ตลาดหลักทรัพย์ คือ อะไร เส้นทางคำสั่งซื้อจากแอปถึงพอร์ตคุณ

เวลาคุณกดปุ่มซื้อหุ้นในแอปโบรกเกอร์ ตัวเลขในพอร์ตเปลี่ยนภายในไม่กี่วินาที ดูเหมือนแอปเป็นคนขายหุ้นให้ แต่ระหว่างนิ้วคุณกับหุ้นที่เข้าบัญชี มีระบบอย่างน้อยสี่ชั้นทำงานต่อกัน ศูนย์กลางของระบบนั้นคือตลาดหลักทรัพย์

ตลาดหลักทรัพย์ คือ สถานที่และระบบกลางที่คำสั่งซื้อและคำสั่งขายหลักทรัพย์จากผู้ลงทุนทั่วประเทศมาพบกัน แล้วถูกจับคู่ตามราคาและเวลาที่ส่ง ตลาดไม่ได้เป็นผู้ซื้อหรือผู้ขายเอง ราคาหุ้นที่เห็นบนกระดานเกิดจากผู้ลงทุนด้วยกันตกลงกัน ตลาดทำหน้าที่ให้การตกลงนั้นเกิดขึ้นได้อย่างเป็นธรรม โปร่งใส และชำระราคาได้จริง

ตลาดแรกกับตลาดรอง

หุ้นเกิดขึ้นครั้งแรกเมื่อบริษัทเสนอขายหุ้นใหม่ให้ประชาชน เงินจากการขายเข้าบริษัทโดยตรง ช่วงนี้เรียกว่าตลาดแรก ถ้าคุณเคยจองซื้อหุ้นไอพีโอ คุณซื้อในตลาดแรก รายละเอียดอยู่ในหุ้น IPO คืออะไร

หลังจากนั้น หุ้นจดทะเบียนเข้าซื้อขายในตลาดหลักทรัพย์ ผู้ลงทุนซื้อขายเปลี่ยนมือกันเอง เงินจากการซื้อขายไม่ได้เข้าบริษัทแล้ว แต่ไหลระหว่างผู้ซื้อกับผู้ขาย นี่คือตลาดรอง ราคาที่ขึ้นลงทุกวินาทีในแอปเป็นราคาของตลาดรองทั้งหมด

ทำไมตลาดรองสำคัญกับบริษัท ทั้งที่บริษัทไม่ได้เงิน คำตอบคือถ้าไม่มีตลาดรอง ไม่มีใครอยากซื้อหุ้นไอพีโอ เพราะซื้อแล้วขายต่อไม่ได้ ตลาดรองที่มีสภาพคล่องจึงทำให้ตลาดแรกระดมทุนได้

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยเป็นใคร

หมายเหตุประกอบงบการเงินในรายงานประจำปีของตลาดหลักทรัพย์ให้ข้อมูลพื้นฐานไว้ชัดเจน ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยจัดตั้งขึ้นตามพระราชบัญญัติตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย พ.ศ. 2517 ปัจจุบันดำเนินงานภายใต้พระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 เปิดให้ซื้อขายหลักทรัพย์เป็นครั้งแรกวันที่ 30 เมษายน 2518 และไม่นำกำไรไปแบ่งปันกัน สำนักงานตั้งอยู่ที่ถนนรัชดาภิเษก กรุงเทพฯ

ธุรกิจของตลาดแบ่งเป็นหลายส่วน ตามที่ระบุในรายงานฉบับเดียวกัน ได้แก่ ตลาดหลักทรัพย์ ตลาดสัญญาซื้อขายล่วงหน้า บริการเทคโนโลยี และบริการงานนายทะเบียนและบริการด้านกองทุน งานแต่ละส่วนดำเนินการผ่านบริษัทในเครือ

บริษัทในเครือ ใครทำอะไร

ชื่อย่อเหล่านี้โผล่ในเอกสารที่คุณได้จากโบรกเกอร์บ่อยมาก หน้าโครงสร้างกลุ่มตลาดหลักทรัพย์บนเว็บไซต์ SET อธิบายหน้าที่ไว้ดังนี้

ชื่อ	หน้าที่	คุณเจอเมื่อไร
ตลาดสัญญาซื้อขายล่วงหน้า (TFEX)	ตลาดซื้อขายอนุพันธ์ เช่น ฟิวเจอร์สและออปชัน	เมื่อเทรดฟิวเจอร์สดัชนีหรือทองคำ
สำนักหักบัญชี (TCH)	คู่สัญญากลางในการชำระราคาและส่งมอบ	ทุกครั้งที่ซื้อขายสำเร็จ
ศูนย์รับฝากหลักทรัพย์ (TSD)	รับฝากหลักทรัพย์และเป็นนายทะเบียน	เมื่อตรวจยอดหุ้น รับปันผล หรือรับหนังสือเชิญประชุม
ไทยเอ็นวีดีอาร์ (Thai NVDR)	ออกใบแสดงสิทธิในผลประโยชน์ที่ไม่มีสิทธิออกเสียง	เมื่อเห็นหุ้นที่ลงท้ายด้วย -R
เซ็ทเทรด ดอท คอม (Settrade)	ระบบซื้อขายออนไลน์ที่โบรกเกอร์ใช้	เมื่อใช้แอปหรือโปรแกรมซื้อขายของโบรกเกอร์หลายแห่ง
ไทยเรทติ้งส์ (TRIS) บริษัทร่วม	จัดอันดับความน่าเชื่อถือ	เมื่ออ่านเรตติ้งหุ้นกู้

หัวใจที่ผู้ลงทุนควรเข้าใจคือ TCH กับ TSD สองหน่วยนี้ทำให้คุณไม่ต้องกังวลว่าผู้ขายอีกฝั่งเป็นใคร และหุ้นที่ซื้อมาแยกเก็บอย่างเป็นระบบ

เส้นทางของคำสั่งซื้อหนึ่งคำสั่ง

ลองตามคำสั่งซื้อหนึ่งคำสั่งตั้งแต่ต้นจนจบ

ตัวอย่างสมมติ วันจันทร์เวลา 10:30 น. คุณส่งคำสั่งซื้อหุ้น ก จำนวน 1,000 หุ้น ราคา 20.00 บาท

1. แอปส่งคำสั่งไปยังบริษัทหลักทรัพย์ของคุณ ระบบโบรกเกอร์ตรวจว่าวงเงินพอหรือไม่
2. โบรกเกอร์ส่งคำสั่งเข้าระบบซื้อขายของตลาดหลักทรัพย์ คุณส่งคำสั่งตรงเข้าตลาดเองไม่ได้ ต้องผ่านบริษัทหลักทรัพย์ที่เป็นสมาชิก
3. ระบบของตลาดเรียงคำสั่งตามราคาก่อน แล้วตามเวลา คำสั่งขายที่ 20.00 บาทซึ่งส่งเข้ามาก่อนจะได้จับคู่กับคุณก่อน
4. เมื่อจับคู่ได้ คุณได้รับแจ้งว่าซื้อสำเร็จ ภายในไม่กี่วินาที
5. ข้อมูลการซื้อขายส่งต่อไปยัง TCH ซึ่งเข้ามาเป็นคู่สัญญากลาง คือเป็นผู้ขายของคุณและเป็นผู้ซื้อของอีกฝั่ง
6. วันพุธ คือสองวันทำการหลังวันซื้อขาย เงิน 20,000 บาทบวกค่าธรรมเนียมถูกตัดจากบัญชีคุณ และหุ้น 1,000 หุ้นถูกโอนเข้าบัญชีที่ TSD ในส่วนของคุณ

ขั้นที่ 6 คือการชำระราคาแบบ T+2 ที่ระบุในหน้าแนะนำการเริ่มซื้อขายของ SET ถ้าวันที่ซื้อตรงกับวันหยุดยาว วันชำระราคาจะเลื่อนตามวันทำการ

เวลาทำการ กำหนดเมื่อไรคำสั่งจะถูกจับคู่

ระบบซื้อขายหุ้นไม่ได้จับคู่ตลอดวัน ตลาดแบ่งเป็นช่วงก่อนเปิดตลาด ช่วงซื้อขายภาคเช้า ช่วงพักกลางวัน ช่วงก่อนเปิดภาคบ่าย ช่วงซื้อขายภาคบ่าย และช่วงก่อนปิดตลาด ตามตารางบนหน้าเวลาทำการซื้อขายของ SET ช่วงซื้อขายภาคเช้าสิ้นสุด 12:30 น. ภาคบ่ายปิดที่ 16:30 น. แล้วตามด้วยช่วงก่อนปิดตลาด

ในช่วงก่อนเปิดและก่อนปิดตลาด คำสั่งยังไม่จับคู่ทันที ระบบจะรวบรวมแล้วหาราคาเปิดหรือราคาปิดเพียงราคาเดียว รายละเอียดแต่ละช่วงเวลาและผลต่อคำสั่งของคุณอยู่ในซื้อขายหุ้นกี่โมง

หุ้นตัวเดียวกัน แต่มีหลายกระดาน

เมื่อเปิดดูหุ้นใหญ่บางตัว คุณจะเห็นชื่อย่อเดียวกันแต่มีตัวอักษรต่อท้าย หน้าแนะนำของ SET อธิบายว่าหุ้นที่ลงท้ายด้วย -F เป็นหุ้นบนกระดานสำหรับผู้ลงทุนต่างประเทศ ซึ่งมีไว้เพราะบางธุรกิจมีเพดานสัดส่วนการถือหุ้นของต่างชาติ ส่วน -R คือ NVDR ที่ออกโดยไทยเอ็นวีดีอาร์ ผู้ถือได้ผลประโยชน์ทางการเงินเหมือนหุ้น เช่น เงินปันผลและสิทธิจองซื้อ แต่ไม่มีสิทธิออกเสียงในที่ประชุมผู้ถือหุ้น

สำหรับผู้ลงทุนไทยทั่วไป กระดานหลักที่ไม่มีตัวต่อท้ายเพียงพอแล้ว การรู้ความหมายของ -F และ -R ช่วยให้คุณอ่านข้อมูลการซื้อขายของต่างชาติได้ถูกต้อง เพราะยอดซื้อขาย NVDR มักถูกใช้เป็นตัวแทนกระแสเงินของนักลงทุนต่างประเทศ

SET กับ mai ต่างกันอย่างไร

ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยมีกระดานหลักสองกระดาน SET เป็นกระดานของบริษัทขนาดกลางถึงใหญ่ ส่วน mai เป็นตลาดหลักทรัพย์เอ็ม เอ ไอ สำหรับบริษัทขนาดกลางและเล็กที่มีศักยภาพเติบโต เกณฑ์รับหลักทรัพย์ของ mai ผ่อนกว่า

สิ่งที่ผู้ลงทุนควรรู้คือ หุ้นใน mai โดยรวมมีขนาดเล็กกว่า สภาพคล่องต่ำกว่า และราคาขยับแรงกว่า ดัชนีของสองตลาดคำนวณแยกกัน ดัชนี SET ที่ข่าวรายงานทุกเย็นจึงไม่รวมหุ้นใน mai อ่านวิธีคำนวณดัชนีเพิ่มได้ในดัชนี SET คืออะไร

ตลาดหลักทรัพย์ไม่ได้รับประกันอะไรบ้าง

ข้อเข้าใจผิดที่พบบ่อยคือ หุ้นที่อยู่ในตลาดแล้วปลอดภัย ตลาดทำหน้าที่ดูแลกลไกการซื้อขายให้เป็นธรรม และกำหนดให้บริษัทจดทะเบียนเปิดเผยข้อมูล แต่ไม่ได้รับรองว่าบริษัทจะมีกำไรหรือราคาหุ้นจะไม่ลง

สิ่งที่ระบบตลาดช่วยคุณ	สิ่งที่ยังเป็นความเสี่ยงของคุณ
จับคู่คำสั่งตามลำดับราคาและเวลาอย่างเป็นธรรม	ราคาหุ้นลดลงจากผลประกอบการหรือภาวะตลาด
คู่สัญญากลางรับประกันการชำระราคาของการซื้อขายที่จับคู่แล้ว	บริษัทขาดทุนจนราคาหุ้นเหลือน้อย
บังคับให้บริษัทจดทะเบียนเปิดเผยข้อมูลและงบการเงิน	คุณตีความข้อมูลผิดหรือไม่ได้อ่าน
เก็บรักษาหุ้นแยกจากทรัพย์สินของโบรกเกอร์	ซื้อหุ้นที่สภาพคล่องต่ำแล้วขายไม่ออก

ถ้าคุณพบพฤติกรรมผิดปกติ เช่น การชักชวนให้ซื้อหุ้นโดยอ้างข้อมูลวงใน หรือการปั่นราคา ช่องทางร้องเรียนหลักคือสำนักงาน ก.ล.ต. ซึ่งกำกับดูแลตลาดทุนทั้งระบบ

ใช้ประโยชน์จากตลาดหลักทรัพย์ให้มากกว่ากระดานราคา

เว็บไซต์ของตลาดหลักทรัพย์มีข้อมูลที่ผู้ลงทุนรายย่อยใช้ได้ฟรีหลายอย่าง

• ข่าวและงบการเงินที่บริษัทจดทะเบียนต้องเปิดเผย ค้นตามชื่อย่อหุ้นได้
• ค่าสถิติพื้นฐาน เช่น P/E, P/BV, อัตราเงินปันผลตอบแทน
• ปฏิทินสิทธิประโยชน์ เช่น วันขึ้นเครื่องหมาย XD และวันประชุมผู้ถือหุ้น
• รายชื่อบริษัทหลักทรัพย์ที่เป็นสมาชิก
• บทเรียนออนไลน์ฟรีผ่าน SET e-Learning

การหาข้อมูลจากต้นทางแบบนี้ดีกว่าพึ่งข่าวลือในกลุ่มแชต เพราะทุกตัวเลขมาจากเอกสารที่บริษัทต้องรับผิดชอบ

บัญชีแบบไหนทำให้คุณส่งคำสั่งเข้าตลาดได้

เพราะคุณส่งคำสั่งเข้าตลาดได้ผ่านบริษัทหลักทรัพย์เท่านั้น ประเภทบัญชีที่เปิดกับโบรกเกอร์จึงกำหนดว่าคุณซื้อได้มากแค่ไหนและจ่ายเงินเมื่อไร หน้าแนะนำการเริ่มซื้อขายของ SET แบ่งไว้สามแบบ

บัญชีเงินสด (Cash Account) ให้วงเงินซื้อตามที่โบรกเกอร์อนุมัติ โดยวางหลักประกันประมาณ 20% ของวงเงินก่อนซื้อขายครั้งแรก แล้วจ่ายเงินเต็มจำนวนตอนชำระราคา บัญชีแคชบาลานซ์ (Cash Balance) ต้องฝากเงินไว้ก่อน ซื้อได้ไม่เกินเงินในบัญชี และเงินที่วางไว้ได้ดอกเบี้ย ส่วนบัญชีเครดิตบาลานซ์ (Credit Balance) คือบัญชีมาร์จิ้นที่ให้กู้ยืมเงินมาซื้อหุ้น ซึ่งเพิ่มทั้งกำไรและขาดทุน

ตัวอย่างสมมติ ถ้าคุณอยากได้วงเงินซื้อ 100,000 บาทในบัญชีเงินสด คุณจะต้องวางหลักประกันราว 20,000 บาท ถ้าเลือกบัญชีแคชบาลานซ์ คุณต้องฝากเงินเต็ม 100,000 บาทก่อนจึงซื้อได้เต็มวงเงิน ผู้เริ่มต้นส่วนใหญ่เหมาะกับบัญชีแคชบาลานซ์ เพราะไม่มีทางซื้อเกินเงินที่มี ขั้นตอนเปิดบัญชีและเอกสารที่ใช้ อ่านต่อได้ที่เปิดบัญชีหุ้น

เช็กลิสต์สำหรับผู้ที่จะเริ่มซื้อขายครั้งแรก

1. เลือกบริษัทหลักทรัพย์ที่เป็นสมาชิกของตลาด ดูเกณฑ์เทียบได้ที่บริษัทหลักทรัพย์ที่ไหนดี
2. เปิดบัญชีและผูกบัญชีธนาคารเพื่อตัดเงินอัตโนมัติ
3. จำเวลาทำการของแต่ละช่วงและความหมายของช่วงก่อนเปิดตลาด
4. เข้าใจว่าเงินถูกตัดในวันที่สองทำการหลังซื้อ (T+2) เตรียมเงินให้พอก่อนวันนั้น
5. ตรวจยอดหุ้นในใบยืนยันการซื้อขายและรายงานจาก TSD
6. อ่านข่าวและงบการเงินของบริษัทจากเว็บไซต์ตลาดก่อนตัดสินใจ

ย้อนกลับไปที่ตัวอย่างวันจันทร์ คำสั่งซื้อหุ้น ก 1,000 หุ้นที่ 20.00 บาท ผ่านแอป โบรกเกอร์ ระบบจับคู่ของตลาด TCH และ TSD ก่อนที่หุ้นจะเข้าบัญชีของคุณในวันพุธ พร้อมการตัดเงิน 20,000 บาทบวกค่าธรรมเนียม เมื่อคุณเห็นภาพทั้งเส้นทาง คำถามอย่างทำไมเงินยังไม่ถูกตัด หรือหุ้นเก็บไว้ที่ไหน จะตอบได้เองทั้งหมด