือ อะไร ถือกี่ปีถึงเรียกว่ายาว

ลงทุนระยะยาว คือการวางเงินที่คุณไม่ต้องใช้อย่างน้อย 5 ปีไว้ในสินทรัพย์ที่มีโอกาสโตเกินเงินเฟ้อ แล้วปล่อยให้เวลาทำงานผ่านผลตอบแทนทบต้น โดยยอมรับว่าระหว่างทางจะมีปีที่ขาดทุน เกณฑ์ที่ใช้แยกระยะยาวออกจากระยะสั้นจึงไม่ได้อยู่ที่ชนิดของสินทรัพย์ แต่อยู่ที่ว่าคุณจะไม่ถูกบังคับให้ขายในจังหวะที่ราคาตก

ระยะยาวในเรื่องเงินหมายถึงกี่ปี

ไม่มีกฎหมายกำหนดตัวเลข แต่ในทางปฏิบัติของการวางแผนการเงิน นิยมแบ่งตามระยะเวลาที่ต้องใช้เงินแบบนี้

ระยะเวลาถึงวันใช้เงิน	เรียกว่า	ตัวอย่างเป้าหมาย	สินทรัพย์ที่มักใช้
ไม่เกิน 1 ปี	ระยะสั้น	เงินสำรอง ค่าเทอมเทอมหน้า	เงินฝาก กองทุนตลาดเงิน
1 ถึง 5 ปี	ระยะกลาง	เงินดาวน์บ้าน รถ งานแต่ง	เงินฝากประจำ พันธบัตร กองตราสารหนี้ กองผสมสัดส่วนหุ้นต่ำ
5 ถึง 10 ปี	ระยะยาว	ทุนการศึกษาลูก เปลี่ยนอาชีพ	กองผสม กองหุ้นบางส่วน
มากกว่า 10 ปี	ระยะยาวมาก	เกษียณ	กองหุ้นเป็นแกน มีตราสารหนี้ถ่วง

ตัวเลข 5 ปีมาจากเหตุผลง่าย ๆ ตลาดหุ้นมีรอบขาลงที่ใช้เวลาหลายปีกว่าจะฟื้น ถ้าคุณต้องใช้เงินในปีที่ 2 แล้วตลาดอยู่ช่วงขาลง คุณไม่มีเวลารอ แต่ถ้าวันใช้เงินอยู่ไกลออกไป 10 ถึง 20 ปี ปีที่แย่ไม่กี่ปีจะถูกเฉลี่ยด้วยปีที่ดี

สิ่งที่หลายคนเข้าใจคลาดคือคิดว่า "ถือหุ้นไว้นาน ๆ" คือการลงทุนระยะยาว ทั้งที่การลงทุนระยะยาวต้องมีเป้าหมายและวันใช้เงินกำกับ ถ้าไม่มีสองอย่างนี้ การถือนานเป็นเพียงการไม่ตัดสินใจ

เวลาทำงานให้เงินอย่างไร ตัวอย่างเริ่มอายุ 30 กับ 40

ธนาคารแห่งประเทศไทยอธิบายดอกเบี้ยทบต้นว่าเป็น "ดอกเบี้ยของดอกเบี้ย" ยกตัวอย่างฝาก 10,000 บาทที่ 5% ต่อปี ปีแรกได้ 10,500 บาท ปีที่สองได้ 11,025 บาท เพราะดอกเบี้ยปีที่สองคิดจากยอด 10,500 บาท ผลตอบแทนจากการลงทุนก็ทบแบบเดียวกันเมื่อคุณไม่ถอนออก

ตัวอย่างสมมติต่อไปนี้ใช้ยอดออมเท่ากันเดือนละ 3,000 บาท ทบต้นรายเดือน ไม่หักภาษีและค่าธรรมเนียม ต่างกันแค่ปีที่เริ่ม

เริ่มออม	ระยะเวลาถึงอายุ 60	เงินที่ใส่จริง	ยอดที่อัตราสมมติ 2%	ยอดที่อัตราสมมติ 5%
อายุ 30	30 ปี	1,080,000 บาท	ประมาณ 1.48 ล้านบาท	ประมาณ 2.50 ล้านบาท
อายุ 40	20 ปี	720,000 บาท	ประมาณ 0.88 ล้านบาท	ประมาณ 1.23 ล้านบาท

คนที่เริ่มอายุ 30 ใส่เงินมากกว่าคนเริ่มอายุ 40 อยู่ 360,000 บาท แต่ที่อัตราสมมติ 5% ยอดปลายทางห่างกันราว 1.27 ล้านบาท ส่วนต่างที่เกินเงินต้นมาจากสิบปีแรกที่เงินได้ทบเพิ่ม ตัวเลขจริงขึ้นกับผลตอบแทนที่เกิดขึ้น ซึ่งไม่มีใครรับประกันได้ แต่ทิศทางของผลลัพธ์ชัดเจน การเริ่มเร็วด้วยเงินน้อยมักได้เปรียบการเริ่มช้าด้วยเงินมากกว่าเล็กน้อย

เงินที่จอดนิ่งก็หดลงได้ เพราะเงินเฟ้อ

ธนาคารแห่งประเทศไทยกำหนดเป้าหมายเงินเฟ้อทั่วไปไว้ที่ 1 ถึง 3% เป็นเป้าระยะปานกลาง และอธิบายว่าเมื่อเงินเฟ้อสูงขึ้น ถ้ามีเงินเท่าเดิม จะซื้อของได้น้อยลง สำหรับเงินระยะยาว ผลนี้สะสมจนเห็นชัด

ตัวอย่างสมมติ เงิน 100,000 บาทที่เก็บไว้เฉย ๆ โดยไม่มีดอกเบี้ย

• ถ้าเงินเฟ้อเฉลี่ย 2% ต่อปี อีก 20 ปี อำนาจซื้อเหลือเท่ากับเงินราว 67,300 บาทของวันนี้
• ถ้าเงินเฟ้อเฉลี่ย 3% ต่อปี อีก 20 ปี อำนาจซื้อเหลือราว 55,400 บาท

เงินฝากออมทรัพย์ที่ให้ดอกเบี้ยต่ำกว่าเงินเฟ้อจึงเหมาะกับเงินสำรองและเงินระยะสั้น ไม่เหมาะเป็นที่เก็บเงินเกษียณทั้งก้อน เป้าหมายขั้นต่ำของเงินระยะยาวคือผลตอบแทนหลังภาษีและค่าธรรมเนียมต้องสูงกว่าเงินเฟ้อ ตลาดหลักทรัพย์ฯ ก็ระบุความเสี่ยงจากอัตราเงินเฟ้อเป็นหนึ่งในความเสี่ยงหลักที่ผู้ลงทุนต้องคำนึง อ่านเรื่องกลไกราคาเพิ่มได้ที่ เงินเฟ้อคืออะไร

ความเสี่ยงที่ไม่หายไปแม้ถือนาน

การถือยาวช่วยลดผลของความผันผวนระยะสั้น แต่ความเสี่ยงบางแบบไม่ได้ลดลงตามเวลา ตลาดหลักทรัพย์ฯ แยกความเสี่ยงในการลงทุนเป็นหลายประเภท ได้แก่ ความเสี่ยงจากตลาด ความเสี่ยงทางธุรกิจ ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย และความเสี่ยงจากเงินเฟ้อ เมื่อมองผ่านกรอบเวลายาว แต่ละข้อมีผลไม่เหมือนกัน

ความเสี่ยง	เวลาช่วยได้ไหม	สิ่งที่ต้องทำเพิ่ม
ความเสี่ยงจากตลาด (ทั้งตลาดตก)	ช่วยได้มาก ถ้าไม่ต้องขายช่วงขาลง	มีเงินสำรองแยก ไม่ใช้เงินกู้ลงทุน
ความเสี่ยงทางธุรกิจ (บริษัทเดียวแย่)	ช่วยไม่ได้ บริษัทที่ล้มไม่ฟื้นตามเวลา	กระจายหลายบริษัท หลายอุตสาหกรรม
ความเสี่ยงด้านสภาพคล่อง	ช่วยไม่ได้	เลือกสินทรัพย์ที่ขายได้จริงเมื่อจำเป็น
ความเสี่ยงด้านอัตราดอกเบี้ย	ช่วยได้ถ้าถือตราสารหนี้จนครบอายุ	จับคู่อายุตราสารกับวันใช้เงิน
ความเสี่ยงจากเงินเฟ้อ	ยิ่งนานยิ่งหนัก ถ้าอยู่ในสินทรัพย์ผลตอบแทนต่ำ	ให้มีสินทรัพย์เติบโตในพอร์ต

ข้อที่คนถือยาวมักพลาดคือความเสี่ยงทางธุรกิจ คุณถือหุ้นบริษัทเดียวสิบปีได้ แต่ถ้าธุรกิจนั้นถูกเทคโนโลยีใหม่แทนที่ ราคาไม่จำเป็นต้องกลับมา การลงทุนระยะยาวที่ปลอดภัยกว่าจึงทำผ่านกองทุนหรือพอร์ตที่กระจายหลายบริษัท วิธีแบ่งสัดส่วนเป็นขั้นตอนอยู่ใน จัดพอร์ตลงทุน

ถือยาวกับเทรดสั้น ต่างกันในชีวิตประจำวันอย่างไร

ประเด็น	ลงทุนระยะยาว	เทรดระยะสั้น
เวลาที่ใช้ต่อสัปดาห์	ไม่ถึงชั่วโมง ทบทวนปีละ 1 ถึง 2 ครั้ง	หลายชั่วโมง ต้องติดตามราคา
จำนวนครั้งที่ซื้อขาย	น้อย ซื้อเพิ่มตามแผน	บ่อย อาจหลายครั้งต่อวัน
ค่าธรรมเนียมสะสม	ต่ำ	สูง เพราะจ่ายทุกครั้งที่ซื้อและขาย
สิ่งที่ตัดสินผล	การออมต่อเนื่อง สัดส่วนสินทรัพย์ ค่าธรรมเนียม	จังหวะเข้าออก ซึ่งคาดการณ์ยาก
ความเครียดเมื่อตลาดตก	น้อยกว่าถ้ามีแผนรองรับ	สูง ต้องตัดสินใจทันที

สองแบบนี้ไม่ได้ผิดทั้งคู่ แต่ใช้ทักษะและเวลาต่างกันมาก คนทำงานประจำที่มีเวลาจำกัดมักได้ประโยชน์จากแบบแรกมากกว่า

ช่วงที่พอร์ตติดลบ ต้องทนได้แค่ไหน

คนที่ตั้งใจถือยาวส่วนมากไม่ได้แพ้เพราะเลือกสินทรัพย์ผิด แต่เพราะขายออกตอนพอร์ตลดลงมาก ตัวเลขด้านล่างอธิบายว่าทำไมการขายช่วงนั้นเจ็บกว่าที่คิด

พอร์ตลดลง	ต้องขึ้นเท่าไรจึงกลับมาเท่าเดิม
10%	11.1%
20%	25%
30%	42.9%
50%	100%

ตัวอย่างสมมติ พอร์ต 500,000 บาทลดลง 30% เหลือ 350,000 บาท ถ้าขายตอนนั้นแล้วย้ายไปเงินฝาก ขาดทุน 150,000 บาทกลายเป็นตัวเลขจริงทันที แต่ถ้าถือต่อและตลาดฟื้น คุณยังมีโอกาสกลับมา และถ้ายังออมเดือนละเท่าเดิมระหว่างทาง เงินงวดที่ซื้อช่วงราคาต่ำจะได้หน่วยลงทุนมากขึ้น

สามอย่างที่ช่วยให้ทนช่วงนี้ได้จริง

1. เงินสำรองฉุกเฉิน 3 ถึง 6 เดือนของค่าใช้จ่ายอยู่นอกพอร์ต เพื่อไม่ต้องขายพอร์ตเมื่อมีเหตุจำเป็น
2. สัดส่วนหุ้นที่สอดคล้องกับใจจริง ถ้าคุณรู้ว่าเห็นพอร์ตลด 30% แล้วจะนอนไม่หลับ ให้ลดสัดส่วนหุ้นลงตั้งแต่วันแรก ดีกว่าขายทิ้งตอนตลาดตก
3. ไม่ใช้เงินกู้ลงทุน เพราะดอกเบี้ยเดินทุกเดือนไม่ว่าพอร์ตจะขึ้นหรือลง

ปรับสมดุลปีละครั้ง ทำอย่างไร

เมื่อเวลาผ่านไป สินทรัพย์ที่ขึ้นมากจะกินสัดส่วนในพอร์ตเพิ่ม ทำให้ความเสี่ยงสูงกว่าที่ตั้งใจ การปรับสมดุลคือการดึงสัดส่วนกลับมาที่แผน

ตัวอย่างสมมติ คุณตั้งแผนหุ้น 60% ตราสารหนี้ 40% ของพอร์ต 200,000 บาท ผ่านไปหนึ่งปี กองหุ้นขึ้นเป็น 144,000 บาท กองตราสารหนี้เป็น 82,000 บาท รวม 226,000 บาท สัดส่วนหุ้นตอนนี้คือ 63.7% เกินแผนไปเกือบ 4 จุด

1. คำนวณเป้าหมายใหม่ หุ้น 60% ของ 226,000 คือ 135,600 บาท ตราสารหนี้ 90,400 บาท
2. ทางที่หนึ่ง ขายกองหุ้น 8,400 บาท ไปซื้อกองตราสารหนี้
3. ทางที่สอง ถ้ายังออมรายเดือนอยู่ ให้ใส่เงินใหม่ทั้งหมดในกองตราสารหนี้จนสัดส่วนกลับมา วิธีนี้ไม่ต้องขาย จึงไม่เสียค่าธรรมเนียมขาย

ตั้งเกณฑ์ไว้ก่อนว่าจะปรับเมื่อสัดส่วนคลาดจากแผนเกิน 5 จุด หรือปรับทุกปีในเดือนเดียวกัน จะช่วยตัดอารมณ์ออกจากการตัดสินใจ

บัญชีระยะยาวที่คนทำงานมีอยู่แล้ว

คนทำงานประจำหลายคนลงทุนระยะยาวอยู่แล้วโดยไม่รู้ตัว และควรนับรวมเมื่อวางแผน

• กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ถ้านายจ้างมีให้ เงินสะสมของคุณและเงินสมทบนายจ้างถูกลงทุนตามแผนที่คุณเลือก ลองเปิดดูว่าตอนนี้อยู่ในแผนไหน คนอายุน้อยหลายคนอยู่ในแผนตราสารหนี้ล้วนโดยไม่ได้ตั้งใจ ดูรายละเอียดใน กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ
• กองทุนรวมเพื่อการเลี้ยงชีพ (RMF) และกองทุนรวมเพื่อการออม (SSF) มีเงื่อนไขถือครองหลายปีแลกกับสิทธิลดหย่อนภาษี ใช้ได้ดีถ้าเงินก้อนนั้นเป็นเงินระยะยาวจริง เงื่อนไขของ RMF อยู่ใน RMF ลดหย่อนภาษี
• เงินบำนาญหรือบำเหน็จชราภาพจากประกันสังคม เป็นรายได้หลังเกษียณที่ควรคำนวณแยก แล้วหักออกจากยอดที่ต้องเก็บเอง

ถ้าเอาทั้งสามอย่างมารวมกัน คุณอาจพบว่าสัดส่วนสินทรัพย์จริงต่างจากที่คิดไว้มาก การมองภาพรวมทั้งหมดช่วยให้ไม่ซื้อซ้ำในสิ่งที่มีอยู่แล้ว

เริ่มแผนระยะยาวของคุณในหนึ่งหน้ากระดาษ

ใช้รายการนี้เขียนแผนให้จบในครั้งเดียว แล้วทบทวนปีละครั้ง

1. เป้าหมายและปีที่ต้องใช้เงิน เช่น เกษียณอายุ 60 คืออีก 28 ปี
2. ยอดเงินเป้าหมาย คิดเผื่อเงินเฟ้อ ถ้าค่าใช้จ่ายวันนี้เดือนละ 20,000 บาท ที่เงินเฟ้อสมมติ 2% ต่อปี อีก 28 ปีจะเท่ากับราว 34,800 บาทต่อเดือน
3. เงินสำรองฉุกเฉินแยกไว้แล้วกี่เดือน
4. ยอดออมต่อเดือนที่ทำได้ต่อเนื่องจริง ไม่ใช่ตัวเลขในเดือนที่เงินเหลือ
5. สัดส่วนหุ้นกับตราสารหนี้ที่คุณรับการติดลบได้
6. บัญชีที่มีอยู่แล้ว ทั้งกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ประกันสังคม RMF SSF
7. วันทบทวนประจำปีและเกณฑ์ปรับสมดุล

ตัวอย่างผลลัพธ์สมมติ คนอายุ 32 ที่มีเงินสำรอง 4 เดือนแล้ว ออมเพิ่มเดือนละ 3,000 บาทในกองทุนหุ้น 70% ตราสารหนี้ 30% ที่อัตราสมมติ 5% ต่อปี เมื่อถึงอายุ 60 จะมียอดราว 2.2 ล้านบาท ไม่รวมกองทุนสำรองเลี้ยงชีพและประกันสังคม ก่อนเลือกกองจริง ให้ถามผู้แนะนำการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. ว่ากองนั้นเคยลดลงสูงสุดกี่เปอร์เซ็นต์ในอดีตและค่าใช้จ่ายรวมต่อปีเท่าไร แล้วเทียบกับระดับที่คุณทนได้