หุ้น คือ อะไร ถือแล้วได้สิทธิอะไร และเงินมาจากไหน ตัวอย่างคำนวณจริง

หุ้น คือส่วนความเป็นเจ้าของบริษัทที่แบ่งเป็นหน่วยเล็ก ๆ ตามข้อมูลของ SET หุ้นสามัญเป็นตราสารที่กิจการออกให้ผู้ถือเพื่อระดมเงินทุน ผู้ถือจึงเป็นเจ้าของกิจการในสัดส่วนที่ถืออยู่ และมีสิทธิในทรัพย์สินและรายได้ของกิจการ รวมถึงรับเงินปันผลเมื่อบริษัทมีกำไรและตัดสินใจจ่าย

พูดให้สั้นที่สุด หุ้น 1 หุ้นไม่ใช่ใบเสร็จหรือสลากที่รอผลออก มันคือชิ้นเล็ก ๆ ของธุรกิจจริง ซึ่งอาจให้ผลดีเมื่อธุรกิจโต และอาจเสียมูลค่าเมื่อธุรกิจแย่ ต่อไปนี้คือชิ้นนั้นให้สิทธิอะไร เงินเข้ามาทางไหน เสียได้อย่างไร และซื้อขายกันที่ไหน พร้อมตัวอย่างตัวเลขสมมติที่คุณคำนวณตามได้

เจ้าของร้านก๋วยเตี๋ยว 1,000,000 หุ้น

ลองนึกถึงร้านก๋วยเตี๋ยวที่เจ้าของตั้งบริษัท และแบ่งความเป็นเจ้าของเป็น 1,000,000 หุ้น (ตัวอย่างสมมติ) เจ้าของถือ 600,000 หุ้นไว้เอง และขายให้คนอื่น 400,000 หุ้นเพื่อระดมเงินเปิดสาขา

• ถ้าคุณซื้อ 1,000 หุ้น คุณเป็นเจ้าของ 1,000 ÷ 1,000,000 = 0.1% ของบริษัท
• ถ้าปีนี้บริษัทมีกำไรสุทธิ 5,000,000 บาท และตัดสินใจจ่ายปันผลครึ่งหนึ่ง คือ 2,500,000 บาท ปันผลต่อหุ้น = 2,500,000 ÷ 1,000,000 = 2.50 บาท
• คุณถือ 1,000 หุ้น จะได้ก่อนหักภาษี 2.50 × 1,000 = 2,500 บาท

ตัวเลข 0.1% ฟังดูน้อย แต่ตรงนี้คือแก่นของหุ้น สิทธิของคุณเป็นสัดส่วนตามจำนวนหุ้นเสมอ ไม่ได้เป็นก้อนเท่ากันทุกคน คนที่ถือ 600,000 หุ้นมีเสียงมากกว่าคุณ 600 เท่า และได้ปันผลมากกว่าคุณ 600 เท่า

การตัดสินใจเรื่องปันผลเป็นของบริษัท ไม่ใช่เรื่องที่ผู้ถือหุ้นรายย่อยบังคับได้ บริษัทอาจนำกำไรไปขยายสาขาแทน ทำให้ไม่มีปันผลเลยในปีนั้น และไม่ผิดอะไร

ถือหุ้นแล้วได้สิทธิอะไรบ้าง

สิทธิ	ความหมาย	ข้อควรรู้
รับเงินปันผล	ได้ส่วนแบ่งกำไรที่บริษัทประกาศจ่าย	ไม่มีบังคับว่าต้องจ่าย และไม่มีใครรับประกันจำนวน
ส่วนต่างราคา	ขายได้กำไรเมื่อราคาสูงกว่าที่ซื้อ	ขาดทุนได้เมื่อราคาต่ำกว่า
ลงมติในที่ประชุมผู้ถือหุ้น	ออกเสียงเรื่องสำคัญ เช่น เลือกกรรมการ อนุมัติปันผล เพิ่มทุน	เสียงมากน้อยตามจำนวนหุ้นที่ถือ
สิทธิในทรัพย์สินและรายได้ของกิจการ	เป็นผู้มีส่วนได้เสียในธุรกิจ	อยู่หลังเจ้าหนี้ในลำดับรับเงินคืนเมื่อเลิกกิจการ

ข้อสุดท้ายคือสิ่งที่ SET เน้นเมื่ออธิบายความเสี่ยง หากกิจการล้มละลาย ผู้ถือหุ้นจะได้รับเงินลงทุนคืนก็ต่อเมื่อกิจการจ่ายภาระผูกพันให้เจ้าหนี้และผู้ถือหุ้นบุริมสิทธิแล้ว ในทางปฏิบัติหมายความว่าเมื่อบริษัทมีปัญหาหนัก เงินที่เหลือถึงผู้ถือหุ้นสามัญมักน้อยมากหรือไม่เหลือเลย

คุณรู้สึกถึงสิทธิเหล่านี้จริงตอนไหน ตอนบริษัทประกาศจ่ายปันผล และตอนบริษัทเรียกประชุมผู้ถือหุ้น ซึ่งผู้ถือหุ้นรายย่อยส่วนใหญ่ไปไม่ถึง แต่ยังส่งหนังสือมอบฉันทะให้คนอื่นลงมติแทนได้

เงินจากหุ้นมาจากสองทาง

ผลตอบแทนจากหุ้นแยกได้เป็น 2 ก้อน และควรคิดแยกกัน

ก้อน	เกิดเมื่อไร	ขึ้นกับอะไร
เงินปันผล	บริษัทมีกำไรและประกาศจ่าย	กำไรของบริษัทและนโยบายปันผล
ส่วนต่างราคา	คุณขายหุ้น	ราคาตลาดตอนขายเทียบตอนซื้อ

ตัวอย่างสมมติต่อจากร้านก๋วยเตี๋ยว สมมติหุ้นของบริษัทนี้ซื้อขายในตลาด คุณซื้อ 1,000 หุ้นที่ราคา 20 บาท ลงเงิน 20,000 บาท (ยังไม่รวมค่าคอมมิชชัน) ต่อมาคิดได้ 3 กรณีหลังหนึ่งปี

กรณี	ราคาขาย	ปันผลรับ (2.50 บาทต่อหุ้น)	กำไรจากราคา	รวม
ธุรกิจดี	24 บาท	2,500 บาท	+4,000 บาท	+6,500 บาท
ธุรกิจทรงตัว	20 บาท	2,500 บาท	0 บาท	+2,500 บาท
ธุรกิจแย่ ปันผลยังจ่าย	14 บาท	2,500 บาท	−6,000 บาท	−3,500 บาท

กรณีที่สามคือสิ่งที่มือใหม่มักมองข้าม ปันผล 2,500 บาทเข้ามาจริง แต่ราคาลดไป 6,000 บาท ผลรวมยังเป็นลบ อย่าอ่านเงินปันผลเป็นเงินเพิ่มเฉย ๆ โดยไม่ดูว่าราคาหุ้นไปทางไหน อัตราปันผลสูงมากบางครั้งเป็นเพราะราคาตกแรง เรื่องนี้อธิบายละเอียดที่ หุ้นปันผลคืออะไร

ปันผลต่อหุ้น 2.50 บาทเทียบกับราคา 20 บาท คืออัตราปันผล 12.5% ซึ่งสูงเกินปกติ ตัวอย่างนี้ตั้งใจใช้เลขกลมให้คำนวณง่าย ไม่ใช่อัตราที่คาดหวังได้จากหุ้นจริง

ภาษีกับต้นทุนที่ทำให้ตัวเลขจริงต่างจากตัวอย่าง

ตามข้อมูลใน 1st Step to Trade ของ SET ผู้ลงทุนบุคคลธรรมดาได้รับยกเว้นภาษีกำไรจากการขายหุ้น (capital gain) แต่เงินปันผลถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย 10% ลองคำนวณกรณีที่หนึ่ง

1. ปันผลก่อนภาษี 2,500 บาท
2. ภาษีหัก ณ ที่จ่าย 10% = 250 บาท
3. ได้ปันผลสุทธิ 2,250 บาท
4. กำไรจากราคา 4,000 บาท ไม่เสียภาษี
5. สมมติค่าคอมมิชชันทั้งซื้อและขายรวม 0.3% ของมูลค่าซื้อขาย ซื้อ 20,000 บาท ขาย 24,000 บาท คอมมิชชันรวมประมาณ 60 + 72 = 132 บาท
6. กำไรสุทธิหลังหักทุกอย่างประมาณ 2,250 + 4,000 − 132 = 6,118 บาท

อัตราคอมมิชชันจริงขึ้นกับแต่ละบริษัทหลักทรัพย์ และมักมีขั้นต่ำต่อรายการ ซึ่งกระทบมากเมื่อซื้อทีละน้อย ดูผลได้ที่ ซื้อหุ้นขั้นต่ำเท่าไร ส่วนภาษีเงินปันผลมีทางเลือกยื่นรวมกับรายได้อื่นเพื่อใช้เครดิตภาษี ซึ่งคุ้มหรือไม่ขึ้นกับขั้นภาษีของคุณ

หุ้นสามัญ หุ้นบุริมสิทธิ และหุ้นที่มีคำต่อท้าย

SET ระบุว่าหุ้นที่ซื้อขายในตลาดมีหลายแบบ ซึ่งมีผลต่อสิทธิที่คุณได้จริง

ชนิด	ดูได้จาก	สิ่งที่ควรรู้
หุ้นสามัญ	ชื่อย่อหุ้นปกติ	ได้ปันผลตามกำไร มีสิทธิลงมติ และอยู่หลังเจ้าหนี้และหุ้นบุริมสิทธิเมื่อเลิกกิจการ
หุ้นบุริมสิทธิ	ดูชื่อชนิดหุ้นในข้อมูลของ SET	สิทธิต่างจากหุ้นสามัญ เช่น ลำดับรับเงินคืน ตามที่บริษัทกำหนด ควรอ่านข้อกำหนดของหุ้นนั้น
หุ้นต่างด้าว	ลงท้าย -F	ผู้ลงทุนต่างชาติถือแล้วได้สิทธิเทียบเท่าผู้ลงทุนไทย รวมปันผลและลงมติ
NVDR	ลงท้าย -R	ได้ปันผลและส่วนต่างราคาเหมือนหุ้นแม่ แต่ไม่มีสิทธิลงมติ

ผู้ลงทุนไทยส่วนใหญ่เริ่มจากหุ้นสามัญ แต่ก่อนซื้อหุ้นที่ชื่อมีคำต่อท้าย ควรเปิดข้อมูลของหุ้นนั้นบนเว็บไซต์ SET ก่อนเสมอ

หุ้นซื้อขายกันที่ไหน ราคาขยับได้แค่ไหน

หุ้นของบริษัทจดทะเบียนซื้อขายกันบนกระดานของตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย คุณส่งคำสั่งผ่านบริษัทหลักทรัพย์ที่มีใบอนุญาต ไม่ได้ซื้อตรงกับบริษัทที่ออกหุ้น SET ระบุว่าการเริ่มซื้อขายต้องเปิดบัญชีกับบริษัทหลักทรัพย์ในประเทศไทย ผู้เปิดต้องอายุอย่างน้อย 20 ปี และบัญชีมีสามแบบคือ Cash, Cash Balance และ Credit Balance รายละเอียดเอกสารและขั้นตอนดูได้ที่ วิธีเปิดบัญชีหุ้น

ช่วงเวลาซื้อขายหลักตามตารางของ SET

ช่วง	เวลา
Pre-open รอบเช้า (คำนวณราคาเปิด)	9.30 น. ถึงก่อนเปิดรอบเช้า
ซื้อขายรอบเช้า	ราว 10.00 น. ถึง 12.30 น.
พัก	12.30 - 13.30 น.
Pre-open รอบบ่าย	13.30 น. ถึงก่อนเปิดรอบบ่าย
ซื้อขายรอบบ่าย	ราว 14.00 น. ถึง 16.30 น.
Pre-close (คำนวณราคาปิด)	16.30 น. ถึงเวลาปิดจริง
Off-hour	จนถึง 17.00 น.

เวลาเปิดและปิดเป็นเวลาสุ่มในช่วง 5 นาที (เช่น เปิดเช้าระหว่าง 9.55 ถึง 10.00 น.) ตามที่ SET ระบุ

ราคาหุ้นรายตัวขยับได้ไม่เกินกรอบ SET กำหนดเพดานและพื้นไม่เกิน 30% ของราคาปิดวันก่อนหน้า และมี Dynamic Price Band ไม่เกิน 10% จากราคาซื้อขายล่าสุด ถ้าคำสั่งทำให้ราคาออกนอกกรอบ ระบบจับคู่เฉพาะส่วนในกรอบแล้วเข้า Pre-Open 2 นาที ตัวเลขนี้บอกว่าหุ้นหนึ่งตัวลงได้ถึง 30% ภายในวันเดียว ทั้งที่ภาพรวมตลาดอาจขยับไม่กี่เปอร์เซ็นต์ ตัวเลขภาพรวมของตลาดคือ SET Index ซึ่งเป็นอีกเรื่องหนึ่ง

ทำไมราคาหุ้นถึงขึ้นลงทุกวัน

ราคาหุ้นคือราคาที่ผู้ซื้อและผู้ขายตกลงกันได้ในขณะนั้น มันไม่ใช่มูลค่าที่บริษัทประเมินเอง ปัจจัยที่ผลักราคามีทั้งกำไรของบริษัท ดอกเบี้ย เศรษฐกิจ ข่าว และอารมณ์ตลาด เรื่องนี้แยกอธิบายที่ ทำไมราคาหุ้นขึ้นลง สิ่งที่ควรเข้าใจตั้งแต่ต้นคือ ราคาที่ลดลงไม่ได้ทำให้คุณขาดทุนทันที ขาดทุนจริงเมื่อคุณขาย ขณะที่ถ้าถือต่อ มูลค่าตามราคาตลาดของพอร์ตก็ยังลดลง และคุณไม่รู้ว่าราคาจะกลับหรือไม่

ความเสี่ยงที่ควรรู้ก่อนลงเงิน

1. ขาดทุนเงินต้นได้ ไม่มีกลไกใดรับประกันราคาที่ซื้อ
2. บริษัทเลิกกิจการ ผู้ถือหุ้นสามัญอยู่ท้ายสุดในลำดับรับเงินคืน
3. สภาพคล่อง หุ้นบางตัวซื้อขายน้อย ขายยาก ราคาต่างกันมากระหว่างเสนอซื้อกับเสนอขาย
4. ความเสี่ยงจากกู้เงินซื้อ บัญชี Credit Balance มีดอกเบี้ย และถ้าราคาหุ้นลง ยังต้องชำระหนี้
5. ข้อมูลจากคนแนะนำ ไม่ควรซื้อเพราะเพื่อนหรือกลุ่มแชตบอก ให้ตรวจข้อมูลกับ SET และงบการเงินของบริษัทเอง
6. ความเสี่ยงของการกระจุกตัว เงินทั้งหมดอยู่ในหุ้นตัวเดียว ถ้าบริษัทมีปัญหา พอร์ตเสียหนักกว่าการกระจายหลายตัว

ลงทุนทางอื่นแทนหุ้นตัวเดียวได้ไหม

หุ้นรายตัวเป็นทางเลือกหนึ่ง ผู้ที่ไม่อยากเลือกบริษัทเองมักใช้กองทุนรวมที่ลงทุนในหุ้นหลายตัว ซึ่งมีค่าธรรมเนียมและความเสี่ยงของตัวเอง ข้อควรเทียบก่อนเลือกมีดังนี้

ข้อ	ซื้อหุ้นรายตัว	กองทุนรวมหุ้น
ความเป็นเจ้าของ	เป็นเจ้าของบริษัทโดยตรง	เป็นเจ้าของหน่วยลงทุน ไม่ใช่ตัวหุ้นโดยตรง
การกระจายความเสี่ยง	ต้องซื้อหลายตัวเอง	กองทุนกระจายให้ในตัว
ค่าใช้จ่าย	ค่าคอมมิชชันและภาษีปันผล	ค่าธรรมเนียมการจัดการที่หักจากกองทุน
การตัดสินใจ	คุณเลือกเองทุกตัว	ผู้จัดการกองทุนเลือกให้ตามนโยบาย
เงินขั้นต่ำ	ราคาหุ้น × 100 หุ้น หรือซื้อเศษหุ้น	ขึ้นกับแต่ละกองทุน

ทั้งสองแบบมีความเสี่ยงขาดทุนจากตลาด ไม่มีแบบไหนปลอดภัยกว่าโดยอัตโนมัติ

เช็กลิสต์ก่อนซื้อหุ้นตัวแรก

• อธิบายได้ว่าบริษัทที่จะซื้อหากินด้วยอะไร ในประโยคเดียว
• รู้ว่าเงินที่ใช้ซื้อเป็นเงินเย็น ไม่กระทบค่าใช้จ่ายที่ต้องจ่ายใน 1-2 ปี
• เช็กใบอนุญาตของบริษัทหลักทรัพย์กับ ก.ล.ต. ก่อนเปิดบัญชี
• คำนวณเงินที่ต้องใช้ต่อหนึ่งล็อต (ราคา × 100 หุ้น) และค่าคอมมิชชันขั้นต่ำ
• รู้ว่าถ้าราคาลดลง 30% คุณรับได้หรือไม่ และจะทำอย่างไร
• เข้าใจว่าปันผลและกำไรไม่มีใครรับประกัน
• ตรวจข้อมูลบริษัทจาก SET และงบการเงิน ไม่ซื้อเพราะข่าวลือ

ตัวอย่างสรุป สมมติคุณซื้อหุ้นร้านก๋วยเตี๋ยว 1,000 หุ้นที่ 20 บาท ลงเงิน 20,000 บาท ปันผลสุทธิหลังภาษี 10% คือ 2,250 บาท ถ้าขายที่ 24 บาทได้กำไรจากราคา 4,000 บาท รวมก่อนค่าคอมมิชชันเป็น 6,250 บาท แต่ถ้าราคาลงเหลือ 14 บาท ปันผล 2,250 บาทหักกับการลดลง 6,000 บาท ผลรวมติดลบ 3,750 บาท ทั้งสองผลเกิดได้จากบริษัทเดียวกัน แค่ธุรกิจเดินต่างกัน การเข้าใจทั้งสองด้านก่อนลงเงินคือนิยามที่ใช้งานได้จริงของคำว่าหุ้น ข้อมูลในบทความเป็นเนื้อหาเพื่อการศึกษา ควรตรวจเกณฑ์และภาษีล่าสุดกับ SET และกรมสรรพากรก่อนตัดสินใจ