การลงทุน คือ การให้เงินทำงานแลกกับความเสี่ยงที่รับได้

สมมติคุณมีเงินหนึ่งแสนบาท และมีทางเลือกสองทาง ทางแรกฝากออมทรัพย์ ได้ดอกเบี้ยน้อยแต่รู้แน่ว่าสิ้นปีจะมีเงินเท่าไร ทางที่สองซื้อหน่วยลงทุนของกองทุนหุ้น สิ้นปีอาจได้เงินมากกว่า หรืออาจเหลือน้อยกว่าหนึ่งแสน ไม่มีใครบอกได้แน่

คนที่เลือกทางที่สองกำลังทำสิ่งที่เรียกว่าการลงทุน เขายอมรับความไม่แน่นอนเพื่อแลกกับโอกาสที่เงินจะเติบโตมากกว่าทางแรกในระยะยาว ความเข้าใจข้อนี้ข้อเดียวตอบคำถามเรื่องการลงทุนได้มากกว่าการจำชื่อผลิตภัณฑ์ทั้งหมด

ความหมายที่ใช้ได้จริง

การลงทุนคือการนำเงินไปซื้อหรือถือสินทรัพย์ที่คาดว่าจะสร้างผลตอบแทนในอนาคต ผลตอบแทนมาได้สองทาง

• รายได้ระหว่างถือ เช่น ดอกเบี้ยจากหุ้นกู้ เงินปันผลจากหุ้น ค่าเช่าจากอสังหาริมทรัพย์
• ส่วนต่างราคา คือขายได้ในราคาสูงกว่าที่ซื้อ

คำว่าคาดว่าในนิยามสำคัญมาก ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยอธิบายความเสี่ยงไว้ว่าเป็นโอกาสที่ผลตอบแทนจริงจะแตกต่างจากที่คาดไว้ ซึ่งรวมถึงโอกาสที่จะขาดทุนเงินต้นด้วย ถ้าผลลัพธ์แน่นอน มันจะเป็นการออม

	การออม	การลงทุน
เป้าหมาย	เก็บเงินไว้ให้ครบเมื่อต้องใช้	ให้เงินเติบโตเกินเงินเฟ้อ
เงินต้น	ไม่ลดลง	ลดลงได้
ผลตอบแทน	ต่ำ แต่รู้ล่วงหน้า	ไม่แน่นอน คาดหวังสูงกว่า
เหมาะกับ	เงินที่ต้องใช้ภายในไม่กี่ปี	เงินที่ไม่ต้องใช้อีกนาน

อีกคำที่มักถูกใช้ปนกันคือการเก็งกำไร การลงทุนพึ่งพาที่มาของผลตอบแทนที่อธิบายได้ เช่น กำไรของบริษัทที่เติบโต หรือดอกเบี้ยตามสัญญา ส่วนการเก็งกำไรพึ่งพาการคาดเดาว่าราคาจะเคลื่อนไหวไปทางไหนในระยะสั้น โดยไม่ได้สนใจว่าสินทรัพย์นั้นสร้างรายได้อะไร สินทรัพย์ชิ้นเดียวกันถูกใช้ได้ทั้งสองแบบ ขึ้นกับเหตุผลที่คุณซื้อและระยะเวลาที่ตั้งใจถือ

ทั้งสองอย่างจำเป็นในชีวิตการเงิน เงินสำรองฉุกเฉินควรอยู่ในการออม ส่วนเงินเพื่อเกษียณที่ยังอยู่อีกยี่สิบปีมักอยู่ในการลงทุน

ทำไมการออมอย่างเดียวไม่พอ

เหตุผลหลักคือเงินเฟ้อ ตัวอย่างสมมติ ถ้าราคาสินค้าเพิ่มเฉลี่ยปีละ 3% ของที่วันนี้ราคา 100,000 บาท อีกสิบปีจะราคาประมาณ 134,000 บาท เงินหนึ่งแสนบาทที่เก็บไว้เฉย ๆ ในอีกสิบปีจะซื้อของได้เทียบเท่าราว 74,000 บาทในวันนี้ ตัวเลขในบัญชีไม่ลด แต่สิ่งที่มันซื้อได้ลดลงทุกปี กลไกนี้อธิบายละเอียดในบทความเงินเฟ้อคืออะไร

อีกเหตุผลคือผลของดอกเบี้ยทบต้นในระยะยาว ตัวอย่างสมมติ คุณเก็บเงินเดือนละ 1,000 บาท นาน 20 ปี รวมเงินต้น 240,000 บาท

ผลตอบแทนเฉลี่ยต่อปี	เงินปลายทางโดยประมาณ
1%	265,000 บาท
4%	367,000 บาท

ส่วนต่างกว่าหนึ่งแสนบาทมาจากผลตอบแทนที่ต่างกันเพียงสามเปอร์เซ็นต์ต่อปี ตัวเลข 4% เป็นสมมติฐานเพื่อแสดงกลไก ไม่ใช่ผลตอบแทนที่สินทรัพย์ใดรับประกันได้ ในปีที่ตลาดตก เงินลงทุนจะติดลบ และค่าเฉลี่ยจะออกมาเท่าไรขึ้นกับว่าคุณถือได้นานพอหรือไม่

สินทรัพย์หลักที่คนทั่วไปเข้าถึงได้

แต่ละประเภทมีที่มาของผลตอบแทนและความเสี่ยงต่างกัน

สินทรัพย์	ผลตอบแทนมาจาก	ความเสี่ยงหลัก
เงินฝาก	ดอกเบี้ย	เงินเฟ้อกินผลตอบแทน
ตราสารหนี้ พันธบัตร หุ้นกู้	ดอกเบี้ยคงที่	ผู้ออกผิดนัดชำระ ราคาเปลี่ยนตามดอกเบี้ยตลาด
หุ้น	เงินปันผล ราคาที่เพิ่มขึ้นตามกำไรบริษัท	ราคาผันผวนสูง บริษัทขาดทุน
อสังหาริมทรัพย์	ค่าเช่า มูลค่าที่ดิน	ใช้เงินก้อนใหญ่ ขายยาก
ทองคำ	ส่วนต่างราคา	ไม่มีรายได้ระหว่างถือ ราคาขึ้นกับตลาดโลก

ตราสารหนี้คือการให้ผู้ออกยืมเงิน คุณเป็นเจ้าหนี้ ได้ดอกเบี้ยตามสัญญา ส่วนหุ้นคือการเป็นเจ้าของส่วนหนึ่งของบริษัท ถ้าบริษัทกำไรมาก คุณได้ส่วนแบ่ง ถ้าบริษัทล้ม เจ้าของได้คืนหลังเจ้าหนี้ทุกราย ความต่างนี้อธิบายว่าทำไมหุ้นผันผวนกว่าหุ้นกู้ของบริษัทเดียวกัน รายละเอียดเรื่องหุ้นอ่านต่อได้ในบทความหุ้นคืออะไร

กองทุนรวม ทางเข้าที่คนส่วนใหญ่ใช้

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยอธิบายกองทุนรวมว่า เป็นการระดมเงินจากผู้ลงทุนจำนวนมาก แล้วให้บริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุนรวม หรือ บลจ. นำไปลงทุนตามนโยบายที่กำหนด ผู้ลงทุนได้หน่วยลงทุนตามสัดส่วนเงินที่ใส่

ข้อดีของกองทุนรวมสำหรับคนเริ่มต้นคือ เริ่มด้วยเงินไม่มาก ได้กระจายการลงทุนในหลายสินทรัพย์ทันที และมีผู้จัดการมืออาชีพดูแล ต้นทุนคือค่าธรรมเนียมที่หักจากกองทุนทุกปี ซึ่งดูได้ในหนังสือชี้ชวน วิธีอ่านประเภทกองทุนอยู่ในบทความกองทุนรวมคืออะไร

ความเสี่ยงกับระยะเวลา สองตัวแปรที่ต้องคิดคู่กัน

ผลตอบแทนที่คาดหวังสูงขึ้นมักมาพร้อมความผันผวนที่สูงขึ้น หุ้นในปีเดียวขึ้นหรือลงหลายสิบเปอร์เซ็นต์ได้ เงินฝากไม่เปลี่ยนเลย คำถามที่ควรถามตัวเองจึงไม่ได้อยู่ที่ว่าสินทรัพย์ไหนดีที่สุด แต่อยู่ที่ว่าเงินก้อนนี้คุณจะต้องใช้เมื่อไร

ตัวอย่างสมมติ คุณมีเงินสามก้อน

1. เงินดาวน์บ้านที่จะใช้ในปีหน้า
2. เงินค่าเรียนลูกที่จะใช้ในอีก 8 ปี
3. เงินเกษียณที่จะใช้ในอีก 25 ปี

ก้อนแรกไม่มีเวลารอให้ตลาดฟื้นถ้าเกิดตกหนัก จึงควรอยู่ในเงินฝากหรือสินทรัพย์ที่มูลค่าเปลี่ยนน้อย ก้อนที่สามมีเวลาผ่านรอบขึ้นลงของตลาดได้หลายรอบ รับความผันผวนได้มากกว่า ก้อนที่สองอยู่ระหว่างกลาง การแบ่งตามระยะเวลาแบบนี้ทำให้คุณไม่ต้องขายของที่ราคาตกเพราะต้องใช้เงิน

นอกจากระยะเวลา ความเสี่ยงยังมีหลายรูปแบบ ทั้งความเสี่ยงด้านราคา ความเสี่ยงที่ขายไม่ได้ในเวลาที่ต้องการ และความเสี่ยงที่ผู้ออกตราสารผิดนัด รายละเอียดแต่ละแบบอยู่ในบทความความเสี่ยงการลงทุน ส่วนวิธีลดความเสี่ยงที่ใช้กันมากที่สุดคือการกระจายการลงทุน ซึ่งไม่ได้ทำให้ขาดทุนไม่ได้ แต่ทำให้ความเสียหายจากสินทรัพย์ตัวเดียวไม่ทำลายพอร์ตทั้งหมด

ก่อนเริ่มลงทุน เตรียมสามเรื่องนี้

การลงทุนจะไม่ช่วยถ้าฐานการเงินยังไม่มั่นคง สามเรื่องที่ควรมีก่อน

เงินสำรองฉุกเฉิน

แนวทางที่ใช้กันทั่วไปคือ 3 ถึง 6 เท่าของรายจ่ายต่อเดือน เก็บในบัญชีที่ถอนได้ทันที ถ้าไม่มีเงินก้อนนี้ วันที่ตกงานหรือป่วยหนักตรงกับช่วงตลาดตก คุณจะต้องขายเงินลงทุนในราคาขาดทุน

ไม่มีหนี้ดอกเบี้ยสูง

หนี้บัตรเครดิตหรือสินเชื่อส่วนบุคคลที่ดอกเบี้ยสูงกว่าผลตอบแทนที่การลงทุนส่วนใหญ่จะให้ได้ การปิดหนี้ก้อนนี้ให้ผลตอบแทนที่แน่นอนกว่าการลงทุนใด

ประกันพื้นฐาน

ค่ารักษาพยาบาลก้อนใหญ่ทำลายแผนลงทุนได้ในครั้งเดียว ประกันสุขภาพที่เหมาะสมปกป้องเงินลงทุนทางอ้อม

เมื่อสามเรื่องนี้พร้อม ให้เริ่มจากจำนวนเงินที่ถ้าลดลงครึ่งหนึ่งแล้วคุณยังนอนหลับได้ แล้วค่อยเพิ่มเมื่อเข้าใจพฤติกรรมของสินทรัพย์มากขึ้น ขั้นตอนการเริ่มต้นแบบทีละขั้นอยู่ในบทความเริ่มลงทุนสำหรับมือใหม่

ต้นทุนที่กินผลตอบแทนแบบเงียบ ๆ

ผลตอบแทนที่คุณได้จริงคือผลตอบแทนของสินทรัพย์หักด้วยต้นทุนทั้งหมด ต้นทุนเหล่านี้ดูเล็กในแต่ละปี แต่ทบต้นในทางกลับกับผลตอบแทน

ต้นทุนที่พบบ่อย

• ค่าธรรมเนียมจัดการกองทุนรวมที่หักทุกปีจากมูลค่ากองทุน
• ค่าธรรมเนียมขายและรับซื้อคืนหน่วยลงทุน ถ้ากองทุนนั้นเก็บ
• ค่านายหน้าซื้อขายหุ้นทุกครั้งที่ส่งคำสั่ง
• ภาษีจากดอกเบี้ยหรือเงินปันผลตามประเภทรายได้

ตัวอย่างสมมติ เงินหนึ่งล้านบาท ลงทุน 20 ปี ถ้าสินทรัพย์ให้ผลตอบแทนเฉลี่ยปีละ 5% และไม่มีค่าใช้จ่าย เงินจะโตเป็นประมาณ 2.65 ล้านบาท ถ้าต้นทุนรวมกินไปปีละ 1% เหลือผลตอบแทนสุทธิ 4% เงินจะโตเป็นประมาณ 2.19 ล้านบาท ส่วนต่างราวสี่แสนหกหมื่นบาทหายไปกับค่าธรรมเนียมที่แต่ละปีดูแค่หนึ่งเปอร์เซ็นต์

ผลตอบแทนสุทธิต่อปี	เงินหนึ่งล้านบาทหลัง 20 ปี
5%	ประมาณ 2,650,000 บาท
4%	ประมาณ 2,190,000 บาท

ต้นทุนอีกประเภทไม่ปรากฏในเอกสารใด คือต้นทุนจากพฤติกรรม คนที่ซื้อเพราะตลาดกำลังร้อนแรง แล้วขายเพราะตกใจตอนตลาดตก มักได้ผลตอบแทนต่ำกว่าสินทรัพย์ที่ตัวเองถือ ทั้งที่ถือสินทรัพย์เดียวกับคนอื่น วิธีลดต้นทุนส่วนนี้ที่ได้ผลคือตั้งกติกาไว้ล่วงหน้า เช่น ลงทุนจำนวนเท่ากันทุกเดือน และทบทวนสัดส่วนปีละครั้ง แทนการดูราคาทุกวัน

ก่อนซื้อกองทุนใด ให้เปิดหนังสือชี้ชวนส่วนสรุปข้อมูลสำคัญ ดูค่าธรรมเนียมรวมต่อปี แล้วเทียบกับกองทุนอื่นที่ลงทุนในสินทรัพย์ประเภทเดียวกัน กองทุนสองกองที่ถือหุ้นชุดคล้ายกัน แต่ค่าธรรมเนียมต่างกันมาก มักให้ผลลัพธ์ระยะยาวต่างกันตามส่วนต่างนั้น

สิ่งที่การลงทุนให้ได้และให้ไม่ได้

การลงทุนให้โอกาสที่เงินจะเติบโตเกินเงินเฟ้อในระยะยาว และทำให้เป้าหมายใหญ่อย่างการเกษียณเป็นไปได้ด้วยเงินที่ทยอยใส่ทีละน้อย มันไม่ได้ให้ความแน่นอน ไม่ได้ทำให้รวยเร็ว และไม่ได้ทดแทนรายได้จากงาน

ความผิดพลาดที่พบบ่อยของคนเริ่มต้นไม่ได้อยู่ที่การเลือกสินทรัพย์ผิด แต่เป็นการใช้เงินผิดก้อน คือเอาเงินที่ต้องใช้เร็วไปลงในสินทรัพย์ที่ผันผวน แล้วต้องขายตอนราคาตก ถ้าคุณแยกเงินตามระยะเวลาได้ถูก ครึ่งหนึ่งของการตัดสินใจก็เสร็จแล้ว

ถ้าคุณต้องการคำแนะนำเฉพาะตัว เช่น ควรแบ่งเงินลงทุนในแต่ละสินทรัพย์อย่างไร ให้ปรึกษาผู้แนะนำการลงทุนหรือนักวางแผนการเงินที่ได้รับอนุญาตจากสำนักงาน ก.ล.ต. และถามเขาเสมอว่าได้รับค่าตอบแทนจากการขายผลิตภัณฑ์ที่แนะนำหรือไม่