EPS คืออะไร กำไรต่อหุ้นบอกอะไร และอ่านผิดได้ตรงไหน

EPS ย่อมาจาก Earnings Per Share หรือกำไรต่อหุ้น ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยให้นิยามว่าเป็นส่วนของกำไรสุทธิที่แบ่งเฉลี่ยให้หุ้นสามัญแต่ละหุ้น ถ้าบริษัทมีกำไร 100 ล้านบาท และมีหุ้นสามัญ 50 ล้านหุ้น EPS เท่ากับ 2 บาท แปลว่าถ้าคุณถือหุ้นนี้ 1 หุ้น คุณเป็นเจ้าของกำไรส่วนนั้น 2 บาท ไม่ว่าบริษัทจะจ่ายเป็นปันผลหรือเก็บไว้ก็ตาม

ตัวเลขนี้ดูง่าย แต่ถูกอ่านผิดบ่อย ส่วนที่เหลือจะไล่ตั้งแต่วิธีคิด วิธีเทียบ ไปจนถึงกรณีที่ EPS หลอกตา

สูตรและที่มาของแต่ละตัวเลข

EPS = กำไรสุทธิ ÷ จำนวนหุ้นสามัญที่ชำระแล้ว

แต่ละส่วนของสูตรมีรายละเอียดที่ต้องรู้

ส่วนของสูตร	หาได้จากไหน	ข้อควรรู้
กำไรสุทธิ	งบกำไรขาดทุน บรรทัดกำไรส่วนที่เป็นของผู้ถือหุ้นบริษัทใหญ่	ไม่รวมส่วนของผู้มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม
จำนวนหุ้นสามัญ	หมายเหตุประกอบงบ หรือข้อมูลบริษัทบนเว็บไซต์ตลาดหลักทรัพย์	ถ้ามีหุ้นบุริมสิทธิ ต้องแยกส่วนของหุ้นบุริมสิทธิออกก่อน
ช่วงเวลา	ไตรมาสเดียว หรือ 12 เดือนล่าสุด	EPS ไตรมาสเทียบกับ EPS ทั้งปีตรงๆ ไม่ได้

บรรทัดกำไรที่ใช้สำคัญ เพราะบริษัทที่มีบริษัทย่อยจะแสดงกำไรสองระดับ คือกำไรรวมทั้งกลุ่ม และกำไรเฉพาะส่วนที่เป็นของผู้ถือหุ้นบริษัทใหญ่ คู่มือสูตรค่าสถิติของตลาดหลักทรัพย์ระบุว่าในการคำนวณ P/E จะใช้กำไรสุทธิ 12 เดือนที่ไม่รวมส่วนของผู้มีส่วนได้เสียที่ไม่มีอำนาจควบคุม ซึ่งเป็นตรรกะเดียวกันกับ EPS ที่ผู้ถือหุ้นบริษัทใหญ่ควรดู ถ้าคุณยังไม่คุ้นกับการไล่บรรทัดในงบ อ่าน งบกำไรขาดทุน ก่อนได้

EPS บอกอะไรได้ และบอกอะไรไม่ได้

EPS บอกขนาดของกำไรเทียบกับหุ้นหนึ่งหุ้น บทความของ SET Investnow อธิบายว่า EPS สะท้อนผลตอบแทนที่ผู้ถือหุ้นได้รับต่อไตรมาสหรือต่อปี และการเติบโตของ EPS ที่สม่ำเสมอมักมาคู่กับการจ่ายปันผลที่ต่อเนื่อง

สิ่งที่ EPS บอกไม่ได้มีหลายเรื่อง

• ราคาหุ้นถูกหรือแพง ต้องเอาไปเทียบกับราคาก่อน ซึ่งคือ P/E
• กำไรเป็นเงินสดจริงหรือไม่ บริษัทที่ขายเชื่อมากๆ มีกำไรบนกระดาษสูงแต่เงินสดเข้าช้า
• กำไรมาจากธุรกิจหลักหรือไม่ รายการขายทรัพย์สินครั้งเดียวทำให้ EPS พุ่งได้
• บริษัทใช้หนี้มากแค่ไหนในการสร้างกำไร ต้องดูงบดุลประกอบ

เพราะเหตุนี้ EPS จึงเป็นจุดเริ่ม ไม่ได้เป็นคำตอบสุดท้าย

เทียบ EPS อย่างไรให้ถูก

เทียบกับตัวเองข้ามช่วงเวลา

วิธีที่ใช้บ่อยคือเทียบไตรมาสต่อไตรมาส (QoQ) และเทียบกับไตรมาสเดียวกันของปีก่อน (YoY) ธุรกิจที่มีฤดูกาล เช่น ค้าปลีก ท่องเที่ยว หรือเครื่องดื่ม การเทียบ YoY ให้ภาพที่ยุติธรรมกว่า เพราะไตรมาสที่ 4 ของปีนี้เทียบกับไตรมาสที่ 4 ของปีก่อน ฤดูกาลเหมือนกัน

ตัวอย่างสมมติ บริษัทหนึ่งมี EPS รายไตรมาสดังนี้

ไตรมาส	EPS ปีก่อน	EPS ปีนี้	เปลี่ยนแปลง YoY
ไตรมาส 1	0.40 บาท	0.46 บาท	+15%
ไตรมาส 2	0.35 บาท	0.38 บาท	+8.6%
ไตรมาส 3	0.30 บาท	0.36 บาท	+20%
ไตรมาส 4	0.55 บาท	0.52 บาท	-5.5%
รวมทั้งปี	1.60 บาท	1.72 บาท	+7.5%

ถ้าดูแค่ QoQ ไตรมาส 4 ปีนี้เพิ่มจากไตรมาส 3 ถึง 44% ฟังดูดีมาก แต่เมื่อเทียบ YoY กลับลดลง 5.5% ข้อมูลชุดเดียวกันให้ข้อสรุปคนละทาง ขึ้นกับว่าคุณเทียบกับอะไร

อย่าเทียบตัวเลขดิบข้ามบริษัท

บริษัท ก มี EPS 10 บาท บริษัท ข มี EPS 1 บาท ไม่ได้แปลว่าบริษัท ก ทำกำไรเก่งกว่า 10 เท่า บริษัท ก อาจมีจำนวนหุ้นน้อยกว่าและราคาหุ้นสูงกว่ามาก ถ้าจะเทียบข้ามบริษัท ให้ใช้ตัวเลขที่ปรับขนาดแล้ว เช่น P/E หรืออัตราการเติบโตของ EPS

กรณีที่ EPS หลอกตา

กำไรพิเศษครั้งเดียว

บริษัทขายที่ดินหรือเงินลงทุนในบริษัทอื่น แล้วบันทึกกำไรก้อนใหญ่ในไตรมาสเดียว EPS จะพุ่งขึ้นในไตรมาสนั้น แต่ไตรมาสถัดไปกลับลงมาที่เดิม วิธีตรวจคือเปิดงบกำไรขาดทุน ดูบรรทัดรายได้อื่นหรือกำไรจากการขายสินทรัพย์ และอ่านคำอธิบายและการวิเคราะห์ของฝ่ายจัดการ (MD&A) ที่บริษัทจดทะเบียนเผยแพร่พร้อมงบ

ตัวอย่างสมมติ บริษัทมีกำไรปกติ 80 ล้านบาท บวกกำไรจากขายที่ดิน 40 ล้านบาท หุ้น 100 ล้านหุ้น EPS ที่รายงานคือ 1.20 บาท แต่ถ้าตัดรายการพิเศษออก EPS จากธุรกิจหลักคือ 0.80 บาท ถ้าคุณใช้ 1.20 บาทไปคำนวณ P/E คุณจะเห็นหุ้นถูกกว่าความจริงถึงหนึ่งในสาม

จำนวนหุ้นเปลี่ยน

การเพิ่มทุน การแปลงสภาพใบสำคัญแสดงสิทธิ หรือการจ่ายปันผลเป็นหุ้น ทำให้จำนวนหุ้นมากขึ้น EPS จึงลดลงแม้กำไรรวมเท่าเดิม ในทางกลับกัน การซื้อหุ้นคืนทำให้จำนวนหุ้นลดลง EPS สูงขึ้นแม้กำไรรวมไม่โต

ตัวอย่างสมมติ บริษัทมีกำไร 100 ล้านบาท หุ้น 100 ล้านหุ้น EPS 1 บาท ปีต่อมาเพิ่มทุนอีก 25 ล้านหุ้น กำไรขยับเป็น 110 ล้านบาท EPS ใหม่คือ 110 ÷ 125 = 0.88 บาท กำไรรวมโต 10% แต่ผู้ถือหุ้นเดิมได้ส่วนแบ่งต่อหุ้นลดลง 12%

นี่คือเหตุผลที่ควรดูทั้งการเติบโตของกำไรรวมและของ EPS คู่กันเสมอ ถ้าสองตัวเลขนี้วิ่งไปคนละทาง แปลว่ามีอะไรเกิดขึ้นกับจำนวนหุ้น

EPS ติดลบ

เมื่อบริษัทขาดทุน EPS จะติดลบ และ P/E คำนวณไม่ได้หรือไม่มีความหมาย บริษัทที่ขาดทุนชั่วคราวจากเหตุเฉพาะ เช่น ตั้งสำรองครั้งใหญ่ ต่างจากบริษัทที่ขาดทุนต่อเนื่องหลายปี ต้องอ่านเหตุผลในงบประกอบ

คำนวณ EPS 12 เดือนล่าสุดด้วยตัวเอง

ค่าสถิติที่ตลาดหลักทรัพย์แสดงอิงข้อมูลย้อนหลัง 1 ปีจากงบล่าสุด ถ้าคุณอยากคำนวณเองเพื่อตรวจสอบ หรือเพื่อใช้ตัวเลขที่ตัดรายการพิเศษแล้ว ให้รวม EPS ของ 4 ไตรมาสล่าสุดเข้าด้วยกัน ตัวเลขนี้มักเรียกว่า EPS แบบ 12 เดือนย้อนหลัง

ตัวอย่างสมมติ งบไตรมาส 2 ของปีนี้เพิ่งออก คุณมี EPS ไตรมาสดังนี้ ไตรมาส 3 ปีก่อน 0.30 บาท ไตรมาส 4 ปีก่อน 0.55 บาท ไตรมาส 1 ปีนี้ 0.46 บาท ไตรมาส 2 ปีนี้ 0.38 บาท รวมเป็น 1.69 บาท นี่คือ EPS 12 เดือนล่าสุดที่ใช้คำนวณ P/E ได้ทันที โดยไม่ต้องรองบทั้งปี

ระวังเรื่องเดียว คืองบไตรมาส 2 และ 3 บางบริษัทแสดงทั้งตัวเลขเฉพาะไตรมาสและตัวเลขสะสมตั้งแต่ต้นปี ถ้าคุณหยิบตัวเลขสะสมมารวม EPS จะซ้ำซ้อนและสูงเกินจริง ให้ดูหัวคอลัมน์ว่าเป็นงวดสามเดือนหรืองวดหกเดือน

ถ้าจำนวนหุ้นเปลี่ยนระหว่างปี การรวม EPS รายไตรมาสจะคลาดเคลื่อนเล็กน้อย เพราะแต่ละไตรมาสหารด้วยจำนวนหุ้นไม่เท่ากัน สำหรับการคัดหุ้นรอบแรก ความคลาดเคลื่อนระดับนี้มักรับได้ แต่ถ้าบริษัทเพิ่มทุนจำนวนมากระหว่างปี ควรใช้กำไรสุทธิรวม 4 ไตรมาสหารด้วยจำนวนหุ้นล่าสุดแทน

EPS ขั้นพื้นฐาน กับ EPS ปรับลด

ท้ายงบกำไรขาดทุนของบางบริษัทมี EPS สองบรรทัด บรรทัดแรกคือกำไรต่อหุ้นขั้นพื้นฐาน ซึ่งหารด้วยหุ้นสามัญที่มีอยู่จริง อีกบรรทัดคือกำไรต่อหุ้นปรับลด ซึ่งคิดเผื่อกรณีที่ตราสารที่แปลงเป็นหุ้นได้ เช่น ใบสำคัญแสดงสิทธิ ถูกแปลงสภาพทั้งหมด

ถ้าสองบรรทัดนี้ใกล้กัน แปลว่าบริษัทไม่มีตราสารรอแปลงสภาพมากนัก ถ้าห่างกันมาก แปลว่าในอนาคตจำนวนหุ้นมีโอกาสเพิ่มขึ้นอีกมาก และผู้ถือหุ้นเดิมจะได้ส่วนแบ่งกำไรต่อหุ้นลดลง สำหรับนักลงทุนที่ถือยาว ตัวเลขปรับลดเป็นภาพที่ระมัดระวังกว่า

EPS เชื่อมกับ P/E และปันผลอย่างไร

EPS เป็นตัวหารหรือตัวตั้งของตัวเลขสำคัญอีกสองตัว

ตัวเลข	สูตร	ใช้ทำอะไร
P/E	ราคาหุ้น ÷ EPS 12 เดือนล่าสุด	บอกว่าตลาดยอมจ่ายกี่เท่าของกำไรต่อหุ้น
อัตราการจ่ายปันผล	เงินปันผลต่อหุ้น ÷ EPS	บอกว่าบริษัทจ่ายกำไรออกมาเป็นปันผลกี่เปอร์เซ็นต์
อัตราการเติบโตของ EPS	(EPS ปีนี้ − EPS ปีก่อน) ÷ EPS ปีก่อน	บอกความเร็วของการเติบโตของกำไรต่อหุ้น

คู่มือของตลาดหลักทรัพย์ระบุว่าอัตราการจ่ายปันผลคำนวณจากเงินปันผลที่ประกาศจ่ายในรอบ 12 เดือนเทียบกับกำไรสุทธิ 12 เดือน และไม่รวมปันผลที่จ่ายเป็นหุ้น ส่วนวิธีอ่าน P/E ดูต่อได้ที่ P/E คืออะไร

ตัวอย่างสมมติ หุ้นราคา 30 บาท EPS 12 เดือนล่าสุด 2 บาท P/E เท่ากับ 15 เท่า ถ้าบริษัทจ่ายปันผล 1.20 บาทต่อหุ้น อัตราการจ่ายปันผลคือ 60% ของกำไร ถ้าคุณชอบหุ้นที่จ่ายปันผลสม่ำเสมอ ตัวเลขนี้บอกว่าบริษัทยังเหลือกำไร 40% ไว้ขยายธุรกิจ เรื่องการเลือกหุ้นปันผลอยู่ใน หุ้นปันผล

ถ้าคุณอยากดูประสิทธิภาพการใช้เงินของผู้ถือหุ้นเพิ่ม ตัวเลขที่ใช้คู่กับ EPS คือ ROE ซึ่งเทียบกำไรกับส่วนของผู้ถือหุ้นทั้งหมด

หาตัวเลข EPS ได้จากที่ไหน

• งบการเงินของบริษัท บรรทัดกำไรต่อหุ้นขั้นพื้นฐาน ซึ่งอยู่ท้ายงบกำไรขาดทุน
• หน้าข้อมูลบริษัทบนเว็บไซต์ตลาดหลักทรัพย์ ซึ่งแสดงค่าสถิติจากงบล่าสุด
• แบบแสดงรายการข้อมูลประจำปีของบริษัท ซึ่งมีข้อมูลย้อนหลังหลายปีและคำอธิบายของฝ่ายจัดการ

ข้อควรระวังคือค่าสถิติบนหน้าสรุปมักใช้ข้อมูลย้อนหลัง 12 เดือนจากงบล่าสุด ส่วนในงบไตรมาสอาจเป็นตัวเลขเฉพาะไตรมาสหรือสะสมตั้งแต่ต้นปี ก่อนเอาไปคำนวณต่อ ให้ดูให้แน่ว่าเป็นช่วงเวลาไหน

ถ้าคุณต้องการเข้าใจภาพรวมของงบทั้งชุด อ่าน วิธีอ่านงบการเงิน ประกอบ ส่วนข้อสงสัยเรื่องการเปิดเผยข้อมูลของบริษัทจดทะเบียน ติดต่อตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยหรือสำนักงาน ก.ล.ต. ได้โดยตรง

ใช้ EPS คัดหุ้นรอบแรก แล้วตรวจต่อ 3 ข้อ

เมื่อคุณเปิดดูหุ้นตัวหนึ่ง ให้ใช้ EPS เป็นตะแกรงรอบแรก ดู EPS รายปีย้อนหลัง 5 ปี ถ้าเพิ่มขึ้นเป็นแนวโน้ม หรืออย่างน้อยไม่ผันผวนรุนแรง ค่อยตรวจต่อ

ข้อแรก กำไรรวมโตไปทางเดียวกับ EPS หรือไม่ ถ้าไม่ ดูการเปลี่ยนแปลงจำนวนหุ้น

ข้อสอง ปีที่ EPS กระโดด มีรายการพิเศษหรือไม่ ถ้ามี ตัดออกแล้วคำนวณใหม่

ข้อสาม P/E ที่ได้จาก EPS ที่ตัดรายการพิเศษแล้ว ยังอยู่ในระดับที่คุณรับได้เมื่อเทียบกับบริษัทในอุตสาหกรรมเดียวกันหรือไม่

ถ้าผ่านทั้งสามข้อ หุ้นตัวนั้นควรค่าแก่การอ่านรายงานประจำปีฉบับเต็ม ถ้าไม่ผ่านข้อใด ให้รู้ว่าตัวเลข EPS ที่เห็นบนหน้าจอยังไม่ได้เล่าเรื่องทั้งหมด