วิเคราะห์หุ้นทำยังไง 5 ขั้นไล่จากธุรกิจ งบการเงิน ถึงราคาที่ยอมจ่าย

วิเคราะห์หุ้นคือการตอบสามคำถามเรียงกันให้ได้ก่อนส่งคำสั่งซื้อ หนึ่ง บริษัทนี้หาเงินจากอะไร สอง ตัวเลขในงบการเงินยืนยันภาพนั้นหรือเปล่า สาม ราคาที่ตลาดตั้งอยู่ตอนนี้เหมาะกับคุณภาพและการเติบโตของธุรกิจไหม หลักสูตรมือใหม่ของ SET แบ่งการวิเคราะห์เป็นสามช่วงในลำดับเดียวกัน คือ ปัจจัยพื้นฐาน การประเมินมูลค่า และปัจจัยเทคนิค

ด้านล่างเป็นลำดับ 5 ขั้นที่ใช้กับหุ้นตัวไหนก็ได้ พร้อมตัวเลขสมมติให้เห็นว่าแต่ละขั้นตัดสินอะไร

ขั้นที่ 1 อธิบายธุรกิจให้ได้ในสามประโยค

ก่อนเปิดตัวเลข ให้ตอบสามเรื่องนี้ด้วยภาษาของคุณเอง ใครเป็นลูกค้า ขายอะไร และทำกำไรจากตรงไหน แหล่งที่เร็วที่สุดคือ แบบ 56-1 One Report ซึ่งบริษัทจดทะเบียนต้องเปิดเผยทุกปี ส่วนที่ควรอ่านคือโครงสร้างรายได้แยกตามผลิตภัณฑ์หรือกลุ่มลูกค้า ความเสี่ยงที่บริษัทระบุเอง และรายชื่อผู้ถือหุ้นใหญ่

ตัวอย่างสมมติ บริษัท ร้านอาหารเครือหนึ่ง รายได้ 70% มาจากสาขาในห้างค้าปลีกที่เช่าพื้นที่ และ 30% มาจากบริการส่งอาหาร สิ่งที่ต้องถามต่อไปคือ ค่าเช่าอยู่ที่กี่เปอร์เซ็นต์ของรายได้ สัญญาเช่ากับห้างหมดเมื่อไร และค่าคอมมิชชันของแอปส่งอาหารกินกำไรส่วนนี้เท่าไร ธุรกิจที่อธิบายไม่ได้ว่าเงินเข้ามาจากไหน ไม่ควรไปต่อขั้นถัดไป

รายการตรวจขั้นนี้

• รายได้ใหญ่ที่สุดมาจากกลุ่มไหน ถ้าลูกค้ารายเดียวหรือสัญญาเดียวเกิน 30% ของรายได้ ถือเป็นความเสี่ยงเรื่องการกระจุกตัว
• ธุรกิจพึ่งใบอนุญาตหรือสัมปทานที่มีวันหมดอายุหรือไม่
• ผู้บริหารและผู้ถือหุ้นใหญ่ถือหุ้นอยู่เท่าไร และมีประวัติถูกลงโทษจากหน่วยงานกำกับหรือไม่

ขั้นที่ 2 อ่านงบการเงิน 6 ตัวชี้วัดพื้นฐาน

งบการเงินและค่าสถิติของหุ้นเปิดดูได้ฟรีบนเว็บไซต์ SET คัดตัวชี้วัดที่ตอบได้เร็วว่าธุรกิจแข็งแรงหรือไม่ ตารางนี้ใช้เกณฑ์ตัวอย่างกว้างๆ เพื่อเริ่มต้น ไม่ใช่เกณฑ์ตายตัว แต่ละอุตสาหกรรมต่างกัน

ตัวชี้วัด	ดูอะไร	สัญญาณที่ดี	สัญญาณที่ควรสงสัย
อัตราเติบโตของรายได้	รายได้ปีนี้เทียบปีก่อน ย้อน 3 ถึง 5 ปี	โตต่อเนื่องหรือใกล้เคียงอุตสาหกรรม	ตกลงหลายปี หรือโตจากการควบรวมเพียงครั้งเดียว
อัตรากำไรสุทธิ	กำไรสุทธิ หาร รายได้	คงที่หรือดีขึ้น	ลดลงทุกปีขณะที่รายได้เพิ่ม
ROE	กำไรสุทธิ หาร ส่วนของผู้ถือหุ้นเฉลี่ย	สูงกว่าคู่แข่งในกลุ่มและไม่ได้มาจากหนี้ล้วน	สูงเพราะส่วนทุนเล็กจากขาดทุนสะสม
หนี้สินต่อทุน (D/E)	หนี้มีดอกเบี้ย เทียบ ส่วนของผู้ถือหุ้น	ต่ำหรืออยู่ในระดับเดียวกับกลุ่ม	สูงขึ้นเรื่อยๆ ขณะรายได้ไม่เพิ่ม
กระแสเงินสดจากการดำเนินงาน	เงินสดที่ธุรกิจหลักสร้างจริง	เป็นบวกและใกล้เคียงกำไรสุทธิ	กำไรสูงแต่เงินสดติดลบหลายปี
อัตราเงินปันผลตอบแทน	ปันผลต่อหุ้น หาร ราคา	จ่ายสม่ำเสมอจากกำไรจริง	จ่ายเกินกำไร หรือสูงเพราะราคาตก

ตัวอย่างอ่านงบสมมติ 3 ปี

บริษัทสมมติ (ล้านบาท)	ปี 1	ปี 2	ปี 3
รายได้	1,000	1,100	1,210
กำไรสุทธิ	100	105	90
กระแสเงินสดจากการดำเนินงาน	110	80	40
หนี้มีดอกเบี้ย	300	400	520

รายได้โต 10% ต่อปีฟังดูดี แต่กำไรสุทธิปีที่ 3 ลดลง ส่วนอัตรากำไรสุทธิตกจาก 10% เหลือ 7.4% (90 หาร 1,210) และเงินสดจากการดำเนินงานลดจาก 110 เหลือ 40 ในขณะที่หนี้เพิ่มจาก 300 เป็น 520 ภาพรวมคือบริษัทขายได้มากขึ้นแต่ต้องแลกด้วยต้นทุนและหนี้ที่สูงขึ้น ควรไปอ่านหมายเหตุประกอบงบว่าลูกหนี้ ค้างจ่าย หรือสต๊อกสินค้าเพิ่มอย่างไร วิธีไล่แต่ละบรรทัดของงบกำไรขาดทุนอยู่ที่ งบกำไรขาดทุนคืออะไร

ขั้นที่ 3 เทียบกับคู่แข่งในกลุ่มเดียวกัน

ตัวเลขตัวเดียวไม่มีความหมายเมื่อไม่มีตัวเทียบ SET มีเครื่องมือคัดกรองหุ้น (SETSMART) ที่หลักสูตร Stock Screening & Sector Analysis สอนใช้คัดกรองหุ้นทั้งแนว Value และ Growth ตั้งเงื่อนไขเช่น ROE สูงกว่าค่ากลางกลุ่ม และ D/E ต่ำกว่าค่ากลาง แล้วดูว่าเหลือหุ้นกี่ตัว

วิธีเทียบอย่างน้อยทำสามอย่าง

1. เลือกคู่แข่งโดยตรง 3 ถึง 5 บริษัทที่ขายของคล้ายกันและขนาดใกล้เคียง
2. เทียบตัวชี้วัดชุดเดียวกัน ปีเดียวกัน ใช้นิยามเดียวกัน
3. เทียบกับค่าของบริษัทเองย้อนหลัง 3 ถึง 5 ปี เพื่อดูแนวโน้ม

ตัวอย่างสมมติของผลเทียบสามบริษัทค้าปลีกขนาดกลาง

ตัวชี้วัด	บริษัท A	บริษัท B	บริษัท C
รายได้โตเฉลี่ย 3 ปี	12%	4%	8%
อัตรากำไรสุทธิ	6%	3%	8%
ROE	14%	7%	18%
D/E	0.8 เท่า	2.1 เท่า	1.5 เท่า
P/E	18 เท่า	9 เท่า	15 เท่า

บริษัท B ถูกที่สุดตาม P/E แต่โตช้า กำไรบางและหนี้สูงสุด ส่วน C มี ROE และกำไรดีที่สุดแต่หนี้สูงกว่า A การเลือกที่ดีขึ้นอยู่กับว่าคุณให้น้ำหนักกับอะไรมากกว่า ความปลอดภัยของงบหรืออัตราผลตอบแทนต่อทุน และตัวเลขเหล่านี้เป็นตัวอย่างเพื่อฝึกอ่านเท่านั้น

ธุรกิจต่างประเภท ดูตัวชี้วัดไม่เหมือนกัน

ชุดตัวชี้วัดข้างต้นเป็นฐาน แต่บางกลุ่มต้องเสริมตัวที่เฉพาะกับธุรกิจ

กลุ่ม	ตัวชี้วัดที่ควรเพิ่ม	เหตุผล
ธนาคาร	สัดส่วนหนี้เสีย (NPL) อัตราส่วนเงินกองทุน ส่วนต่างอัตราดอกเบี้ยสุทธิ	กำไรผูกกับคุณภาพสินเชื่อ ไม่ใช่สต๊อกสินค้า
ค้าปลีกและร้านอาหาร	ยอดขายสาขาเดิม จำนวนสาขา ค่าเช่าต่อรายได้	บอกว่าโตจากความต้องการจริงหรือแค่เปิดสาขาเพิ่ม
อสังหาริมทรัพย์	ยอดขายรอโอน (Backlog) หนี้ต่อทุน สต๊อกที่สร้างเสร็จแล้ว	กำไรรับรู้เมื่อโอน ไม่ใช่เมื่อขาย
พลังงานและวัสดุ	ราคาสินค้าที่ใช้อ้างอิง ต้นทุนการผลิตต่อหน่วย	กำไรแกว่งตามราคาสินค้า ไม่ใช่ฝีมือบริหารล้วนๆ
โรงพยาบาล	อัตราการใช้เตียง รายได้ต่อผู้ป่วย	วัดการเติบโตของฐานลูกค้า

ถ้าบริษัทเปิดสาขาเพิ่มปีละ 15% แต่ยอดขายสาขาเดิมลดลง 3% แปลว่ารายได้ที่โตมาจากสาขาใหม่ ไม่ใช่ความนิยมที่เพิ่มขึ้น ข้อมูลนี้ไม่ปรากฏในงบกำไรขาดทุนบรรทัดเดียว ต้องอ่านจากคำอธิบายผลการดำเนินงานของฝ่ายจัดการ (MD&A) ที่แนบงบ

สัญญาณเตือนทั่วไปที่ควรหยุดอ่านต่อและตรวจให้ชัด

• ผู้สอบบัญชีให้ความเห็นแบบมีเงื่อนไข หรือมีข้อสังเกตเรื่องการดำเนินงานต่อเนื่อง
• ลูกหนี้การค้าโตเร็วกว่ารายได้หลายไตรมาส
• ธุรกิจเพิ่มทุนหรือออกหุ้นกู้ถี่ในช่วงสั้น
• รายการกับบุคคลที่เกี่ยวข้องมีมูลค่าสูงเมื่อเทียบกับรายได้

ขั้นที่ 4 ประเมินว่าราคาที่จ่ายเหมาะไหม

คุณภาพดีไม่ได้แปลว่าซื้อได้ที่ทุกราคา ขั้นนี้เทียบราคากับสิ่งที่ได้ ตัวคูณที่ใช้บ่อยมีสามตัว

• P/E ราคาต่อกำไร เหมาะกับธุรกิจที่กำไรสม่ำเสมอ อ่านเงื่อนไขและกับดักที่ P/E ratio คืออะไร
• P/BV ราคาต่อมูลค่าตามบัญชี เหมาะกับธนาคาร ประกัน และธุรกิจที่สินทรัพย์เป็นแกนหลัก
• อัตราเงินปันผลตอบแทน เหมาะกับธุรกิจที่จ่ายปันผลสม่ำเสมอ ใช้เทียบกับดอกเบี้ยเงินฝาก

วิธีทำเป็นขั้นตอน เริ่มจากตั้งสมมติฐานกำไรปีหน้าเป็นช่วง เช่น ต่ำ กลาง สูง นำไปคูณกับตัวคูณที่เคยเกิดขึ้นของหุ้นนี้และของกลุ่ม แล้วดูช่วงราคาที่ได้ ตัวอย่างสมมติ บริษัท C กำไรต่อหุ้นปัจจุบัน 3 บาท ถ้าปีหน้าอยู่ระหว่าง 2.7 ถึง 3.6 บาท และตัวคูณที่เคยเกิดคือ 12 ถึง 16 เท่า ช่วงราคาที่ได้คือ 32.4 ถึง 57.6 บาท ถ้าราคาตลาดอยู่ที่ 55 บาท คุณกำลังจ่ายใกล้ขอบบนของช่วงที่ประเมิน ส่วนส่วนต่างระหว่างราคาตลาดกับช่วงล่าง (32.4) คือความเสี่ยงที่ต้องยอมรับไว้ล่วงหน้า

ผลของขั้นนี้คือช่วงราคา ไม่ใช่ตัวเลขเป๊ะ และขึ้นอยู่กับสมมติฐานของคุณ จึงต้องเขียนสมมติฐานเก็บไว้เพื่อกลับมาตรวจ

ขั้นที่ 5 เขียนเหตุผลที่ซื้อและเงื่อนไขที่ทำให้คุณผิด

การวิเคราะห์ที่ไม่เขียนลงกระดาษมักเปลี่ยนไปตามราคา เมื่อราคาตก คนที่ไม่ได้จดเหตุผลจะอธิบายใหม่ให้ตัวเองฟังว่าถือต่อได้ ให้เขียนสี่ข้อนี้ก่อนซื้อ

1. เหตุผลที่ซื้อ ไม่เกินสองประโยค เช่น ธุรกิจนี้โต 8% ต่อปีและ ROE สูงกว่ากลุ่ม ราคายังไม่สะท้อนครบ
2. ความเสี่ยงสามอย่างที่เป็นไปได้มากที่สุด เช่น ลูกค้ารายใหญ่ย้ายออก ต้นทุนวัตถุดิบ หนี้ครบกำหนด
3. เงื่อนไขที่ทำให้คุณเปลี่ยนใจ เช่น อัตรากำไรสุทธิต่ำกว่า 5% สองไตรมาสติด หรือหนี้ต่อทุนเกิน 2 เท่า
4. สัดส่วนเงินที่ใส่ในหุ้นตัวนี้เทียบทั้งพอร์ต

เงื่อนไขข้อสามต้องเป็นตัวเลขหรือเหตุการณ์ที่ตรวจได้ ไม่ใช่ความรู้สึก และถ้ายังเขียนไม่ได้ แปลว่ายังเข้าใจไม่พอที่จะซื้อ

ติดตามหลังซื้อ และตรวจเมื่อไร

งบรายไตรมาสของบริษัทจดทะเบียนทยอยประกาศหลังสิ้นไตรมาสราวหนึ่งเดือนครึ่ง เป็นจังหวะที่ควรเปิดตารางตัวชี้วัดเดิมมาเติมตัวเลขใหม่ ตั้งปฏิทินสี่ครั้งต่อปีแทนการเปิดดูราคาทุกชั่วโมง ถ้ามีข่าวสำคัญระหว่างไตรมาส เช่น ควบรวม เปลี่ยนผู้บริหาร หรือถูกเพิ่มเครื่องหมายเตือนบนหุ้น ให้อ่านประกาศในเว็บไซต์ SET

เมื่อต้องการจังหวะซื้อขายเพิ่มเติม ใช้กราฟเป็นเครื่องช่วยตัดสินจังหวะ ไม่ใช่แทนที่การวิเคราะห์ ดูพื้นฐานได้ที่ วิเคราะห์ทางเทคนิคคืออะไร ส่วนเงินขั้นต่ำและต้นทุนซื้อขายอยู่ที่ ซื้อหุ้นไทยขั้นต่ำเท่าไหร่

เช็กลิสต์การวิเคราะห์หนึ่งหน้า

หัวข้อ	คำถามที่ต้องตอบ	ผ่านเมื่อ
ธุรกิจ	รายได้มาจากไหน ใครคือลูกค้าหลัก	อธิบายได้ใน 3 ประโยค และไม่พึ่งลูกค้ารายเดียวเกิน 30%
งบ 3 ถึง 5 ปี	รายได้ กำไร เงินสด หนี้ไปทางไหน	กำไรและเงินสดสอดคล้องกัน หนี้ไม่พุ่งโดยไม่มีเหตุผล
เทียบคู่แข่ง	อยู่ตรงไหนในกลุ่ม	ดีกว่าค่ากลางในข้อที่คุณให้ความสำคัญ
ราคา	ช่วงราคาประเมินกับราคาตลาด	ราคาตลาดไม่เกินครึ่งบนของช่วงที่ประเมิน
แผนออก	เงื่อนไขที่ทำให้เปลี่ยนใจ	เขียนเป็นตัวเลขหรือเหตุการณ์ได้

ตัวอย่างและตัวเลขในบทความเป็นข้อมูลสมมติเพื่อการศึกษา ไม่ใช่คำแนะนำซื้อหรือขายหลักทรัพย์ใด การตัดสินใจลงทุนจริงควรปรึกษาที่ปรึกษาการลงทุนที่ได้รับใบอนุญาตจาก ก.ล.ต. และตรวจงบล่าสุดบนเว็บไซต์ SET