เกษียณอายุ ต้องมีเงินเท่าไหร่ ดูตามสิทธิที่คุณมี

ตัวเลขเงินเกษียณที่เห็นตามสื่อ เช่น 3 ล้าน 5 ล้าน หรือ 10 ล้าน ใช้กับคุณได้ก็ต่อเมื่อชีวิตคุณตรงกับสมมติฐานของคนที่คำนวณ ถ้าคุณจ่ายประกันสังคมมา 25 ปี ผ่อนบ้านหมดแล้ว และไม่มีลูกต้องดูแล ตัวเลขของคุณจะต่างจากคนทำงานอิสระที่ยังเช่าบ้านอยู่มาก

วิธีที่แม่นกว่าคือคิดเป็นส่วนต่าง เริ่มจากรายจ่ายหลังเกษียณ ลบด้วยรายได้ที่คุณมีสิทธิได้รับอยู่แล้ว ส่วนที่เหลือคือเงินที่ต้องเก็บเอง

ขั้นที่ 1 ประมาณรายจ่ายหลังเกษียณ

ธนาคารแห่งประเทศไทยประเมินว่ารายจ่ายหลังเกษียณอยู่ที่ประมาณ 70-80% ของรายจ่ายก่อนเกษียณ ส่วนที่ลดลงมักมาจากค่าเดินทางไปทำงาน ค่าเสื้อผ้า และหนี้ที่ผ่อนหมด

ตัวเลข 70-80% เป็นค่าเฉลี่ย รายจ่ายของคุณจะขยับขึ้นหรือลงตามคำถามเหล่านี้

คำถาม	ถ้าตอบว่าใช่	ผลต่อรายจ่าย
บ้านผ่อนหมดก่อนเกษียณไหม	ไม่มีค่าเช่าหรือค่างวด	ลดลงชัดเจน
ยังมีลูกหรือพ่อแม่ต้องส่งเสียไหม	ยังมีภาระครอบครัว	สูงขึ้น
มีโรคประจำตัวไหม	ค่ายาและค่าตรวจประจำ	สูงขึ้น และเพิ่มตามอายุ
วางแผนท่องเที่ยวหรือทำกิจกรรมมากไหม	ใช้เวลาว่างกับกิจกรรมที่มีค่าใช้จ่าย	สูงขึ้นในช่วงแรกของการเกษียณ
ย้ายไปอยู่ต่างจังหวัดไหม	ค่าครองชีพต่ำกว่าเมืองใหญ่	มักลดลง

ตัวอย่างสมมติ ตอนนี้คุณใช้จ่ายเดือนละ 30,000 บาท คูณ 75% ได้รายจ่ายหลังเกษียณประมาณ 22,500 บาทต่อเดือน

ขั้นที่ 2 รวมรายได้ที่คุณมีสิทธิได้รับอยู่แล้ว

ส่วนนี้คนมักข้าม แล้วทำให้เป้าเงินเก็บสูงเกินจริงจนท้อ หรือบางคนนับซ้ำจนเป้าต่ำเกินจริง ให้ไล่ดูสิทธิของตัวเองทีละรายการ

บำนาญชราภาพประกันสังคม

ถ้าคุณเป็นผู้ประกันตนมาตรา 33 หรือมาตรา 39 สำนักงานประกันสังคมกำหนดเงื่อนไขการได้บำนาญรายเดือนดังนี้

• จ่ายเงินสมทบครบ 180 เดือนขึ้นไป ไม่จำเป็นต้องติดต่อกัน
• อายุครบ 55 ปีบริบูรณ์
• ความเป็นผู้ประกันตนสิ้นสุดลง

อัตราบำนาญคือ 20% ของค่าจ้างเฉลี่ย 60 เดือนสุดท้ายก่อนสิ้นสภาพ และเพิ่มอีก 1.5% ทุก 12 เดือนที่จ่ายสมทบเกิน 180 เดือน

ตัวอย่างจากหน้าเว็บของประกันสังคม ผู้ที่มีค่าจ้างเฉลี่ย 15,000 บาท จ่ายสมทบ 20 ปี จะได้ 20% บวก 7.5% รวม 27.5% เท่ากับ 4,125 บาทต่อเดือน ถ้าจ่ายสมทบไม่ถึง 180 เดือน จะได้เป็นเงินบำเหน็จก้อนเดียวแทน รายละเอียดอยู่ใน เงินชราภาพประกันสังคม

เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ

กรมกิจการผู้สูงอายุระบุอัตราแบบขั้นบันได

อายุ	เบี้ยยังชีพต่อเดือน
60-69 ปี	600 บาท
70-79 ปี	700 บาท
80-89 ปี	800 บาท
90 ปีขึ้นไป	1,000 บาท

ต้องลงทะเบียนก่อนจึงจะได้รับ ขั้นตอนอยู่ใน ลงทะเบียนเบี้ยผู้สูงอายุ

สิทธิอื่นที่ควรนับ

• บำนาญข้าราชการ ถ้าคุณรับราชการ ซึ่งมักสูงกว่าบำนาญประกันสังคมมาก
• เงินกองทุนสำรองเลี้ยงชีพ ถ้านายจ้างมีและคุณไม่ถอนตอนเปลี่ยนงาน
• รายได้ค่าเช่าหรือรายได้จากงานหลังเกษียณที่มั่นใจว่าจะมี

ขั้นที่ 3 หาส่วนต่างที่ต้องเก็บเอง

กลับไปที่ตัวอย่างสมมติ รายจ่ายหลังเกษียณ 22,500 บาทต่อเดือน สมมติว่าคุณมีบำนาญประกันสังคม 4,125 บาท และอายุ 60-69 ปีได้เบี้ยยังชีพ 600 บาท

22,500 − 4,125 − 600 = 17,775 บาทต่อเดือน

นี่คือส่วนที่ต้องมาจากเงินเก็บของคุณเอง ทีนี้ใช้สูตรแรกของ ธปท. ซึ่งคูณรายจ่ายต่อเดือนด้วย 12 และจำนวนปีหลังเกษียณ สมมติเกษียณ 60 ใช้ถึง 80 รวม 20 ปี

17,775 × 12 × 20 = 4,266,000 บาท

เทียบกับกรณีที่ไม่นับสิทธิเลย 22,500 × 12 × 20 = 5,400,000 บาท ส่วนต่างราว 1.1 ล้านบาท มาจากสิทธิสองรายการที่หลายคนลืมนับ

ถ้าเงินก้อนยังทำผลตอบแทนได้

ธปท. ยังให้สูตรที่สองไว้ คือรายจ่ายต่อปีหารด้วยผลตอบแทนที่คาดว่าจะได้ ตัวอย่างของ ธปท. คือรายจ่ายปีละ 300,000 บาท ผลตอบแทน 6% ต้องมีเงินก้อน 5,000,000 บาท แนวคิดคือใช้แค่ดอกผล ไม่แตะเงินต้น

สูตรนี้ให้ตัวเลขสูงกว่าเมื่อผลตอบแทนต่ำ และไวต่อสมมติฐานผลตอบแทนมาก ถ้าคุณเป็นคนที่ไม่สบายใจกับความเสี่ยงหลังเกษียณ สูตรแรกที่คิดแบบใช้เงินต้นหมดในจำนวนปีที่กำหนดจะใกล้ความจริงกว่า แนวคิดเรื่องสองสูตรนี้มีอธิบายเพิ่มใน วางแผนเกษียณ

เทียบสามคน สามเป้าหมาย

เพื่อให้เห็นว่าสิทธิที่ต่างกันเปลี่ยนเป้าได้มากแค่ไหน ลองดูตัวอย่างสมมติสามคน ทุกคนใช้จ่ายตอนนี้เดือนละ 30,000 บาท คาดรายจ่ายหลังเกษียณ 22,500 บาท เกษียณที่ 60 และใช้สูตรแรกของ ธปท. ถึงอายุ 80

	คนที่ 1 พนักงานบริษัท	คนที่ 2 ทำงานอิสระ	คนที่ 3 พนักงานบริษัท บ้านผ่อนหมด
รายจ่ายหลังเกษียณ	22,500 บาท	22,500 บาท	17,500 บาท (ไม่มีค่างวดบ้าน 5,000 บาท)
บำนาญประกันสังคม	4,125 บาท	ไม่มีในตัวอย่างนี้	4,125 บาท
เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ	600 บาท	600 บาท	600 บาท
ส่วนต่างต่อเดือน	17,775 บาท	21,900 บาท	12,775 บาท
เป้าเงินเก็บ 20 ปี	4,266,000 บาท	5,256,000 บาท	3,066,000 บาท

ความต่างระหว่างคนที่ 2 กับคนที่ 3 สูงกว่า 2 ล้านบาท ทั้งที่ใช้จ่ายตอนนี้เท่ากัน ตัวแปรที่ทำให้ต่างคือสิทธิบำนาญและภาระค่าที่พัก ไม่ได้มาจากรายได้หรือความประหยัด

สำหรับคนทำงานอิสระ ตัวเลขนี้ชี้ว่าการหาแหล่งรายได้ประจำหลังเกษียณ หรือการเข้าระบบออมระยะยาวที่มีเงื่อนไขชัดเจน มีผลต่อเป้ามากกว่าคนที่มีบำนาญอยู่แล้ว ช่องทางในระบบประกันสังคมแต่ละมาตราเปรียบเทียบไว้ใน ประกันสังคมมาตรา 33 39 40

อย่าลืมเงินที่ต้องใช้เป็นก้อน

สูตรรายเดือนครอบคลุมค่าใช้จ่ายประจำ แต่ชีวิตหลังเกษียณมีรายจ่ายก้อนใหญ่ที่ไม่ได้มาทุกเดือน เช่น ซ่อมบ้าน เปลี่ยนรถ หรือค่ารักษาที่เกินสิทธิ ให้แยกเป็นกองเผื่อไว้ต่างหาก แล้วบวกเข้ากับเป้าหลัก

ตัวอย่างสมมติ คุณคาดว่าจะซ่อมบ้านใหญ่ 1 ครั้ง 200,000 บาท และอยากกันค่ารักษาส่วนเกิน 300,000 บาท เป้ารวมของคนที่ 1 จะกลายเป็น 4,266,000 + 500,000 = 4,766,000 บาท ตัวเลขกองเผื่อนี้เป็นการประมาณของคุณเอง ไม่มีสูตรมาตรฐาน ให้ใช้ข้อมูลจากสุขภาพและสภาพบ้านจริงของคุณ

ต้องเก็บเดือนละเท่าไร

เมื่อได้ตัวเลขเป้าหมาย ขั้นต่อไปคือแปลงเป็นเงินต่อเดือน ธปท. ยกตัวอย่างว่า ถ้าตั้งเป้า 1,000,000 บาท และได้ผลตอบแทนเฉลี่ย 5% ต่อปี คนที่เริ่มตอนอายุ 31 ต้องเก็บเดือนละประมาณ 1,250 บาท ส่วนคนที่เริ่มตอนอายุ 51 ต้องเก็บเดือนละประมาณ 6,300 บาท

ใช้ตัวเลขนี้เทียบสัดส่วนกับเป้าของคุณได้ ถ้าเป้าคือ 4.27 ล้านบาท และเริ่มที่อายุ 31 ด้วยสมมติฐานเดียวกัน จะต้องเก็บประมาณ 1,250 × 4.27 หรือราว 5,300 บาทต่อเดือน ถ้าเริ่มที่ 51 จะเป็นราว 26,900 บาทต่อเดือน ซึ่งเกินกำลังคนส่วนใหญ่ ตัวเลขนี้เป็นการประมาณแบบเทียบสัดส่วนเท่านั้น ผลจริงขึ้นกับผลตอบแทนที่ได้ในแต่ละปี

เริ่มเก็บตอนอายุ	เป้า 1 ล้านบาท (ตัวอย่าง ธปท.)	เป้า 4.27 ล้านบาท (ประมาณเทียบสัดส่วน)
31 ปี	ประมาณ 1,250 บาท/เดือน	ประมาณ 5,300 บาท/เดือน
51 ปี	ประมาณ 6,300 บาท/เดือน	ประมาณ 26,900 บาท/เดือน

ตารางนี้บอกเรื่องเดียว คือเวลาสำคัญกว่าจำนวนเงิน ธปท. แนะนำให้เก็บอย่างน้อย 10% ของรายได้ และกันเงินสำรองฉุกเฉิน 2-6 เท่าของรายจ่ายต่อเดือนไว้ก่อน เพื่อไม่ต้องดึงเงินเกษียณออกมาใช้กลางทาง

เริ่มช้าแล้ว ทำอะไรได้บ้าง

ถ้าคุณอายุเกิน 45 และตัวเลขต่อเดือนดูเป็นไปไม่ได้ มีคันโยก 4 ตัวที่ขยับได้ ใช้หลายตัวพร้อมกันจะได้ผลกว่า

1. ลดรายจ่ายเป้าหมาย เช่น ปิดหนี้บ้านก่อนเกษียณ หรือวางแผนย้ายไปที่ค่าครองชีพต่ำกว่า ทุก 1,000 บาทต่อเดือนที่ลดได้ ลดเป้าลง 240,000 บาทในกรอบ 20 ปี
2. ทำงานนานขึ้น ทุกปีที่ทำงานเพิ่ม คุณเก็บเงินได้อีกหนึ่งปี และใช้เงินเก็บน้อยลงหนึ่งปี
3. เพิ่มระยะจ่ายประกันสังคม ทุก 12 เดือนที่เกิน 180 เดือนเพิ่มบำนาญ 1.5% ของค่าจ้างเฉลี่ย
4. ใช้สิทธิลดหย่อนภาษีจากกองทุนเพื่อการเกษียณ เพื่อให้เงินภาษีที่ประหยัดได้กลายเป็นเงินออมเพิ่ม ดูเงื่อนไขที่ กองทุน RMF

ทบทวนเป้าปีละครั้ง ด้วยคำถามชุดเดิม

เป้าเงินเกษียณที่คำนวณวันนี้ไม่ได้ตายตัว ทุกปีมีอย่างน้อยสามอย่างที่เปลี่ยน คือรายจ่ายจริงของคุณ จำนวนเดือนที่จ่ายสมทบประกันสังคม และเงินที่เก็บได้จริงเทียบกับแผน วิธีที่ใช้ได้ดีคือกำหนดวันทบทวนปีละครั้ง เช่น หลังยื่นภาษีเสร็จ แล้วตอบคำถามชุดเดิมทุกปี

• รายจ่ายต่อเดือนปีนี้สูงขึ้นหรือลดลงจากปีก่อนเท่าไร
• จ่ายสมทบประกันสังคมสะสมแล้วกี่เดือน ใกล้ 180 เดือนหรือเกินไปแล้วเท่าไร
• เงินเก็บเพื่อเกษียณเพิ่มขึ้นตามแผนหรือไม่ ถ้าไม่ ขาดไปเท่าไร
• มีหนี้ก้อนใดที่จะผ่อนหมดก่อนเกษียณ ซึ่งลดรายจ่ายหลังเกษียณได้
• สุขภาพเปลี่ยนไปอย่างไร ควรเพิ่มกองเผื่อค่ารักษาหรือไม่

ถ้าปีไหนเก็บได้น้อยกว่าแผน ไม่ต้องพยายามชดเชยทั้งหมดในปีถัดไป ให้กระจายส่วนที่ขาดไปตามจำนวนปีที่เหลือ แล้วปรับเงินออมต่อเดือนขึ้นตามนั้น วิธีนี้ทำให้แผนยังทำได้จริง และลดโอกาสที่คุณจะเลิกกลางทาง

กรอกตัวเลขของคุณ แล้วตัดสินใจ

หยิบกระดาษแล้วกรอก 5 บรรทัดนี้

1. รายจ่ายต่อเดือนตอนนี้ × 75% = รายจ่ายหลังเกษียณ
2. บำนาญประกันสังคมที่คาดว่าจะได้ (หรือบำนาญข้าราชการ)
3. เบี้ยยังชีพผู้สูงอายุ 600 บาท
4. บรรทัด 1 − บรรทัด 2 − บรรทัด 3 = ส่วนต่างต่อเดือน
5. บรรทัด 4 × 12 × จำนวนปีหลังเกษียณ = เป้าเงินเก็บ

ถ้าบรรทัด 5 ออกมาต่ำกว่าเงินที่คุณมีอยู่แล้วบวกกับที่จะเก็บได้ตามแผน คุณอยู่ในเส้นทาง ให้เผื่อเงินเฟ้อและค่ารักษาเพิ่ม ถ้าบรรทัด 5 สูงกว่ามาก กลับไปที่หัวข้อคันโยก 4 ตัว แล้วเลือกอย่างน้อยสองตัวที่ทำได้ในปีนี้