กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ คือ อะไร เงินสะสม ภาษี และตอนลาออก

กองทุนสำรองเลี้ยงชีพ หรือ Provident Fund (PVD) คือกองทุนที่ลูกจ้างตัดเงินเดือนส่วนหนึ่งเข้ากองทุนทุกเดือน และนายจ้างจ่ายสมทบเพิ่มให้ เงินทั้งสองก้อนถูกนำไปลงทุนต่อเนื่องจนถึงวันที่ออกจากงานหรือเกษียณ ตามข้อมูลของสำนักงาน ก.ล.ต. ลูกจ้างเป็นคนเลือกนโยบายการลงทุนของตัวเองและเปลี่ยนได้

บริษัทที่มีกองทุนนี้ให้ถือเป็นสวัสดิการที่มีมูลค่ามาก เพราะเงินสมทบของนายจ้างคือเงินเพิ่มที่ไม่ได้มาจากเงินเดือนคุณ และเงินสะสมของคุณลดหย่อนภาษีได้ แต่ก็มีรายละเอียดตอนออกจากงานที่ถ้าไม่รู้ล่วงหน้า อาจเสียภาษีโดยไม่จำเป็น

กติกาหลักของกองทุน

เรื่อง	รายละเอียด
ใครออม	ลูกจ้างหักจากค่าจ้าง และนายจ้างสมทบเพิ่ม
อัตราสะสม/สมทบ	2% ถึง 15% ของค่าจ้าง ไม่จำเป็นต้องเท่ากันทั้งสองฝั่ง
นายจ้างลดสมทบได้ไหม	ได้เมื่อประสบวิกฤต ตามข้อบังคับกองทุน
นโยบายการลงทุน	ลูกจ้างเลือกได้และเปลี่ยนได้ ตามที่กองทุนเปิดให้
ผลประโยชน์ในกองทุน	ไม่ถูกหักภาษี ณ ที่จ่าย
ลดหย่อนภาษี	เงินสะสมของลูกจ้าง ไม่เกิน 15% ของค่าจ้าง รวมกองทุนเกษียณอื่นไม่เกิน 500,000 บาทต่อปี

อัตรา 2% ถึง 15% ที่กฎหมายเปิดช่วงไว้ มีความหมายต่อบริษัทแตกต่างกัน บางแห่งให้สะสม 3% สมทบ 3% บางแห่งให้ลูกจ้างเลือกขั้นบันไดตามอายุงาน ต้องดูข้อบังคับกองทุนของบริษัทตัวเอง ซึ่งเป็นเอกสารที่ขอได้จากฝ่ายบุคคลหรือคณะกรรมการกองทุน

ตัวอย่างเงินที่ออมได้

ตัวอย่างสมมติ เงินเดือน 30,000 บาท บริษัทเปิดให้สะสมได้ 2% ถึง 15% และสมทบเท่ากับที่คุณสะสมแต่ไม่เกิน 5%

อัตราที่คุณเลือก	เงินสะสมต่อเดือน	เงินสมทบนายจ้างต่อเดือน	เข้ากองทุนรวมต่อเดือน	เงินสะสมของคุณต่อปี
3%	900 บาท	900 บาท	1,800 บาท	10,800 บาท
5%	1,500 บาท	1,500 บาท	3,000 บาท	18,000 บาท
15%	4,500 บาท	1,500 บาท	6,000 บาท	54,000 บาท

ที่อัตรา 5% คุณออม 18,000 บาทต่อปี ขณะที่เงินเข้ากองทุนจริง 36,000 บาท เพราะบริษัทสมทบให้อีกเท่าตัว ก่อนผลตอบแทนใด ๆ นี่คือเหตุผลที่คนที่มีกองทุนนี้ควรสะสมอย่างน้อยให้ถึงอัตราที่บริษัทสมทบเต็มที่ เพราะถ้าสะสมน้อยกว่า คุณทิ้งเงินสมทบฟรีไว้บนโต๊ะ

ที่อัตรา 15% เงินสะสมต่อปี 54,000 บาท แต่เงินสมทบของนายจ้างหยุดที่ 5% ในตัวอย่างนี้ การเพิ่มสะสมเกิน 5% ได้เพียงสิทธิลดหย่อนภาษีและโอกาสลงทุนเพิ่ม ไม่ได้เงินสมทบเพิ่ม

ลดหย่อนภาษีได้เท่าไร

เงินสะสมที่ลูกจ้างจ่ายเข้ากองทุนหักลดหย่อนได้เท่าที่จ่ายจริง แต่ไม่เกิน 15% ของค่าจ้าง และเมื่อรวมกับกองทุนเกษียณอื่นต้องไม่เกิน 500,000 บาทต่อปีภาษี รายการที่นับรวมเพดานนี้คือ RMF กบข. เบี้ยประกันบำนาญ กองทุนการออมแห่งชาติ และเงินสงเคราะห์ครูโรงเรียนเอกชน ตามตำราของตลาดหลักทรัพย์ฯ

ตัวอย่างสมมติ เงินเดือน 30,000 บาท สะสม 5% เท่ากับ 18,000 บาทต่อปี ถ้าคุณอยู่ในช่วงภาษี 10% ภาษีที่ประหยัดได้ประมาณ 1,800 บาท ถ้าอยู่ช่วง 20% ประมาณ 3,600 บาท ยิ่งเงินได้สูง ยิ่งประหยัดมาก แต่ตัวเลขนี้เป็นสิทธิจากการสะสมของคุณเท่านั้น เงินสมทบของนายจ้างไม่ใช่รายการหักลดหย่อนของคุณ

ถ้าต้องการรู้ว่าสะสมเท่าไรจึงคุ้ม เปิดตารางรายการลดหย่อนทั้งหมดที่ ลดหย่อนภาษีมีอะไรบ้าง และวิธีคำนวณภาษีที่ คำนวณภาษีเงินได้ ส่วนรายละเอียดของ RMF ที่ใช้เพดานร่วมกัน ดูที่ ลดหย่อนภาษี RMF

เงินในกองทุนแบ่งเป็นสี่ก้อน

ตอนรับเงิน ก.ล.ต. แบ่งเงินในบัญชีของคุณออกเป็น 4 ส่วน เพราะแต่ละส่วนเสียภาษีไม่เหมือนกัน

ก้อนเงิน	ภาษีตอนรับ
1. เงินสะสมของลูกจ้าง	ไม่ถูกนับเป็นเงินได้
2. ผลประโยชน์ของเงินสะสม	ถูกนับเป็นเงินได้ถ้าไม่เข้าเงื่อนไขยกเว้น
3. เงินสมทบของนายจ้าง	ถูกนับเป็นเงินได้ถ้าไม่เข้าเงื่อนไขยกเว้น
4. ผลประโยชน์ของเงินสมทบ	ถูกนับเป็นเงินได้ถ้าไม่เข้าเงื่อนไขยกเว้น

เหตุผลที่ก้อนแรกไม่ถูกเก็บภาษีตอนรับ คือคุณใช้สิทธิลดหย่อนไปแล้วตอนสะสม ส่วนที่เหลือเป็นเงินที่ไม่ได้ผ่านการเสียภาษีมาก่อน สมาชิกจึงควรขอรายงานแสดงยอดแยกสี่ก้อนจากผู้จัดการกองทุนก่อนตัดสินใจรับเงินทุกครั้ง

เงินที่ได้รับตอนออก เสียภาษีหรือไม่

ผลทางภาษีขึ้นกับสองสิ่ง คืออายุตอนออกและระยะเวลาเป็นสมาชิก

สถานการณ์	ผลทางภาษี
ออกจากงานเมื่ออายุ 55 ปีขึ้นไป และเป็นสมาชิกต่อเนื่อง 5 ปีขึ้นไป	ได้รับยกเว้นภาษีทั้งก้อน
เป็นสมาชิก 5 ปีขึ้นไป แต่ไม่เข้าเงื่อนไขอายุ (เช่น ลาออกตอนอายุ 40)	คำนวณภาษีแยกต่างหากสำหรับส่วนที่เสียภาษี ตามวิธีด้านล่าง
เป็นสมาชิกไม่ถึง 5 ปี	ส่วนที่เสียภาษีถูกนำไปรวมกับเงินได้อื่นของปีนั้น
ย้ายไปกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของนายจ้างใหม่ หรือ RMF เพื่อ PVD	ยังไม่เสียภาษี ณ ตอนนั้น

วิธีคำนวณแยกต่างหากเมื่อเป็นสมาชิกครบ 5 ปี

ตามที่ ก.ล.ต. อธิบาย ให้นำส่วนที่เสียภาษีมาหักค่าใช้จ่าย 7,000 บาทคูณจำนวนปีที่เป็นสมาชิก แล้วนำส่วนที่เหลือคูณครึ่งหนึ่งก่อนคิดภาษีตามอัตราก้าวหน้า

ตัวอย่างสมมติ เป็นสมาชิก 8 ปี ลาออกตอนอายุ 40 ส่วนที่เสียภาษี (สมทบนายจ้างและผลประโยชน์ทั้งหมด) รวม 400,000 บาท

ขั้น	คำนวณ	จำนวน
หักค่าใช้จ่าย	7,000 x 8 ปี	56,000 บาท
ส่วนที่เหลือ	400,000 - 56,000	344,000 บาท
เอาครึ่งหนึ่ง	344,000 / 2	172,000 บาท
ภาษี (อัตราก้าวหน้า 150,000 แรกยกเว้น ส่วนถัดไป 5%)	(172,000 - 150,000) x 5%	1,100 บาท

ตัวอย่างนี้ไม่ได้นับค่าลดหย่อนอื่น เพื่อให้เห็นกลไกอย่างเดียว ภาษีจริงขึ้นกับอัตราของปีที่รับเงินและเงื่อนไขของคุณ

เปรียบเทียบกับกรณีเป็นสมาชิกไม่ถึง 5 ปี ที่ส่วนเดียวกันถูกนำไปรวมกับเงินเดือนในปีนั้นเต็มจำนวน ทำให้เงินได้ทั้งปีกระโดดไปอยู่ขั้นภาษีสูงขึ้น ความต่างนี้เป็นเหตุผลที่ควรดูอายุสมาชิกก่อนตัดสินใจลาออก ถ้าใกล้ครบ 5 ปีอีกไม่กี่เดือน อาจคุ้มรออีกนิด

เมื่อลาออก ทำอะไรได้บ้าง

1. รับเงินออกทั้งก้อน เสียภาษีตามตารางข้างต้น เหมาะเมื่อเข้าเงื่อนไขยกเว้นภาษีแล้ว
2. ย้ายไปกองทุนสำรองเลี้ยงชีพของนายจ้างรายใหม่ เหมาะถ้าที่ใหม่มีกองทุน ภาษีถูกเลื่อนไปก่อน
3. ย้ายไป RMF เพื่อ PVD (ตามที่ ก.ล.ต. ระบุ มีกองทุนให้เลือก 128 กองจาก 10 บริษัทจัดการในข้อมูลที่เผยแพร่) เหมาะเมื่อไม่มีนายจ้างใหม่ที่มีกองทุน และอยากเลื่อนภาษี

เงินสะสมโตเท่าไรในสิบปี

ตัวอย่างสมมติ เงินเข้ากองทุนเดือนละ 3,000 บาท (คุณ 1,500 บาท นายจ้าง 1,500 บาท) เป็นเวลา 10 ปี โดยไม่มีการขึ้นเงินเดือนและไม่คิดค่าธรรมเนียม

ผลตอบแทนเฉลี่ยต่อปีที่สมมติ	เงินในกองทุนหลัง 10 ปี
0%	360,000 บาท
3%	ประมาณ 419,000 บาท
5%	ประมาณ 466,000 บาท

ใน 360,000 บาทที่ไม่มีผลตอบแทน เป็นเงินสะสมของคุณ 180,000 บาท อีก 180,000 บาทมาจากนายจ้าง ตัวเลขผลตอบแทนเป็นเพียงการสมมติเพื่อดูอิทธิพลของเวลา ไม่ใช่คำพยากรณ์ และผลที่ได้จริงขึ้นกับนโยบายที่เลือกและสภาพตลาด

เลือกนโยบายการลงทุนอย่างไร

กองทุนสำรองเลี้ยงชีพส่วนใหญ่มีแผนให้เลือกหลายแบบ เช่น ตราสารหนี้ล้วน ผสมหุ้นบางส่วน หรือหุ้นเป็นหลัก หลักคิดง่าย ๆ มีดังนี้

• เหลือเวลาอีกยี่สิบปีขึ้นไปก่อนเกษียณ ความผันผวนระยะสั้นมีเวลาให้ฟื้น สัดส่วนหุ้นสูงกว่าได้
• เหลือเวลาไม่ถึงห้าปี ความเสี่ยงที่ราคาตกก่อนถึงวันรับเงินเริ่มสำคัญ ควรลดสัดส่วนหุ้น
• ไม่ว่าเลือกแบบไหน ให้ดูค่าธรรมเนียมการจัดการของแผนนั้นด้วย เพราะถูกหักทุกวันจากมูลค่าเงินของคุณ

ผู้ที่ยังไม่เคยตัดสินใจเรื่องนี้เลยควรเริ่มจากทำความเข้าใจการกระจายความเสี่ยงที่ การกระจายการลงทุน

คำถามที่ควรถามฝ่ายบุคคลหรือผู้จัดการกองทุนก่อนเลือกหรือเปลี่ยนแผน

• เปลี่ยนแผนได้กี่ครั้งต่อปี และมีค่าธรรมเนียมการสับเปลี่ยนหรือไม่
• การเปลี่ยนแผนมีผลกับเงินสะสมเดิมทั้งหมด หรือเฉพาะเงินที่จะเข้ามาใหม่
• รอบการประกาศผลตอบแทนและวันตัดรับคำสั่งเป็นเมื่อไร
• ถ้าลาออกกลางปี เงินจะถึงมือหรือถูกย้ายภายในกี่วันทำการ

ผลตอบแทนของ PVD ขึ้นกับนโยบายที่คุณเลือก ถ้าเลือกกองหุ้นผลจะผันผวน ถ้าเลือกตราสารหนี้จะนิ่งกว่าแต่โตช้า ใกล้เกษียณมักย้ายไปนโยบายเสี่ยงต่ำเพื่อไม่ให้ราคาตกก่อนรับเงิน ความเสี่ยงของตราสารต่าง ๆ ดูได้ที่ ความเสี่ยงในการลงทุน

PVD เทียบกับสิทธิจากประกันสังคม

พนักงานเอกชนส่วนใหญ่ได้เงินชราภาพจากประกันสังคมอยู่แล้ว ซึ่งเป็นระบบแยกจาก PVD คนละกองทุน คนละแหล่งเงิน และคนละเงื่อนไขการรับ รายละเอียดดูที่ เงินชราภาพประกันสังคม PVD ไม่ได้มาแทนประกันสังคม แต่เป็นเงินเสริมที่ปรับระดับการออมได้เอง

เช็กลิสต์สำหรับมนุษย์เงินเดือนที่มี PVD

1. ขอข้อบังคับกองทุน ดูอัตราสะสมและสมทบ และเงื่อนไขขั้นบันไดตามอายุงาน
2. ปรับอัตราสะสมให้ได้เงินสมทบเต็มที่อย่างน้อย
3. ตรวจนโยบายการลงทุนปีละครั้ง ให้สอดคล้องกับอายุที่เหลือก่อนเกษียณ
4. ตรวจรวมเพดานลดหย่อน 500,000 บาท ถ้ามี RMF หรือประกันบำนาญด้วย
5. ก่อนลาออก ดูอายุสมาชิกและอายุของตัวเอง แล้วเลือกรับเงิน ย้ายกองทุน หรือย้ายไป RMF ตามตารางด้านบน
6. เก็บหนังสือรับรองเงินสะสมรายปีที่กองทุนออกให้ไว้ใช้ตอนยื่นภาษี และถ้าต้องหาเอกสารรายได้ประกอบ ดูความหมายที่ ทวิ 50 คืออะไร